Kunstencentrum Vooruit, Gent, België

De Amerikaanse criticus en literatuurdocent Daniel Mendelsohn houdt niet van grove veralgemeningen. Hij nam dan ook geen genoegen met wat hij in de Holocaustencyclopedie las over het Oekraïense stadje Bolechov. De ijskoude feiten zijn bekend. Van de zesduizend Joden in Bolechov waren er in 1944 nog maar achtenveertig in leven. Maar welk verhaal schuilt achter de cijfers en welke levens gingen aan dit lijden vooraf?

Mendelsohns verhaal begint in de jaren 1960 op Long Island in New York, waar Joodse familieleden met hun ‘vage aroma van gezichtspoeder en bakolie’ diepe, droevige zuchten slaakten bij de gedachte aan Sjmiël. De nieuwsgierigheid van de schrijver jaagt hem de halve wereld rond op een vaak hartverscheurende en bijzonder meeslepende odyssee. De weetjes die hij over het gezin Jäger verzamelt, zijn aangrijpend in hun eenvoud. ‘Ze had mooie benen.’ Of over een andere dochter: ‘Ze was verliefd op een niet-Jood.’

Naast een zoektocht naar Sjmiël en de zijnen is dit een boek over lotsbestemming en over hoe de geschiedenis zich voltrekt. Mendelsohn weet dat je een verhaal op vele manieren kunt vertellen en hij gaat, al schrijvend, op zoek naar de meest gepaste aanpak. Hij verwijst onderweg naar Griekse auteurs en bijbelteksten. Die zijsprongen zijn niet alleen intellectueel relevant, ze geven het verhaal ook meer emotionele diepgang.

Mendelsohn schrijft lange, hypnotiserende zinnen over prachtige personages, de Oekraïense buren van Sjmiël of zijn Joodse familie met hun schuine Jiddische moppen. Wie denkt onderhand al genoeg te weten over de Holocaust zal versteld staan van dit werk, dat meer is dan het zoveelste boek over de oorlog. Vijfhonderd prachtige bladzijden lang voert Mendelsohn je moeiteloos mee. Hij doet dat zonder te vervallen in gemakzuchtige tranerigheid, al is de kans groot dat hij je aan het huilen brengt. Verloren is een doorleefde krachttoer.