Kunstencentrum Vooruit, Gent, België

Onegin is een speelse voorstelling, die drijft op verfijning en romantische gevoelens. Zo heeft het publiek de toekomstige artistiek leider van Het Toneelhuis leren kennen. Guy Cassiers heeft blijkbaar naar een gepast aanspreekniveau gezocht en zijn ,,multimediale theatertaal’’ beperkt tot live muziek en beeldopnames. Onegin is een instapcursus geworden die laat proeven van het wondere palet aan mogelijkheden.

Gemeten aan ingezette middelen is Onegin een terugkeer naar een vroeger punt in Cassiers’ oeuvre. Er is een zekere verwantschap met Faust , een gastproductie die hij tien jaar geleden bij het Zuidelijk Toneel maakte. Inspelend op het thema van de kennis, bouwde hij toen het podium op als een laboratorium, waar gretig zintuiglijke effecten werden uitgetest. Het was een speeltuin voor onwezenlijk slimme kinderen. In zijn oeuvre zijn die kinderen ondertussen opgegroeid, de technieken verfijnd, beter beheerst en functioneel ingezet. Vorm valt samen met inhoud.

In Onegin krijgt de vorm de vrije teugel. Het podium is opgebouwd als een filmset, afgezoomd met camera’s en statieven, werkstations en achtergronddoeken. Even aanstekelijk als Rieks Swarte speelgoedvoorstellingen placht te maken met gevonden voorwerpen, zo pakken de vormgever Peter Missotten en de lichttovenaar Enrico Bagnoli het aan. Alleen bestaat hun speelgoed uit gesofisticeerde techniek.

Het podium is het werkatelier, de plek van de trucage, het atelier waar de wonderen gesmeed worden. Pas op de drie projectieschermen bovenaan krijgt het beeld zijn volledige vorm. Een potje biljarten of schaken wordt op het podium door twee acteurs gesimuleerd, bovenaan zijn die componenten in elkaar geassembleerd. Zo ontstaat een spanning tussen live acteren en de illusie. De acteurs laten al eens graag een steekje vallen, zodat er even kortsluiting ontstaat tussen echt en vals.

Voor de acteurs is Onegin een inburgeringscursus in deze toneeltaal. Vic De Wachter en Gilda De Bal kunnen het nog overzien. Zij zijn de vertellers van dit liefdesverhaal van Aleksander Poesjkin. Uit hun mond vernemen we hoe Onegin vriendschap sluit met de dichter Lenski en hoe Tatjana verliefd wordt op Onegin, en horen we beschrijvingen van arcadische landschappen, zielenroerselen en de draad van het verhaal. In hun sowieso wat statischere aandeel bestaat hun zorg er vooral in de berijmde verzen natuurlijk te laten klinken. Op potsierlijke rijmpjes na (,,hij wil boeten en werpt zich aan haar voeten’‘) vestigt het vers amper de aandacht op zich.

De andere acteurs krijgen daar de expressiviteit van hun rol bovenop. Het is een oefening om met de geringste suggestie een innerlijke gevoelswereld prijs te geven. Soms is hun beknelling voelbaar, andere keren slagen ze erin om indringende getuigenissen neer te zetten. De liefdesbrief van Tatjana wordt een monoloog waarin Ariane Van Vliet een tedere kwetsbaarheid etaleert. Jaren later, als ze getrouwd is, doet Onegin haar een aanzoek. Zijn brief is een mooi spiegelmoment, waarin Tom Dewispelaere hoop en vertwijfeling laat strijden.

Er zijn meer spiegels; Jevgeni Onegin is een verzenroman die twee keer dezelfde beweging maakt. De muziek van Dominique Pauwels speelt dat mooi uit. Zijn behoedzame, zorgvuldig aangebrachte muziekvlekken zijn een gepaste repliek op Cassiers’ fijnzinnige theatertaal. Eerst aarzelt ze en dient ze de sfeer, om vervolgens de aandacht te vragen en naar meer atonale patronen te evolueren. Soms is ze ijl, soms suggereert ze een wals, soms zwiept ze als een wild kwartet van Bartók. De muziek van Pauwels werkt in golven, die zich wegtrekken en even later weer opduiken.

Ik kan me inbeelden dat deze voorstelling een investering is. De acteurs wennen aan de technische taal en ervaren hoe leuk het is om ermee te dollen. Toch werkt Onegin van het ene effect naar het andere en plaatst het daardoor erg nadrukkelijk de techniek op de voorgrond. Het is een toverdoos. We weten nu wat erin zit, we kennen de gebruiksaanwijzing: het ware maken kan beginnen.

http://www.standaard.be