Kunstencentrum Vooruit, Gent, België

"Vrijheid" van Jonathan Franzen

Cover !

Negen jaar hebben we moeten wachten op de opvolger van ‘De correcties’. Nu is hij er met de veelbelovende titel ‘Vrijheid’. Meteen werd het boek bestempeld als de nieuwe hype voor het literaire najaar. Dit kwam vooral omdat Amerikaans president Obama een exemplaar kocht op z’n vakantie, meteen was dit wereldnieuws en werd ‘Vrijheid’ een bestseller. ‘De correcties’ vond ik een prachtig boek dus mijn leesverwachtingen waren dan ook hooggespannen. Op de cover zit een mooi blauw vogeltje op prikkeldraad. Dit doet mij meteen denken aan het spreekwoord ‘zo vrij als een vogel’ maar de prikkeldraad voorspelt weinig vrijheid. Het blauwe vogeltje in kwestie is de azuurzanger en speelt een belangrijke rol in het boek. Jonathan Franzen heeft blijkbaar iets met vogels want op de eerste pagina staat ‘Een wintervertelling’ met in de hoofdrol een oude tortel. Ik raad iedereen aan om dit motto nogmaals te lezen wanneer het boek uit is, hij wordt dan alleen maar heel reëel.

Het verhaal !

‘Vrijheid’ brengt ons het levensverhaal van de familie Berglund. We beginnen het boek met een terugblik op het leven van Walter en Patty Berglund in Ramsey Hill. Vanaf hun aankomst daar, het opgroeien van hun kinderen Jessica en Joey, tot het misgaat en ze verhuizen naar Washington. Dit verhaal krijgen we door de ogen van de buren. Onwillekeurig moet ik hier aan de tv-serie ‘Desperate Housewives’ denken. Daarna gaan we nog verder terug in de tijd via een autobiografie over Patty Berglund. Op deze manier krijgen we een beeld van haar jonge jaren. Vooral wat er misgaat in de relatie met haar familie en vrienden. Uiteindelijk leidt dit tot een minderwaardigheidsgevoel dat ze probeert op te lossen door het enige waarin ze uitblinkt, namelijk sport. De autobiografie eindigt, voorlopig, wanneer ze na veel horten en stoten een relatie begint met Walter. In het volgende hoofdstuk maken we dan een sprong naar 2004 in Washington. Het leven van de Berglunds neemt hier verschillende chaotische en destructieve wendingen waardoor hun hele wereld instort.

Mijn waarheid !

Jonathan Franzen heeft met ‘Vrijheid’ zichzelf overtroffen, het is een prachtig boek geworden! ‘Vrijheid’ is een vuistdikke familieroman, net zoals z’n voorganger ‘De correcties’. Wanneer je er aan begint kan je het boek nog moeilijk wegleggen, het leest gewoon verslavend. Jonathan Franzen verwent z’n lezers, naast het verhaal van de Berglunds krijg je ook nog bijna de volledige Amerikaanse geschiedenis en politieke toestanden van de laatste vijftig jaar mee, maar hij komt nooit belerend over. Hij laat de politiek ook botsen. De Berglunds zijn Democraten en zij komen in botsing met hun Republikeinse buren. Joey die door de invloed van zijn buren en vrienden de Republikeinse toer opgaat en zo terecht komt in de corrupte oorlogsvoering in Irak.
De vorm waarin het boek gepresenteerd wordt, is heel belangrijk. Jonathan Franzen probeert er altijd iets nieuws in te stoppen. In ‘De correcties’ kreeg je vijf hoofdstukken die telkens een verhaal op zichzelf waren met daar rond een overkoepelende verhaallijn. In ‘Vrijheid’ komt dit concept gedeeltelijk terug maar de grootste vernieuwing is het autobiografisch gedeelte dat in de derde persoon geschreven is. Dit deel vormt de basisverhaallijn voor de rest van het boek. Een mooie vondst !
De titel ‘Vrijheid’ kom je overal in het boek tegen en dit onder verschillende vormen. Dit gaat van persoonlijke vrijheden, de vrijheid van de azuurzanger tot zelfs in de naam van de universiteit van Jessica ‘Use well thy freedom’. Vrijheid is het allerbelangrijkste in het leven, maar een teveel aan vrijheid loopt ook niet goed af !
Een meerwaarde voor het boek is de overvloed aan muziek die doorheen het verhaal loopt. Richard Katz, de beste vriend van Walter zorgt hier voor een prachtige muzikale invalshoek. Hij is een rockmuzikant die met z’n band in kleine zaaltjes begint te spelen, maar die later doorbreekt met songteksten die hij schrijft over Patty en de tijd die hij doorbracht met haar aan Nameless Lake. Op pagina 200 staat een klein songtekstje en blijkbaar heeft dat al mensen geïnspireerd want er staat hierover al een zelfgemaakt filmpje op youtube, zie http://www.youtube.com/watch?v=WnwTgX3gjrU
Misschien een leuk ideetje voor de mensen van Tommigun om hier iets mee te doen tijdens ‘Uitgelezen’.
Wat mij vooral aansprak, was dat ik doorheen het boek mijn jeugdhelden zag passeren. Dit gaat van The Velvet Underground over Devo tot The Buzzcocks. Heel sterk is ook het stuk dat gaat over Bright Eyes, eigenlijk krijg je een concertrecensie van twee pagina’s.
Literatuur en goede muziek, mijn twee grote hobby’s in één boek, schitterend !

Club of Rome !

Naast zoveel nevenweetjes heeft Jonathan Franzen ook aandacht voor de wereldwijde klimaatproblematiek. Walter Berglund is een groene jongen en werkt eerst voor Nature Conservancy, een toonaangevende organisatie voor natuurbehoud. Later gaat hij werken voor het grote geld bij Cerulean Mountain Trust. Deze organisatie van een miljardair wil de azuurzanger beschermen, maar begint meteen aan bergtopmijnbouw voor het grote geld. Walter kan ermee leven omdat hij aan de azuurzanger denkt en met het geld dat hij ter beschikking heeft, voert hij een eigen actie tegen de overbevolking. Iets waar hij al mee bezig was op jonge leeftijd want toen dweepte hij al met de ‘Club of Rome’. Wat opzoeking leerde mij dat deze Club bestond uit Europese wetenschappers die eind jaren zestig, begin zeventig samenkwamen in Rome om te vergaderen over de toekomstproblemen van de wereld, met name de overbevolking, vervuiling, industrialisatie … Het rapport dat ze toen maakten, werd op veel scepticisme onthaalt, maar is nu veertig jaar later pure realiteit. Zo leert men ook nog iets bij !

Het leukste fragment !

Als uitsmijter wil ik nog het volgens mij leukste en grappigste fragment uit ‘Vrijheid’ meegeven :
‘Waar werk je aan?’ vroeg Patty.
‘De gebruikelijke rotzooi. Ik wilde iets doen met die nieuwe chick Margaret Thatcher. Die nu premier van Engeland is, weet je wel?’
‘Chick lijkt me een wat ongepast woord voor Margaret,’ zei Walter. ‘Douairière lijkt me beter.’

Bewaar dit item (0)