Kunstencentrum Vooruit, Gent, België

Met de flair van een cabaretier bespeelt Dimitri Verhulst in zijn ‘Geletterde Mensen’ alle registers, van de platste mop tot de gevoeligste liefdesverklaring.

Radio Liars, vrije radio van het platste allooi, schalt door de boxen. Op de tonen van ‘Only the lonely’ doet Dimitri Verhulst – met stofjas, pet en duivenmand – zijn intrede. De duivenmelker is maar een van de vele eenzamen die het komende anderhalf uur de revue zullen passeren.

Verhulst zet de toon met een evocatie van zijn jeugd. Zeven is hij, verliefd op zijn nichtje, en hij weet al dat een mens treurig kan zijn zonder aanwijsbare reden. En dat zijn moeder en zijn vader hem liever niet hadden zien komen. Het had een fragment uit De helaasheid der dingen kunnen zijn, maar het is een verhaal uit zijn debuut, De kamer hiernaast.

Daarmee zijn twee dingen meteen duidelijk: Verhulst grijpt de kans om het publiek kennis te laten maken met ander werk dan zijn succesroman, maar hij verliest daarbij het podiumpotentieel van het tekstmateriaal niet uit het oog. En wat we al langer wisten, bevestigt hij: dat de schrijver zich op een podium even goed in zijn vel voelt als aan zijn schrijftafel.

In de tekstkeuze voor zijn ‘Geletterde Mensen’ neemt hij flink wat risico. Hij had voor het makkelijke succes kunnen gaan en voluit het tragikomische register uit De helaasheid der dingen kunnen opentrekken. Hij houdt het bij welgeteld één fragment uit de bestseller, een eind over de helft van de anderhalf uur durende voorstelling.

De tweede tekst die hij brengt, is zelfs meteen een weinig bekend curiosum: een dialoog voor circuspaard en -artiest die hij schreef voor het schrijversalfabet van Antwerpen Wereldboekenstad. Hij nam de letter G onder handen, de G van gravitatie, waarmee de circusartiest permanent strijd levert, de G van gigantomanie, waar de artiest aan lijdt, de G van God, met wie hij zich gemakshalve op één lijn stelt. De tekst is een taalorgie van alliteraties, assonanties en andersoortige klankspelletjes. Geen sinecure om de aandacht vast te houden, en al helemaal niet als je met vleugels op je rug op een trapladder staat, maar Verhulst slaagt opnieuw met glans.

‘De gigantomaan’ klinkt een beetje als een credo, een ode aan de ‘bastaardspraak’, wat als roepnaam wel bij Verhulsts exuberante stijl past. ‘Laat mij weer leven van de verwondering’, verzucht de circusartiest. Geen slecht begin voor een tocht door het werk van een veelzijdig schrijver.

Af en toe ruimt het woord baan voor het beeld, waaronder een memorabele reportage uit de oude doos, die inzage geeft in de wondere wereld van de duivenmelkerij, met als hoogtepunt een bezoek aan de ‘duivenfotograaf’. Het roekoekoet door de zaal terwijl Verhulst een brief aanzijnbuurman-duivenmelker voorleest. Een geestige brief, helemaal in de sfeer van De helaasheid, die naadloos overgaat in een tekst van een heel ander kaliber: een beschrijving van (de duiven op) het ‘bleke plein’ in Aalst, waar in een hotel twee kinderen door hun ouders werden vermoord. Zonder pathos leest Verhulst uit de tekst die hij op vraag van het theatergezelschap Victoria over het proces tegen de ouders schreef.

Het effect is des te straffer. De gruwel verkilt de zaal. Het is een van de momenten waarop het publiek niet durft te applaudisseren. Ademloos geluisterd, dat wel, maar applaus lijkt een te uitbundige, misplaatste blijk van appreciatie.

Asielzoekster

Het is niet de enige mokerslag die Verhulst uitdeelt. Zijn bekommernis om mensen die uit de boot (dreigen te) vallen, deed hem al wel meer actuele maatschappelijke thema’s aanpakken. Voor Problemski Hotel, een boek over asielzoekers, nam hij een paar dagen zijn intrek in een asielcentrum. Het is fictie met de kracht van een voorhamer, de tekst geeft de abstracte miserie uit de krantenkolommen een gezicht en een overtuigende stem. Op het podium boet het fragment over de minderjarige asielzoekster niets aan kracht in. Het is bijna een opluchting wanneer Verhulst nadien een platte mop vertelt.

Voor de finale gaat het van de lach weer naar de traan. Niet voor geëngageerd werk dit keer, maar voor twee persoonlijke mijmeringen over de dood. De tweede is tegelijk een erg mooie ode aan de liefde, een stukje uit de poëtische novelle Mevrouw Verona daalt de heuvel af. Een gevoelig einde voor een erg gevarieerde en bewogen avond.

www.destandaard.be