Kunstencentrum Vooruit, Gent, België

‘Jij?’ vraagt de schouwburgintendant op ongelovige toon aan zijn sterspeler. ‘Ik doe om goed te doen’, zegt die laatste verontschuldigend. Maar feitelijk heeft hij zijn baas verraden, en hij weet het. Als om de situatie te bezweren, stappen beide mannen losjes in de rol van de samenzweerder Brutus en Cassius, reciteren ze bijbehorende toneeltekst. Maar niettemin lijkt de vloer te gaan hellen.

Het is een sterke scène uit Mefiso for ever van het Antwerpse Toneelhuis. Op verzoek van regisseert Guy Cassiers bewerkt auteur Tom Lanoye Klaus Manns Mephisto. Roman einer Karriere uit 1936. Het relaas van de gelauwerde Duitse acteur (Hendrik Höfgen bij Mann) die zich langzaam maar zeker steeds verder inlaat met het nazi-regime, raakt bij een groter publiek bekend door de Szabó-verfilming met Klaus Maria Brandauer in de hoofdrol; en afgelopen seizoen was ook al een theaterversie te zien in regie van Paul Binnerts. Höfgen (gebaseerd op de historische Gustav Gründgens) schitterde in de jaren van voor de Tweede Wereldoorlog vooral als Mephisto uit Faust, de duivelachtige aan wie de dokter Faust zijn ziel verkoopt.

Tom Lanoye liet de kern intact, maar weekte het stuk los uit de specifieke historische context. Er is sprake van een akelige verrechtsing, van een voor de kunsten onwelgevallig klimaat met griezelige bewindslieden van Cultuur (die wel Hermann heet, bijgenaamd De Dikke) en Propaganda (De Manke). Tegelijk zijn de verschillende personages eigentijdse (Antwerpse) types, acteurs en actrices die we naar hartelust zien spelen: Shakespeare, Tsjechov, een Griekse tragedie. Flarden, door elkaar, in razend tempo en meestal fungerend als scherp commentaar.

Met respect voor het origineel creëerde Lanoye aldus een heel eigen stuk; een stuk dat via de kunsten reflecteert op de toestand in de wereld en die van Antwerpen in het bijzonder – want ook (net) na de raadsverkiezingen blijft het spannend opereren in Vlaamse stad, bakermat van de extreem-rechts. En dat is kennelijk ook de bedoeling van Cassiers, aangetreden als intendant van het Toneelhuis: de stad en haar gezelschap met elkaar ‘confronteren’, zoals men dat in het stuk ook van zins is.

Een sterk uitgangspunt, dat hij vervolgens mooi en indrukwekkend uitwerkt. De inmiddels befaamde multimediale beeldtaal die Cassiers in zijn Proust-cyclus aanwendde om de meest uiteenlopende zintuiglijke ervaringen weer te geven, is hier opnieuw te bewonderen in bijvoorbeeld een prachtige Kersentuin-collage. Maar daarnaast weet hij die nu ook in te zetten voor de grimmigste scènes uit Mefisto, culminerend in een razende propagandaspeech die voortdurend wordt onderbroken door een gepassioneerde discussie over het kunstenaarsschap.

De acteurs moeten sterk in hun schoenen staan voor deze krachttoer, die al snel zo’n drie uur in beslag neemt. Dat laatste aspect is ook de enige kanttekening.

http://www.volkskrant.nl