Kunstencentrum Vooruit, Gent, België

Ongelukkig is hij die in alles de schijnvertoning ziet, die ieder gevoel banaal vindt, die door iedere bloei heen het komend verval ziet schijnen. Lichte ergernis en milde verveling zijn de enige gevoelens die hem nog resten, of medelijden voor de mensen die wel geloven, liefhebben, zich druk maken.

Dat is het spleen waar dandy Jevgeni Onegin aan leidt, de titelheld van de roman in verzen die Russische dichter Alexander Poesjkin schreef van 1823 tot 1830. Regisseur Guy Cassiers maakt een prachtige toneelbewerking bij het Toneelhuis, Onegin. Het achterdoek toont een idyllisch landschap dat wordt ontsierd door een fabriek. Daarboven hangen drie videoschermen. Op het podium staan de drie hoofdrolspelers, Tom de Wispelaere (Onegin), Ariane van Vliet (Tatjana) en Kevin Janssens (Lenski) met ieder een eigen standaard waarop een camera is gemonteerd. Hoewel ze op de donkere, warm-gele videobeelden steeds in gesprek lijken, staan ze op het kale podium geïsoleerd. Ze kunnen elkaar niet bereiken, wil Cassiers zeggen.

De verveelde Onegin wijst Tatjana af, de liefde van zijn leven, flirt met haar zusje, kwetst daarmee haar verloofde Lenski, en schiet hem dood bij een duel. Jaren later ontmoet hij Tatjana op een bal. Hij wordt overvallen door spijt. Zij wijst hem af, het is te laat.

Drie jaar geleden maakte Cassiers al een enscenering voor het Gergjev Festival, op muziek van Prokovjev. Deze keer heeft componist Dominique Pauwels muziek geschreven voor muziekgroep Lod; onnadrukkelijke neo-romantische muziek vermengd met moderne electronica, voor strijkers, piano en sopraan. Cassiers markeert met Onegin zijn overgang van het Rotterdamse Ro Theater naar het Antwerpse Toneelhuis. In de acht jaar dat hij het Ro Theater leidde, maakte hij naam met romanbewerkingen – zoals zijn vierdelige Proust-cyclus – met muziek en vooral video. Wat dat betreft is Onegin een logische bouwsteen van een consequent oeuvre. Nieuw is dat hij met Vlaamse spelers werkt, die van nature een wat ingeleefder en zangeriger voordracht hebben dan Nederlandse, wat Poesjkins elegante verzen veel goed doet.

Poesjkins grote dichtwerk doet opmerkelijk modern aan omdat de dichter zijn verhaal doorlopend onderbreekt voor eigen bespiegelingen, terzijdes, grappen, verwijzingen. Dit alles heeft Cassiers geschrapt, maar voor Poesjkins poëtische lichtheid en ironie heeft hij een beeldend equivalent gevonden: hij laat nadrukkelijk zien hoe de acteurs op het podium de kunstmatige wereld scheppen die op video verschijnt. Daarbij hanteren ze eenvoudige middelen. Als Tatjana op video dromerig op een kussen ligt, zie je haar in werkelijkheid staan, met haar hoofd op een plankje. Als zij op video dromend door het veld dwaalt, zie je op het podium twee heren een takje omhoog houden. Een ventilator zorgt voor de zwoele wind. Dit spel met schijn en werkelijkheid toont ook hoe Onegin de wereld ziet (doorziet, denkt hij zelf).
De nadruk op vorm en kunstmatigheid schept vreemd genoeg geen afstand. Dit is zelfs de meest emotionele Cassiers sinds jaren. In de drie ontroerende kernscènes: de liefdesbrieven van Tatjana en Onegin en hun afscheidsscène, laat hij zijn acteurs emotioneel spelen. Ze huilen, vooral uit hun neus, zien we op close-ups. Cassiers vangt zowel Poesjkins lichte humor als zijn meeslepende lyriek en raakt daarmee de toeschouwer niet alleen in hoofd, maar ook in zijn hart.

http://www.nrc.nl