Kunstencentrum Vooruit, Gent, België

Het wetenschappelijke werk en de boeken van Pappé zijn in eigen land meteen onder de banvloek geraakt. Hij heeft samen met zijn collega’s, de nieuwe historici, grote faam verworven in het buitenland, maar staat in Israël zelf op de lijst van te mijden literatuur.

Pappé was even in België voor een lezing over de situatie in Israël, de bezette gebieden en de vredesperspectieven. Dat was kort nadat de internationale conferentie over vrede in het Midden-Oosten in het Amerikaanse Annapolis, die eerder deze week had moeten beginnen, weer eens werd uitgesteld, officieel tot het eind van de maand. Daar zou de basis gelegd moeten worden voor verdere onderhandelingen tussen Israël, de Palestijnen en de internationale gemeenschap om tot een aanvaardbare regeling te komen.

Denkt u dat die conferentie wel eens voor onbepaalde tijd uitgesteld zou kunnen zijn?

Ilan Pappé: “Dat kan, de perspectieven voor vrede zijn er immers niet. Dit zou de laatste kans kunnen zijn en het moet dus ernstig gebeuren. Maar op het terrein is er niets voorbereid en ik heb de indruk dat de betrokkenen het toch niet zo ernstig menen. Behalve de dictaten van Israël is er niets. De Palestijnse president Abbas moet enig vooruitzicht op iets hebben, maar de Israëlische premier Olmert kan niets toegeven. Het kan ook de laatste kans zijn voor Abbas en Olmert, die allebei in een zwakke positie zitten. Misschien zijn ze maar wat blij dat het wordt uitgesteld.”

In uw werk hanteert u zowel voor 1948 als voor vandaag de term ‘etnische zuivering’. Dat kon toch tot niets anders dan algemene verontwaardiging leiden?

“Die term was voor mij niet gemakkelijk om te gebruiken. Door mijn Joods-Duitse afkomst weet ik best wat die betekent en hoe beladen hij is, maar er is geen andere terminologie voor. Onder andere vormen gaat die politiek ook vandaag nog door, omdat de zionisten in de regio een plek willen waar niemand anders woont. Via administratieve maatregelen en pesterijen is een groot-Jeruzalem in de maak waar Palestijnen niet meer aan te pas komen. Veertigduizend mensen zijn uit Hebron gezet, Israël wil een derde van de Westoever aanhechten en alleen nog kleine afgesloten Palestijnse entiteiten overhouden. Dat is de sluipende etnische zuivering van alledag en niets minder.”

Veel van wat u geschreven hebt, is geweten en zelfs een oorlogsheld als Moshe Dayan sprak al over de gewelddadige verdrijvingen van destijds. Waarom wordt u dan zo aangepakt?

“Ik ben een historicus en ze kunnen niets van mijn werk ontluisteren omdat het op feiten gebaseerd is. Ik kom met dingen die ze niet willen horen. Ook ben ik een geëngageerde historicus die niet alleen cijfers en data opsomt. En bovendien ben ik een echte Israëli en van zo iemand verwacht men zulke stellingen niet. Ik mag dan de meest gehate Israëli in deze racistische staat zijn, maar het is en blijft mijn land.”

Wil de Israëlische regering een vredesregeling?

“Neen, deze niet en alle vroegere ook niet. Ze willen allemaal het grootste stuk van de Westoever inlijven en dus is een tweestatenoplossing voor hen ook niet mogelijk. Ze willen een semiracistische staat, zonder internationaal veroordeeld te worden. De EU veroordeelt Turkije vaak omdat het land al te weinig de mensenrechten respecteert, maar wat Israël doet, is véél erger. Dat de VS zwijgen, is evident. Maar waarom zegt de EU niets, terwijl het om de ergste militaire bezetting in de recente geschiedenis gaat?”

Is Israël veranderd sinds de inval in Libanon vorig jaar?

“Die oorlog heeft bestaande trends vergroot. Het Palestijnse dossier is naar de achtergrond geschoven, er gebeurt amper iets. We hoeven de Palestijnen zelfs niet meer te zien omdat het grootste deel achter een muur opgesloten zit. We zien nu alleen een vijand die de vijand van de hele wereld is. Er is bij ons geen verschil meer tussen rechts en links, op maatschappelijk-politiek vlak gebeurt in onze samenleving niets. We zijn bezorgd, zelfs verontwaardigd dat het geweld tegen Libanon inefficiënt werd gebruikt, niet over het feit dat er geweld werd aangewend. Israël is na het Libanonfiasco – want dat was het – dogmatischer en intoleranter geworden.”

En de ultrareligieuze partijen machtiger?

“Zeer zeker, en ze hebben het land in een houdgreep. Vroeger kon veel van wat in de samenleving gebeurde hen niets schelen, behalve de religie. Als hun Joodse theocratie dichterbij kwam, was het al goed. Nu combineren ze extreme religie met ultranationalisme en spelen ze de negatiefste rol ooit. Ze prediken agressief dat het leven veel beter zou zijn als er geen Arabieren waren en willen dat iedereen zo opgevoed wordt.”

Bent u pessimistisch over de toekomst?

“Van Zuid-Afrika had ook niemand gedacht dat het zou veranderen en na een lang proces is het toch gebeurd. Daar zijn duidelijke democratische principes voor nodig, ook in Israël. Apartheidsdemocratie bestaat niet.”

Wie is Ilan Pappé?

De Israëlische historicus Ilan Pappé is een omstreden figuur in zijn land. Zijn werk wordt er verguisd en hij heeft na forse aandrang van hogerhand zijn universitaire job verlaten en zich in Groot-Brittannië gevestigd. “Neen, ze hebben mij niet uitgewezen, zoiets doet Israël niet. Ik ben er niet gewenst. Ik zeg te veel de waarheid, zeker?”

De 53-jarige man werd in Haifa geboren uit Joods-Duitse ouders die voor de nazi’s gevlucht waren. Hij studeerde aan de Hebreeuwse Universiteit in Jeruzalem en in Oxford, was verbonden aan het academische vredesinstituut in Givat Haviva en was professor aan de universiteit van Haifa. Nu is hij professor aan de universiteit van Exeter. “Ik keer zeker terug naar Israël. Het is mijn land, het land waar ik van hou, maar de omstandigheden zijn er nu niet naar.”

Hij behoort tot de ‘nieuwe historici’, die door hun research in Israël voor enorme opschudding hebben gezorgd. Ze hebben onderzoek gedaan naar 1948, het ontstaan van Israël, en hebben zich toegelegd op het ontrafelen van mythes daarover die men tot vandaag in stand houdt. Op basis van archiefmateriaal hebben Pappé en co. aangetoond dat de Palestijnen destijds niet vrijwillig uit hun dorpen zijn vertrokken, maar dat ze door de Joodse staat verdreven zijn en dat hun huizen vaak met de grond gelijk zijn gemaakt.

Pappé gebruikt daarvoor de beladen term “etnische zuivering”. Tot ontzetting van veel Israëli’s, die er een aanslag op de fundamenten van de Joodse staat in zien. Tot nog grotere ergernis van de Israëli’s trekt hij die vergelijking door naar vandaag in zijn boek The Ethnic Cleansing of Palestine, dat straks in het Nederlands verschijnt.