Kunstencentrum Vooruit, Gent, België

Het collectief Superamas laat alles wat banaal is schitteren en verheft consumptie tot het hoogste goed. In de Vooruit tonen ze voor het eerst hun ‘BIG’-trilogie: ziehier het opgedofte niets.

‘Wij zijn een merk!’. Als de kunst van de self-branding – jezelf promoten – nog niet bestond, dan had het Frans-Oostenrijkse collectief Superamas ze zeker uitgevonden. Hun werk barst van de zelfverwijzingen.

De auto’s die ze gebruiken, hebben een nummerplaat met hun naam, op het televisiescherm op de scène verschijnt ‘Superamassport’ in plaats van Eurosport en BIG 3 sluit zelfs af met een heuse making-of. Want tegenwoordig besta je pas echt als je in beeld bent gebracht.

De voorstellingen en installaties van het collectief nemen in de Europese podiumkunsten een bijzondere plaats in. Dans, film, cybernetica, pop, theater, cultuurkritiek en psychoanalyse, ze maken allemaal deel uit van het twinkelende sterrenstelsel dat ‘Superamas’ heet.

De BIG-cyclus ontstond tussen 2002 en 2006. De verhalen die erin worden opgedist, hebben weinig om het lijf. Elementen uit soaps, reclame, porno en andere derderangsscenario’s worden bijeen geklutst tot een narratief lichtgewicht.

Het eerste deel speelt zich af tijdens een verjaardagsfeestje van mannen-onder-elkaar met onverwacht bezoek van een stripper (Reality/Show). Daarop volgen een ontmoeting tussen een stewardess en twee mannen in een warenhuis, met onverwacht bezoek van een stoeipoes (Show/Business). Het slot is een onderonsje in de vrouwenkleedkamer van de plaatselijke fitness (Happy/End). De uitroep ‘you wish!’ is hier overbodig geworden. Verbeelding en realiteit, dat is gewoon hetzelfde.

Het vervliegen van de grenzen tussen hoge en lage cultuur, tussen kunst en kitsch, tussen schijn en zijn, het is een verhaaltje waar de rek nu wel af lijkt. Maar dat is buiten de Superamas gerekend. Zij vertrekken van het punt waar de anderen gestopt zijn. Ook zij hebben hun geloof in sommige zaken verloren. In authenticiteit, bijvoorbeeld. In deze post-postmoderne tijden heeft originaliteit plaats gemaakt voor kopie en trivialiteit. En die behangen zich maar wat graag met glitters om de eigen leegte te camoufleren. Het oog wil namelijk ook wat.

Bijna elk populair-cultureel fenomeen komt voor de Superamas in aanmerking om die versluiering te ensceneren. Zolang de bling-factor maar hoog genoeg is. Want de BIG-cyclus weigert het tijdsgewricht waaruit hij geboren is, te verloochenen.

De kritiek van het collectief richt zich op de dominante positie van de beeldcultuur en op de kijkdrift die daaraan ten grondslag ligt. In een interview verwoordden ze het ooit als volgt: ‘Als je de relatie onderzoekt tussen een beeld en zijn vermarkting, dan zit daar altijd een emotioneel moment in. Een uitwisseling van blikken bijvoorbeeld, een ogenblik van aantrekking of afstoting. Op dat mechanisme drijven zowel het verlangen als zijn industrie. Onze vraag is hoe je in een artistieke context met lichtheid omgaat. We geloven niet dat lichtheid per se oppervlakkig of idioot is, en als dat wél zo is, willen we op zijn minst weten waarom.’

Dat ‘waarom’ zoeken de Superamas in de vorm. In alle delen van de BIG-reeks worden scènes en videofragmenten tot in den treure herhaald, gedubd en nagespeeld. Kunstmatigheid wordt opgedreven tot ze zichzelf volledig heeft uitgehold. Hetzelfde geldt voor het acteerwerk, dat nog het beste omschreven kan worden als opgeklopte nep.

In elke voorstelling komt steevast een kritische autoriteit aan het woord om een en ander in perspectief te plaatsen. Van Adorno tot Derrida, het cultuurpessimisme is niet van de lucht. Waar het gelijk ligt, laten de Superamas mooi in het midden: dat beslist de toeschouwer.

Voor die toeschouwer is deze briljante dissectie van het oppervlakkige niet zo onschuldig als ze lijkt. Stiekem vinden we het wel leuk om naar een gogogirl te kijken die met haar kont de rooster van een Suzuki oppoetst. Ons ingebakken gevoel voor politieke correctheid zegt natuurlijk iets anders.

Als kijker voel je je ergens beschaamd omdat je te gemakkelijk meegezogen wordt in het zelfbevestigende discours dat de Superamas op poten zetten. De alomtegenwoordige verleiding vertroebelt elke vorm van tegendraadse reflectie. Het gevaar bestaat dat je bij het verlaten van de zaal het levende bewijs bent geworden van de hypothese die BIG eigenlijk is: ook jij kan niet weerstaan.