Kunstencentrum Vooruit, Gent, België

De tijd dat Scandinavische muziek louter vereenzelvigd werd met ABBA, moorddadige metalraids of IJslandse bosnimfen is alweer enkele jaren voorbij, zoals mag blijken uit de tweede, deze keer Fins gekleurde editie van Etoiles Polaires in de Gentse Vooruit.

Wie de evolutie in de marge van de popmuziek van de laatste jaren bekijkt, kan simpelweg niet om het noorden van Europa heen. Vooral IJsland scoort bij het brede publiek en het land stond dan ook centraal tijdens de eerste editie van Etoiles Polaires (2004), met onder andere múm, Apparat Organ Quartet, Jóhann Jóhannsson, Eberg, Kira Kira en Kippi Kaninus. Drie jaar later richt datzelfde Vooruit de kijker meer naar het oosten en komt de (minstens even bloeiende) Finse muziekscène in beeld. Voor de tweede editie van Etoiles Polaires wordt weer gekeken voorbij alles wat cool, hip of alternatief is en wordt een breed uitwaaierend programma samengesteld met traditionele muziek, rock, elektronica, een experimentele accordeonvirtuoos en een bedenkelijk trio huismannen.

Take me Baby

Opvallend in de programmatie van het festival is dat de bekendste namen niet zomaar op het podium gezet worden, maar dat ze gekoppeld worden aan Belgische artiesten. Bovendien zijn deze ontmoetingen niet ingevuld als (gemakkelijke) improvisatiesessies, maar wordt er een speciaal repertoire voor ontwikkeld.

In 1994 scoorde het Warp label een hit met ‘Take me Baby’ van Jimi Tenor. Zowel voor het platenhuis als voor de muzikant was dit een totaal nieuw gegeven en beiden hebben zich van daaruit op een heel eigen manier ontwikkeld. Voor Tenor (Lassi Lehto) betekende dit onder andere een bocht naar Afrikaanse muziek, soul, rock en kitsch. De zwarte tendensen zijn duidelijk terug te horen op zijn voorlopig laatste plaat ‘Jaystone’, een project waarmee hij eerder dit jaar te gast was op het Dour Festival. Voor Etoiles Polaires wordt de Finse producer gekoppeld aan de Belgische bigband FES. Net als Tenor laat deze eigenzinnige muziekbende zich niet belemmeren door stijlconventies of geplogenheden. Voor deze ontmoeting vroeg Vooruit aan de Fin om nieuwe muziek voor het orkest te schrijven en aan FES-opperhoofd Peter Vermeersch om nummers van Tenor onder handen te nemen.

De andere Belgisch-Finse ontmoeting is van een heel andere omvang. Mika Vainio en Ilpo Väisänen van het duo Pan Sonic gelden als de vaandeldragers van de Finse elektronica, waarbij ze zich niet beperken tot dansbaar materiaal, maar ook graag geziene gasten zijn in de meer abstracte en zelfs de hedendaagse klassieke muziekwereld. Dit laatste bindt hen met de Belgische cellist Arne Deforce, lid van onder andere het hedendaagse muziekensemble Champ d’Action. De beperkte bezetting is voor het trio geen excuus voor een one-off, noch voor een gemakkelijke, snel in elkaar gestoken samenwerking. Oefensessies in Berlijn hebben zelfs al ingegeven dat het project ook na Etoiles Polaires verder zal blijven bestaan.

Minder bekend dan Pan Sonic of Jimi Tenor, maar minstens even internationaal gevraagd is de accordeonist Kimmo Pohjonen. Door het gebruik van elektronische effecten en een heel aparte benadering van het instrument geldt hij internationaal als een van de grote accordeonvirtuozen. Op Etoiles Polaires is hij te horen in twee gedaanten. Op 12 december brengt hij het programma ‘Animator’, een uitgekiend klank- en lichtspel met live animaties en kostuums van Marita Liulia. Twee dagen later zet Pohjonen alles op het wervelende geluid met Uumen, het duo dat hij vormt met de Franse percussionist Erik Echampard. In dit project wordt Pohjonens accordeon helemaal een geluidsgenerator. Wie komt voor songs of liedjes is er aan voor de moeite, want daarmee hebben de traag ontwikkelende en soms psychedelische klanklandschappen of de dreunende climaxen van Uumen niets te maken.

Circle

Waar een muzikant als Pohjonen nu en dan langs de rock scheert of er met een been in staat, biedt Etoiles Polaires ook enkele groepen die de gitaar helemaal centraal stellen. De meest opmerkelijke gast in deze branche is ongetwijfeld de cultgroep Circle. De kans dat iemand spontaan een album van deze band in de cd-rekken aantreft is eerder klein. Toch bracht Circle in 2007 alleen al niet minder dan zeven platen uit, waaronder ‘The Blaze Game’ (met Sunburned Hand of the Man) en ‘Panic’. Vooral deze laatste plaat, gevuld met etherische elektronica en metal-hardcore, laat horen hoe Circle elke vorm van categorisering de nek om wringt. Reken daarbij de uitgekiende postrock die op andere platen domineert en Circle wordt een band die grenzen overstijgt: niet door het mengen van stijlen, maar door extremen min of meer zuiver te spelen.

Minder geschakeerd en verfijnd klinkt Kuusumun Profeetta, de andere band van Circle-keyboardspeler en zanger Mika Ratto. Hardrock en de gitaarmuziek van de jaren ‘70 voeren hier de boventoon, maar de koperblazers en de Finse teksten bezorgen de muziek desondanks een eigen twist. Op hetzelfde concert als Circle (15 december) speelt ook de Magyar Posse, een band die net als Circle afkomstig is uit het Finse Pori. Op hun derde plaat ‘Radom Avenger’ zoekt deze band het gevaarlijke evenwicht op tussen postrock en lounge (of andere verdachte stijlen). Wonderwel weten ze de juiste balans te vinden, waardoor hun rijkelijk georchestreerde en gearrangeerde muziek wel de grootse allures, maar niet de bombastische neveneffecten van de symfonische rock krijgt.

Commodore 64 en keukenrobots

Sedert enkele jaren strijken met de regelmaat van de klok Finse acts van het kwaliteitslabel Fonal neer op Belgische bodem. Mede door de organisaties van het Gentse (K-RAA-K)³ en enkele meer vooruitziende festivals kon het publiek zo al kennismaken met de muziek van Es, Kiila, Islaja of Risto. Op Etoiles Polaires is Fonal vertegenwoordigd met Shogun Kunitoki, een kwartet uit Helsinki dat zich oorspronkelijk muzikaal beperkte tot wat Commodore 64 computers te bieden hadden. Toen een technische panne hun materiaal vernielde moest de groep noodgedwongen haar geluid verder opentrekken en richtten de muzikanten zich vooral op afgepeigerd analoge apparatuur. Dit resulteerde in het warme geluid van hun eerste album ‘Tasankokaiku’ (2006). Net als Shogun Kunitoki is Aavikko graag in de weer met materiaal dat niet meteen state of the art is. In zijn geval worden dat aftandse synthesizers die zorgen voor een pruttelend geluid en een stevig gevoel voor kitsch. De beelden bij dit optreden zijn van de hand van Samuli Alapuranen.

Wie het album ‘Aelita’ van Cleaning Women beluistert zal vlug geneigd zijn dit trio in hetzelfde achterhaalde technologische schuitje te zetten als de hierboven aangehaalde artiesten. ‘Aelita’ ontstond onder invloed van de gelijknamige Sovjetfilm uit 1924. De plaat ademt de gedateerde moderniteit en de voorbijgestreefde spitstechnologie van het oude communisme uit. Met gitaren, huishoudelijke materialen en keukenrobots bouwen de drie heren – annex drag queens – van Cleaning Women aan een huis-, tuin en keukenindustrial die ruikt naar overdreven vooruitgangsoptimisme uit een tijd toen daar nog ongegeneerd in geloofd kon worden.

Nog verder terug in de tijd gaat Pekko Käppi, lid van de freefolkgroep Kiila, maar op Etoiles Polaires te gast als soloartiest. Zingend en zichzelf begeleidend op jouhikko komt hij met zijn repetitieve muziek het dichtst in de buurt van de traditionele Finse folk, waarmee hij een eenzaat wordt in het programma van het festival. Een gelijkaardige plaats wordt ingenomen door Kusti Vuorinen. Deze multi-instrumentalist met een verleden in de Finse jazzwereld komt ook solo naar Gent waar hij muziek zal verzorgen bij kortfilms van Markku Peltola.

Deze films zijn niet de enige niet-muzikale aspecten van Etoiles Polaires. Finse mediakunst wordt gepresenteerd door curator Juha Huuskonen die vijf mediakunstenaars uitnodigt, waarvan er drie beelden zullen verzorgen bij de concerten. Voor de filmliefhebbers is er – naast het werk van Markku Peltola – ook de projectie van het drieluik rond de Leningrad Cowboys. Ten slotte wordt ook het culinaire aanbod in het Vooruit café wordt ter ere van Etoiles Polaires naar Finse gebruiken aangepast, inclusief een broodje rendier.

Dit artikel mét links naar audio op Kwadratuur.be.