Kunstencentrum Vooruit, Gent, België

Zondag 9 november. De eerste try-out van de marathonvoorstelling Ten Oorlog – elf uur theater! – wordt afgebroken na een ongeval met actrice Els Dottermans. Ze is uitgegleden in een chaotische gevechtsscène, heeft een rugletsel – later blijkt dat ze tijdelijk wordt vervangen door Ilse Uytterlinden. Zegt Luk Perceval: “We hadden voor de voorstelling nog over die scène gesproken en gewaarschuwd: opletten dat we dáár niet zó doen. Maar het was voor het eerst dat de acteurs de marathon spelen, je kunt je de concentratie voorstellen van iemand die elf uur een publiek in zijn greep wil houden. In het vuur van de strijd is dan een foutje gemaakt, Els is slecht gevallen. De val op zich was niet erg hoor – ik heb negen jaar gevoetbald, ik heb erger meegemaakt. Maar ook dit nog, na alles wat al mis liep …”
Van acteurs die plots opstapten tot decors waar de hele cast doorheen zakte, het ging de BMCie inderdaad niet altijd voor de wind in vijftien maanden repeteren. Schrijver Tom Lanoye twijfelde in het begin ook even of hij met het enorme werk zou doorgaan, Perceval haalde hem toen over met enkele eigen ideeën. Had hij dan een alternatief in gedachten? “Neen. Ik was zeker van Tom, ik wist dat hij eigenlijk wilde doorgaan, maar dat nog eens van mij moest horen. Tom was minder zeker van mij, denk ik. Hij heeft me dus wat uitgedaagd. Na acht maanden was er weer een dieptepunt. Toen wilde Tom het stuk echt in Vlaanderen plaatsen en actualiseren, terwijl ik het universeler zag, een mythisch sprookje. Daar is een compromis uitgekomen, er zitten wel echo’s van onze eigenheid in.

De laatste keer dat Lanoye de tekst grondig bewerkte, was toen drie maanden geleden de repetities herbegonnen. En het blijft aanpassingen regenen. “Soms moet je poëzie zoeken op de scène, zoals in Hendrik de Vijfden – daar zit het echt niet in de taal. Daar hebben we tot gisteren nog aan gesleuteld.”
“Dat is het allermoeilijkste, daarom moet je vijftien maanden repeteren: om met lege handen te spelen, om de precisie in de vingers te krijgen. Het is nog steeds doorwerken. Vooral niet stoppen,” lacht de regisseur, die ook onder de indruk is van wat anderhalf jaar repeteren op menselijk vlak betekent. In die periode zijn kinderen geboren in het team. “Vier, geloof ik, ik ben de tel kwijtgeraakt. En er is een zwangerschap bijgekomen. menselijk is zo’n lange repetitieperiode zwaar. Je wordt gedwongen om grenzen te overschrijden. Je moet. Je kunt niet louter professioneel en formeel omgaan met elkaar. Kán echt niet. Dat je twee maanden repeteeert met iemand die je niet kunt uitstaan, tot daar, maar in zo’n samenwerkingsverband worden dat etterende zweren. Die moeten eruit.”
“Je vertelt een verhaal dat toont hoe de menselijke geest vooral wordt misleid door het negatieve en hoe de schaarse positieve, vrouwelijke krachten in de verdrukking raken. Herleid worden tot een graszaadje. Wat Shakespeare wel zegt: het gras blijft groeien. Shakespeare toont een groot inzicht in het leven. Dát vijftien maanden proberen te vertellen zonder enige zekerheid of ontlading is hels. Een première brengt altijd een ontlading, zelfs als het niet deugt. Al is het maar omdat we ons na een première een stuk in ons voeten kunnen drinken en elkaar eens alles zeggen wat op onze lever ligt. Vijftien maanden zwijgen kan niet, dat knalt dus allemaal open.”
“Ik ben het grote belang gaan inzien van intimiteit in het theater. Er moet een goed contact zijn in de groep en als regisseur moet je dat als eerste aanhangen. Om alle twijfels weg te kunnen werken. Dat is een dierbare les, maar wel een harde.”

Kun je eigenlijk wel voldoende risico’s inbouwen in zo’n onderneming? “Misschien, maar het maakt een groot verschil of je hieraan begint bij de Munt of bij ons. Er zijn ongelooflijke stommiteiten gebeurd, maar wij zijn dan ook een amateurkring, hé. Veertien jaar geleden met niks begonnen en nu wat centen gekregen. Wij kunnen in huis niets zelf doen aan een decor bijvoorbeeld, en daar was veel geld mee gemoeid. Daar zijn nu charlatans op afgekomen en ons fantastische decor, een ware kermisattractie waaraan zowat alles bewoog, zakte ineen.”
“Zes acteurs zijn opgstapt. Dat is toch ten goede gekeerd, we hebben interessante rolwisselingen gehad, het is veel intenser en boeiender nu. Het is een zuivering die BMCie nodig had. Theater kun je niet maken vanuit haat. Dan schroeit je keel dicht en de mensen verstaan je niet meer.”
Wat best interessant zou zijn, komt er nooit: _The making of Ten oorlog. “We hadden twee aanbiedingen. Een Vlaamse en een Nederlandse televisieploeg wilde opnamen maken tijdens de repetities. Maar dat heb ik geweigerd, want die strijken een paar dagen neer en ik vind dat je dat van het begin tot het einde moet volgen. Dus zouden we het zelf doen, maar we hebben maar tijdens de eerste maanden gefilmd. Dan is het doodgebloed. Zoals zoveel dingen. Ik had gezegd dat ik een dagboek zou bijhouden. OOk niet gedaan, ik was te moe.”