Kunstencentrum Vooruit, Gent, België

Lazarus maakt in ‘Iets anders’ een Boelgakov-light die fragmentarisch en lichtvoetig is.

Eigenlijk wou Lazarus al lang De meester en Margarita spelen, de roman van de Rus M. A. Boelgakov (1891-1940). Die is echter zo omvangrijk en werd bovendien door Frank Castorf onlangs nog voor theater bewerkt, dat Lazarus besloot een ander stuk te maken. Het zou Iets anders gaan heten.

Tot de ploeg weer van mening veranderde en toch voor Boelgakov ging. Vierhonderd dichtbedrukte bladzijden moesten op vier weken tijd worden omgezet in anderhalf uur theater.

Het is Boelgakov-light geworden. Lazarus houdt twee van de drie verhaallijnen over en brengt die terug tot een paar sleutelscènes.

Eén: de dichter Bezdomny ontmoet in de trein een bizarre figuur, die later niemand minder dan Satan blijkt te zijn. Bezdomny wil de mensen waarschuwen voor het duivelse gevaar, maar zijn kreten over een man die al leefde ten tijde van Pontius Pilatus doen hem in de psychiatrie belanden.

Twee: in dat gekkenhuis leert hij de Meester kennen, een schrijver die onder mysterieuze omstandigheden geïnterneerd is. Zijn grote liefde, de mooie Margarita, weet niet eens of hij nog leeft. Maar ze kán het wel te weten komen als ze haar ziel verkoopt aan Satan.

In de slotscène knopen de acteurs nog snel de twee verhalen aan elkaar, zodat er een min of meer afgeronde vertelling ontstaat.

Goed gevonden is de vormelijke tegenstelling tussen die twee verhaallijnen, die allebei ongeveer de helft van de voorstelling in beslag nemen. Het Bezdomny-deel is luidruchtig, afwisselend en komisch; het Margarita-deel heeft langere scènes en streeft naar tragiek. Anders verwoord: eerst krijgen we het vrolijke knip- en plakwerk dat we kennen uit eerder werk van Lazarus, daarna nog een stukje theater à la De Tijd.

Als smaakmaker voor het werk van Boelgakov is Iets anders! geslaagd, maar wat zegt deze collage van scènes als apart kunstwerk? De USSR-context van achterdocht, spionage en censuur wordt in het stuk grotendeels genegeerd. Daardoor komt alle klemtoon op Satan te liggen, vertolkt door een prettig schmierende Ryszard Turbiasz.

In conversaties wordt logisch bewezen dat de duivel bestaat. Ook in de angstaanvallen van de Meester merk je dat het Kwaad zich als een externe kracht aan de wereld kan opdringen. En ten slotte zijn er ook nog twee Ionesco-achtige scènes, waarin aan de hand van onnozele Franse zinnetjes wordt bewezen dat de realiteit elk ogenblik op haar kop gezet kan worden.

Onheilspellend allemaal? Niet echt. Het zit er wel in, maar Lazarus gaat toch hoofdzakelijk voor de lach. En dat werkt. Alleszins beter dan de ernstig bedoelde passages, waarin het acteerwerk wel eens dunnetjes dreigt te worden. Iets anders! wijst erop dat Lazarus van fragmentarisch, lichtvoetig en toch ongrijpbaar theater zo langzaamaan zijn eigen stijl aan het maken is.

www.destandaard.be