Kunstencentrum Vooruit, Gent, België

(tijd) – ‘Geld verdienen met kunst is een kunst, maar een business draaiende houden is dat nog veel meer’, zei Andy Warhol ooit. Kunst en commercie, het blijft ruim 40 jaar na de gezeefdrukte dollarbiljetten van Warhol een moeilijke affaire. Vanaf vandaag tot 15 maart stelt het kunstencentrum Vooruit op het festival ‘Art for sale’ de relatie tussen cultuur en kapitaal aan de orde.

Wat is er misgelopen met de relatie tussen kunst(enaars) en geld? De stokoude Frankfurter Schüle van Adorno indachtig – de Duitse socioloog die de verzakelijking van de kunst verderfelijk vond – lijkt het alsof veel kunstenaars vandaag nog altijd een ruime afstand in acht houden als de termen ‘economie’, ‘markt’ en ‘kapitaal’ vallen. Liefst zouden ze leven van hun liefde voor de kunst alleen, maar dat gaat natuurlijk niet. Ook hun artistieke entourages halen vaak de neus op voor een economische blik op culturele zaken. Vooral de gesubsidieerde sector in Vlaanderen is in dat bedje ziek. ‘Toen vorige week de diepe financiële put van het S.M.A.K. aan het licht kwam, verbaasde dat niet echt.

Toch is ondernemerschap geen vies woord meer voor onze kunstenaars, zegt Hans Martens, de directeur van het Hoger Instituut voor Schone Kunsten (HISK) en organisator van het colloqium ‘Buy Buy Art’ in de Vooruit tijdens het festival ‘Art for sale’. Hij kent almaar meer artiesten die als een soort regisseur of dirigent hun eigen kunstbedrijfje runnen en daarbij als een manager over hun personeel waken: gevestigde artiesten als Jan Fabre en Luc Tuymans, maar ook kunstenaars van de nieuwe generatie zoals David Claerbout, Jan De Cock of Hans Op de Beeck.

De algemene professionalisering van de kunstenaarsstiel is een rechtstreeks gevolg van de globalisering, zegt Martens. ‘Wie als Vlaams kunstenaar economisch wil overleven, moet internationaal carrière maken en over een goed netwerk beschikken. De globalisering vergroot de competitie onder kunstenaars. Je kan daarom beter een goeie entourage hebben zodat je je op het artistieke kan concentreren.’

Die nieuwe situatie keldert het romantische cliché van de kunstenaar die zich opsluit in zijn zolderkamertje. Dat beeld wordt vooral gecultiveerd door jonge kunstenaars. ‘Zij spreken vaak ongenuanceerd over geld, terwijl ze beter zouden beseffen dat een groter zakelijk instinct helemaal niet nefast is voor hun artistieke ontplooiing’, zegt de directeur van het HISK. Hij slaat een mea culpa. Kunststudenten krijgen in de Vlaamse kunsthogescholen zelden of nooit lessen in economie of marketing. ‘We proberen daar iets aan te doen. Meestal sturen we studenten met vragen door naar het Kunstenloket, dat aan kunstenaars eerstelijnshulp biedt bij de zakelijke aspecten van het beroep. Dit jaar hebben we voor het eerst een partnership met de kunstbeurs Art Brussels. Vroeger was dat de gezworen vijand van jonge kunstenaars, nu is de beurs een veldspeler geworden. Je mag als jonge kunstenaar niet ontsnappen aan de realiteit dat kunst en economie hand in hand gaan.’

ATELIER OF KUNSTBEDRIJF?
Het HISK organiseert op ‘Art for sale’ samen met enkele partners een symposium. ‘Buy Buy Art’ wil geen aanklacht of een pamflet zijn, maar probeert via lezingen en rondetafelgesprekken de relatie van kunstenaars met geld te begrijpen.

Een van de genodigden is Hans Op de Beeck. Die Brusselse video- en installatiekunstenaar is een goed voorbeeld van de nieuwe generatie waarover Hans Martens het heeft. Op de Beeck is nog geen veertig, heeft een goede internationale reputatie en leidt in Sint-Gilles een kunstbedrijfje met vijf vaste medewerkers. ‘Het is eigenlijk mijn atelier’, zegt hij, ‘maar je mag het gerust als een bedrijf beschouwen. Ik ben heus niet vies van dat woord, al blijft het ondernemersaspect ondergeschikt aan mijn activiteiten als artiest.’ Een ondernemer, in de strikt economische zin van het woord, zal hij nooit worden, zegt Op de Beeck. ‘Niettemin moet ik elke dag weer een zekere nuchterheid aan den dag leggen als werkgever. Als de aandacht voor mijn werk verslapt, moet ik in mijn personeelsbestand snoeien. Geld is jammer genoeg een zeer subjectieve parameter voor een functioneel product als een kunstwerk.’

KUNSTMARKT
Extra aandacht op het festival is er natuurlijk voor de internationale kunstmarkt. Schilder Koen Van den Broeck, een van de panelleden op het symposium volgende week, waarschuwt jonge kunstenaars voor de verlokkingen van het grote geld dat op de kunstmarkt te rapen valt. ‘Het is bijzonder verleidelijk artiest te worden’, zegt hij. ‘Maar veel jonge kunstenaars hebben te weinig kennis van geldzaken en worden uitgebuit door galeristen.’ Dat zie je ook op kunstbeurzen. ‘Eind jaren 90 waren videokunst en fotografie hot, nu is schilderkunst aan een revival bezig. Buitenproportionele prijzen zijn het gevolg. Ik heb mijn galerie White Cube in Londen moeten verbieden de prijzen van mijn doeken te verhogen. Ik wilde voorkomen dat mijn werk in privéverzamelingen zou verdwijnen, in plaats van in musea of galeries. Geld is belangrijk, maar het is zeker niet alles.’

HOOGTEPUNTEN ART FOR SALE

• Matthieu Laurette (vanavond): In zijn lezing ‘Opportunities: let’s make lot’s of money’
  gaat deze Franse artiest dieper in op zijn actie ‘Produits remboursés’, een systeem om
  te kunnen consumeren zonder geld uit te geven. Hij kocht alleen producten met de clausule ‘niet tevreden, geld terug’, en toonde zich vervolgens steevast ontevreden.
• Etoy Corporation (6 maart): Zwitsers kunstcollectief, verpakt als een bedrijf met aandelen, aandeelcertificaten en aandeelhouders, dat maakt winst maakt dat het investeert in kunstprojecten. Etoy stelt in de Vooruit ‘Mission Eternity’ voor.
• Buy Buy Art (12 maart): Dit symposium stelt de ambigue relatie tussen kunst en kapitaal aan de orde middels een reeks lezingen en panelgesprekken.
• Stage for sale (tot 10 maart): Vooruit biedt zijn podium te koop aan op eBay. De hoogste bieder mag twintig minuten optreden tijdens de slotavond van ‘Art for sale’. De hoogste bieding stond gisterenavond op 71,50 euro.

Het volledige programma van ‘Art for sale’ op www.vooruit.be