Kunstencentrum Vooruit, Gent, België

Als je prachtige sluiers mag dragen, waarom dan zo nodig ook carrière willen maken? Dat lijkt Mansfield te bedoelen. Naema Tahir ziet geen heil in het neoconservatieve rollenpatroon van Harvey Mansfield

Naema Tahir is schrijfster. Haar eerste roman Eenzaam heden, over een Pakistaanse migrante, is zopas verschenen. Gisteravond ging ze in het Vlaams-Nederlands huis De Buren in discussie met Mansfield.

‘Terug naar de traditionele rolverdeling tussen de seksen’, stelt Harvey Mansfield (DM 25/1). De conservatieve Harvardfilosoof houdt een fervent pleidooi voor het aannemen van een duidelijke identiteit, een nieuwsoortig ‘feminisme’ dat recht doet aan de overeenkomsten en de verschillen tussen de seksen. De verschillen tussen de seksen dienen aanvaard te worden, aldus Mansfield. Mannen moet de ruimte gegund worden zich ‘mannelijk’ te gedragen, vrouwen om zich ‘vrouwelijk’ te gedragen, wat voor Mansfield hetzelfde lijkt te zijn als ‘zich belangrijk voelen’. Alleen door het essentialisme te accepteren, het idee dat er essentiële verschillen zijn tussen mannen en vrouwen, zal het dedain afnemen dat mannen hebben jegens die zwakke schepseltjes die vrouwen heten.

Frappant in Manfields stelling is dat mannen zich voornaam voelen als ze ‘vechten en het land beschermen’, waardoor ‘iedereen zich belangrijk gaat voelen’. Vrouwen voelen zich in zijn optiek belangrijk als ze voor ‘een ander kunnen zorgen’ waarbij de link dat iedereen zich daardoor belangrijk gaat voelen, geheel ontbreekt. Hoezo dan, zal het dedain van mannen jegens vrouwen afnemen, als zijn mannelijkheid iedereen belangrijk doet voelen terwijl haar vrouwelijkheid dat niet vermag?

Mansfield lijkt dat laatste niet te beseffen. Zeker wanneer hij suggereert dat vrouwen niet zo op een carrière gebrand zijn. Liever zitten ze thuis om voor de kinderen te zorgen. Ze willen zich niet gedwongen voelen te moeten werken. Dat zouden we moeten erkennen.
In dit verband herinner ik me een debat van vorig jaar in Nederland. Een vrouw uit Saoedi-Arabië kreeg de vraag of ze het erg vond dat ze in haar land niet met de auto mocht rijden. Ze antwoordde dat westerse vrouwen juist achter het stuur gedwongen worden. Liever zouden ze, net als Arabische vrouwen, gechauffeurd worden maar, ging de redenering verder, westerse vrouwen worden nu eenmaal niet goed behandeld door hun mannen. Volgens de Saoedische vrouw werden westerse vrouwen ook gedwongen te werken. Zo werd geen eer gedaan aan hun delicate wezen en hun schoonheid en dat was ten nadele van de opvoeding van de kinderen.

Als je prachtige sluiers mag dragen, waarom moet je dan zo nodig ook carrière willen maken?, vraagt een personage in mijn roman Eenzaam heden zich af. Het lijkt verdacht sterk op wat Mansfield bedoelt: vrouwen hoeven niet per se dezelfde loopbaan te hebben als mannen. Neigt Mansfield naar moslimse leringen over de traditionele rol van man en vrouw? Zo lijkt het wel. De moslima heeft ‘een duidelijke identiteit’.

Bij het ontstaan van de islam kreeg de moslima vele rechten die haar positie verbeterden, zoals het recht om te erven. Er kwam ook een duidelijke rolverdeling waaruit blijkt dat de vrouw gelijkwaardig is aan de moslimman, maar zeker niet gelijk, want dat laatste is toch onbereikbaar – een stelling die ook door Mansfield wordt gedeeld. De man zorgt voor het inkomen en gaat uit werken, de vrouw voor de kinderen en kan binnen blijven. Moslims menen dat op die manier de sowieso al zwakkere fysieke staat van de vrouw wordt erkend, beschermd en geëerd. Men acht bovendien ook emotioneler dan de man en dus niet geschikt om buitenshuis (leidende) functies te bekleden. Daarvoor zou ze harder moeten zijn en, om Mansfield nog eens aan te halen, kunnen beschikken over een ‘abstracter en egoïstischer gevoel van belangrijkheid’.

Mocht de moslimvrouw het toch noodzakelijk achten zich buitenshuis te begeven, bijvoorbeeld om te gaan werken of om op de markt groenten te kopen, dan verplicht de Koran haar haar sieraad of tooi te bedekken. Het is niet duidelijk wat daarmee wordt bedoeld, maar traditionele moslims leiden hieruit af dat de vrouw een hoofddoek moet dragen. Die hoofddoek is bedoeld om de collectieve bezorgdheid in te dammen die moslims over de vrouwelijke seksualiteit hebben. Een moslimvrouw moet een hoofddoek dragen omdat ze anders te verleidelijk zou zijn. Haar verleidelijkheid en seksualiteit leiden tot chaos. Ze zouden erop gericht zijn de man tot misstappen te verlokken, bijvoorbeeld tot ‘zina’ (overspel). De beste manier om de chaos te voorkomen is haar thuis te houden.

Mansfield spreekt niet over deze ‘vernietigende seksualiteit’ van de vrouw. Wel oppert hij dat de vrouw niet dezelfde promiscuïteit bezit als de man. De man zou een veel promiscuer spel spelen dan een vrouw. Zij is bescheidener in haar seksualiteit en mannelijke drift ligt uiteraard niet in haar natuur. Wat dan als een vrouw ernaar verlangt seksueel geheel vrij te willen zijn? Wat dan als ze wel verlangt hetzelfde spel te spelen als de man?

Laten we voor antwoorden bij de moslimse praktijk kijken: genoemd verlangen van de vrouw wordt vaker wel dan niet gezien als iets wat niet hoort, als iets abnormaal en ‘vernietigend’ voor zowel de vrouwelijkheid als de mannelijkheid. Om dat verlangen in te tomen, wordt ze soms gedwongen binnenshuis te blijven, weg van mannen, en als ze huwt moet ze met haar maagdelijkheid bewijzen dat ze niet al te vaak ongeoorloofd buitenshuis vertoefde.

Het doen herleven van de traditionele rollen van mannen en vrouwen is een nobel doel waar het gaat om de bescherming van de vrouwelijkheid en mannelijkheid, en de erkenning dat vrouwen misschien sterker zijn op andere vlakken en mannen op hun beurt op weer andere. Er is evenwel een gevaar. Als een vrouw de ambitie heeft de hele wereld tot haar toneel te maken, wordt haar dit afgeraden of verhinderd. In het ergste geval kunnen haar ambities een gevaar voor haar leven vormen.

Dan zijn we terug bij de welbekende Eva uit de Bijbel. Zij wilde meer dan de rol die God haar toebedeelde. Ze wilde kennis en macht. Ze wilde álles. Ze plukte de verboden vrucht en kreeg de schuld voor de zondeval. Hoe durfde ze te concurreren met de Almachtige en met Adam, Zijn evenbeeld? Dacht zij werkelijk kennis, macht en onafhankelijkheid te veroveren door daar zelf naar te streven? En, bespottelijker nog, wat bezielde haar het eenvoudige leven in het Paradijs nodeloos ingewikkeld te maken, door met haar bijzondere eigenschappen – tact, sensualiteit en verleidelijkheid – te pronken, die de goede Adam het Goddelijk gebod deed overtreden?

Eva’s ingenieuze levensdrift werd als een daad van ongehoorzaamheid afgedaan. Sindsdien is de wereld vol van mannen die vooral geschapen lijken om haar dorst naar kennis en haar vrijheid in te beperken, haar kuis te houden en beschaamd over dat wat haar tot vrouw maakt.

Het gevaar van Mansfields pleidooi is dat we in een samenleving belanden waarin mannen, ondersteund door het woord van God, Eva altijd op haar plaats kunnen zetten. Daarom moeten we het niet zozeer hebben over rollen, maar over controle.