www.vooruit.be

Professor Rik Pinxten blikt terug op Possible Futures & VOORUIT100

Rik Pinxten in Vooruit

Omschrijving

Vooruit bestaat 100 jaar als gebouw, en als ‘instelling’. Een eeuw geleden schreef het Gentse socialisme Europese geschiedenis door coöperatieven op te richten, die de arme arbeidersbevolking door verregaande samenwerkingsverbanden een beter bestaan wilden garanderen. Bakkerijen, drukkerijen, apotheken, textielwarenhuizen en nog veel meer werden opgericht. Heel links Europa keek toe en copieerde het toenmalige Gentse model. Het gebouw Vooruit moest een ontmoetingscentrum en cultuurtempel worden van en voor de arbeiders. Een eeuw later bestaat het gebouw nog, en ook de apotheek. Het gebouw is een cultuurtempel gebleven, maar nu vooral een breed kunstencentrum voor de jongere generatie, hoewel niet alleen voor hen. Het instituut is een belangrijke speler in het nieuwe, Europees sterk gevolgde Gentse project van stadspolitiek.

De huidige leiding van Vooruit, mensen die een kunstencentrum willen dat iedereen aanspreekt en minstens een facilitator kan zijn voor creativiteit in en rond Gent, greep die viering van het gebouw aan om de nieuwe coöperatieven en transitievormen sinds de crisis van 2008 een forum te geven. Dat gebeurde door allerhande initiatieven uit te nodigen en aan te zuigen gedurende deze bijna drie weken. Van Possible Futures, een platform voor denken rond mogelijke toekomsten.  Met succes: dagelijks stroomden honderden mensen toe, soms voor gratis en soms voor betaalde evenementen. Zo werd het festival ook een zoektocht naar ‘kleine revoluties’ die burgergroepen aangaan om beter te overleven en de wereld van onderuit te veranderen.

Debatten over stadsontwikkeling (publiek/privaat verhouding) gaan samen met toneelvoorstellingen rond hetzelfde thema, maar evengoed met de presentatie en bespreking van utopieën. Soms werd daarbij internationaal gekeken (zoals bij een druk gevolgd debat met de Ierse auteur M. Foley die vooral het gewone terug tot norm wil maken), maar evengoed kregen lokale kinderen een forum wanneer ze ‘artistiek’ het haar van de gewillige Gentenaar gingen knippen. Of jongvolwassenen stonden in het centrum om te koken voor wie hen in huis wilde nemen. Maar een opsomming van alles wat te zien te beleven was is ondoendbaar (zie www.vooruit.be).

Originaliteit zal onze wereld redden, zeggen de stichters van de hedendaagse coöperatieven, want de 1% top van de wereldmarkt zal het niet meer voor ons doen. Daarbij kunnen we de oude bronnen, als typisch Europese reflex, hergebruiken: van het Genesisverhaal in vele jasjes tot een origineel radioprogramma van Amerikaanse kunstenaars die naar Gent kwamen om over de stand van de wereld na te denken via diepgravende interviews. Ook andere locaties in de stad worden betrokken in het feest, want het kunstenfestival richt zich op de stad, en niet enkel op het gebouw van Vooruit: het nieuwe terras van Vooruit met zijn erkenning van de waarde van de bastaardplanten , maar ook vele minder bekende delen van de stad worden geïntegreerd in het programma, naast de klassieke debatten in het huis, zoals met Rekto-verso stadskrant. Ook andere theatergebouwen in de stad zijn betrokken, om toch steeds weer terug te keren naar het huis (met de passende titel ‘Heimat’ bevoorbeeld).

De stad is de hoop van beschaving en welvaart voor de toekomst, en dat is een thema dat minstens even belangrijk doorzindert in het aanbod. De stad betekent samenleven en vrij zijn om creatief nieuwe vormen te vinden, ook al zijn dat vooral in deze crisistijd recycleringen van het oude materiaal. Zo ontstond het idee van Onbetaalbaar, waar jonge designers oud meubilair en ander materiaal uit de kelder van het gebouw oplapten en een nieuw leven gaven. Bij de ‘veiling der dingen’ op de laatste dag van de cyclus werden die dingen verkocht aan de hoogstbiedende, soms betaald in werk en hulp door de koper eerder dan in geld. De opbrengst wil een mogelijkheid garanderen om de kleine revoluties ook in de toekomst een platform te geven en aan te moedigen. De afsluitdag begon met een voordracht van ‘grote woorden, kleine revoluties’, waarbij ik enkele kleine revoluties in onze delen van de wereld toelichtte, gevolgd door vele andere initiatieven (van economisch omdenken zoals Bruto Nationaal Geluk, tot eenandere designaanpak). Tegelijk kon in elke uithoek van het gebouw, en ook in andere delen van de stad (o.a., het STAM museum) nog meer over dezelfde brede golf van anders leven verkend worden.

Het is minstens opmerkelijk dat deze explosie van creativiteit mogelijk is in een stad, terwijl Europa (en ook Vlaanderen) zich vooral op het eigen verleden en ook op de eigen navel lijkt terug te trekken. De vele jonge enthousiaste medewerkers, maar ook de zuigkracht van Vooruit als Kunstencentrum voor Vlaanderen hebben getoond dat er een toekomst is. Die ziet er vermoedelijk anders uit dan de eenvoudige toename van passieve consumptie die ons nu al enkele decennia wordt aangepraat als zaligmakend. Samenredzaamheid van burgers, een autonoom en tegelijk sociaal invullen van een kwaliteitsvol en milieubewust leven waarbij kennis , kunst en sociaal engagement samengaan, is niet meer het ideaal van een kleine romantische minderheid, zo blijkt (de ‘geitenwollen sokkendragers uit het gezegde). Integendeel, de bewuste en goed geschoolde burger van vandaag wil zelf initiatief nemen door macht terug te nemen en zelf zijn welvaart te garanderen, buiten de markt dan. 

Rik Pinxten, uGent

Rik Pinxten kwam i.h.k.v. Possible Futures (het slotfestival van VOORUIT100) naar Vooruit voor een lezing over zijn boek 'Kleine revoluties'. 

Dit artikel werd geschreven op 05.11.13

Reageer