Kunstencentrum Vooruit, Gent, België

In Irak is Al-Jazeera niet meer welkom. Eruit gebonjourd nadat de regering de correspondenten ter plaatse beschuldigde van het aanzetten tot geweld. In Iran zijn ze ook moeten vertrekken. Daar kreeg de zender te horen dat het de Arabische minderheid in het land aanzette tot rellen. “Je kunt het niet maken iets te verbergen of slechts een partij aan het woord te laten in een conflict, maar dat wordt ons niet in dank afgenomen”, zei Wadah Khanfar, directeur-generaal van Al-Jazeera, gisterenochtend op de conferentie over de rol van Al-Jazeera in de Arabische publieke opinie, georganiseerd door het Koninklijk Instituut voor Internationale Relaties (KIIB) en het Medea Instituut.

“Ach, die kritieken, die zijn niet zo belangrijk”, gaat Khanfar later verder in het bureautje van Al-Jazeera in het Internationaal Perscentrum in Brussel. “Belangrijker is wat Al-Jazeera tot nu toe bereikt heeft. We hebben in de Arabische wereld een solide, coherente en professionele media geïntroduceerd. Vrij van politieke druk om hervormingen en democratie te promoten en een evenwichtige berichtgeving na te streven. Als je de geschiedenis van de Arabische wereld van de laatste dertig jaar zou opschrijven zou Al-Jazeera daarin een mijlpaal zijn.”

Op de achtergrond speelt de televisie beelden af van het proces tegen Saddam Hoessein, dat rechtstreeks wordt uitgezonden door Al-Jazeera. Een beeld dat op hetzelfde ogenblik in miljoenen huiskamers wordt bekeken. In de Arabische wereld is nieuws zonder Al-Jazeera niet meer denkbaar. Op 1 november van dit jaar zal Al-Jazeera tien jaar bestaan. En dat alles dankzij Osama bin Laden. Al mag het niet zo worden geformuleerd.

Zonder de aanslagen van 11 september geen Al-Jazeera, klinkt het weleens. Wat vindt u daarvan?

Wadah Khanfar: “Tussen 1996 en 2000 was Al-Jazeera al een belangrijk, pan-Arabisch regionaal tv-station. Maar inderdaad, een aantal gebeurtenissen heeft het succes van de zender versneld. Na 9/11 was er de oorlog in Afghanistan. Daar waren we de enigen om te berichten uit Kaboel, waar de Taliban zaten. De andere media beschreven de bombardementen, wij spraken over de impact ervan op de bevolking. Ook in Irak zijn we op die manier te werk gegaan. En dat heeft gewerkt, zo bewees de stijging van het aantal kijkers.”

Ondertussen blijft het Witte Huis, en vooral president Bush en defensieminister Rumsfeld, kritiek spuien en jullie beschuldigen van het propageren van extremisme. Wordt u het niet stilaan beu zich te moeten verdedigen?

“Ik denk niet dat we ons moeten verdedigen. Een tv-station dat wordt bekeken door miljoenen is het beste bewijs dat we integer en evenwichtig nieuws brengen. Al-Jazeera is nooit het favoriete televisiestation van regeringen geweest. Dat is niet erg; ons doel is niet regeringen te behagen. De afgelopen jaren hebben we ook veel geleden onder autoritaire regimes in de Arabische wereld. (dan, toch verdedigend) De kritiek die we van de Amerikanen krijgen, is trouwens politiek en nooit professioneel. We zijn mensen, we maken weleens fouten en verbeteren die dan ook. Maar het stoort sommigen dat we berichten over bepaalde feiten. De Amerikanen hebben liever niet dat er over de negatieve gevolgen van Irak wordt bericht, over de ontvoeringen en de moorden.”

De Amerikanen kunnen er ook niet mee lachen dat u steeds maar videocassettes met opnames van Osama bin Laden en Abu Musab Al-Zarqawi, de superterrorist in Irak, tevoorschijn tovert.

“(lacht) We zouden een spreekbuis zijn voor Osama bin Laden en zelfs een exclusiviteitscontract hebben afgesloten met Al-Zarqawi! Kijk, we hebben in de afgelopen vijf jaar hoop en al zes videocassettes gekregen van Bin Laden. Dat is een gemiddelde van iets meer dan één per jaar. Denk je nu echt dat we de rest van de tijd zitten te wachten tot hij ons nog eens een cassette stuurt?

“Het is niet meer dan normaal dat wij als eerste die cassettes krijgen. Al-Jazeera is het belangrijkste nieuwskanaal in de Arabische wereld. Iemand die zijn boodschap daar wil verspreiden stapt uiteraard eerst naar ons. Wij gooien die cassettes dan ook niet zomaar in de ether. Er wordt een strenge selectie gemaakt en de nieuwswaardige elementen worden eruit geselecteerd. Trouwens, in zijn laatste opname bekritiseert Bin Laden zelf onze zender. En ook Al-Zarqawi heeft ons al beschuldigd propaganda voor de Amerikanen te maken.”

Het uitzenden van zulke extremistische boodschappen zou het extremisme enkel maar in de hand werken, klinkt het ook.

“Dat vind ik niet. Die beelden kunnen, met de nodige achtergrondinformatie, net jihadistische bewegingen ontmaskeren. We hebben van het Westen geleerd hoe belangrijk vrijheid van meningsuiting is. Om verdraagzaamheid te bekomen, moet je ook de donkere kantjes van de maatschappij belichten. Het groeiende extremisme is geen gevolg van de activiteiten van Al Qaida, maar van frustratie en woede in de moslimgemeenschap.”

De impact van Al-Jazeera in het Midden-Oosten is enorm. Hoe populair is de zender bij Arabieren en moslims in Europa?

“Ontzettend. We kennen de problemen van de moslimbevolking hier. We weten dat de politieke frustratie van de Arabische wereld in het Westen de laatste jaren gegroeid is. Daarin nemen we ook onze verantwoordelijkheid. We roepen op tot dialoog en proberen het begrip tussen moslims en niet-moslims via het scherm te vergroten.”

‘De kritiek die we van de Amerikanen krijgen, is politiek en nooit professioneel’