Kunstencentrum Vooruit, Gent, België

“Groepsvorming vind ik zeer belangrijk. Dat is de essentie van het theater dat ik maak. De com-streepje-passie. Het mede-streepje-lijden. Gedeelde vreugde en gedeeld leed, weet je wel.”

ZING

Zingen, dat is mijn expressie. Maar niet alleen zingen, ook dansen en vertellen. Dat is voor mij de kern van de beschaving. Het zijn ook de eerste stappen die je als mens zet. Een kind traint zijn hersenen door te zingen en te dansen. Het probeert die cadans, die schema’s te memoriseren. Later spelen we dat vermogen kwijt, blijkbaar wordt het kinderachtig om te zingen en te dansen. Dat vind ik zeer raar.

Zingen is niet alleen iets vreugdevols, absoluut niet. Het is proberen om vorm te geven aan de wereld. Een vertelling doen is een manier om te ordenen, om het onmogelijke mogelijk te maken. Je probeert je armen errond te krijgen, je hoopt dat het beheersbaar wordt. Je probeert het ‘ik’ en het ‘wij’ samen te krijgen in een harmonie. Dat vind ik essentieel, dat je zoekt naar iets vredevols. Ik denk dat dat de motor is van alle creativiteit. Het is de reden waarom ik theater maak.

De kop van de mens zit vol kortsluitingen, vol demonen. De wereld is zeer imperfect. Als je op deze wereld komt, word je hoe dan ook geconfronteerd met lijden en met gruwelijke situaties. Creativiteit kan helpen om die een plek te geven, om de demonen te bedwingen.

Bij elk theaterstuk begin je met een conflict. En dan komt het goed. Dat goed komen is haast een willen, een bezweren van de werkelijkheid. Het is een soort exorcisme. Ik zie mezelf als een zwarte die rond het kampvuur aan het dansen is opdat het zou gaan regenen. En dan regent het en dan denk je dat wat jij deed iets geholpen heeft.

Theater is een poging om het toch te doen lukken. Je zingt en danst en vertelt om er weer een soort lijn van te maken, als een vers in een gedicht.

VECHT

Ik kom uit een zeer arme buurt. De Brugse Poort in Gent was een typische wijk van mensen die geleefd worden, die weinig zelfbeschikkingsrecht hebben. Alles werd in hun plaats beslist. Het was een zeer ongezonde buurt, mensen waren er meer ziek, de levensverwachting lag er een pak lager dan elders.

Je kreeg er de boodschap mee dat alle mensen gelijk zijn en iedereen evenveel kansen heeft in deze maatschappij… No way. No way! Het is een fabeltje! Als je arm geboren wordt, heb je 99 procent kans om arm te sterven. Als je rijk bent, heb je heel veel kans om rijk te blijven.

Ik heb altijd het gevoel gehad dat ik ervoor moest vechten. Dat ik moest kunnen vertellen wat daar gebeurt, in dat nest waar ik uit kom. Waar mensen weinig andere cultuuruitingen hebben dan VTM en commerciële televisie. Ik probeer met die taal, die achtergrond, de bestanddelen van die buurt iets te maken dat dat overstijgt. Dat is mijn gevecht.

Dat doe ik voor mezelf, maar ook voor die mensen. Omdat ze zeer denigrerend bekeken worden. Kijk maar naar uw krant. Cultuurbeleving behoort nog altijd toe aan een elite van gestudeerden, van wetenden. Men kijkt neer op de cultuurbeleving van la basse classe. Ik probeer daarvoor te vechten, ik eis een plek op.

Of ik met mijn werk ergens toe kom? Daar ben ik zeer dubbelzinnig in. Ik zeg ja en neen tegelijk. Er komt publiek op af, mensen zeggen dat ze het mooi vinden. Ik krijg heel veel e-mails en leuke briefkes . (lacht) Maar ik blijf er sceptisch over, ik ben er helaas heel fatalistisch in.

Toch doe je voort, omdat je denkt dat je sleutels zult ontdekken. Anders blijf je ook alleen zitten, sluit je je op in je kamer. Als je dat ik-verhaal bij die andere ik-verhalen legt om tot een wij-verhaal te komen, dan ga je naar gemeenschap. Daar zijn allemaal woorden voor: gemeenschap, samenleving, clan, club. Er zijn zo oneindig veel woorden hé. Meute, roedel, genootschap… Prachtige woorden.

Groepsvorming vind ik zeer belangrijk, dat delen. Gedeelde vreugde en gedeeld leed, weet je wel. Dat is troost ja. Een zeer mooi woord is ook compassie. Com-streepje-passie. Mede-streepje-lijden. Dat is de essentie van wat ik maak. Het is wenen, in zijn meest gevoelige vorm. Maar aan de andere kant is het ook het huilen van de wolven. Dat oeeee! Het wenen als signaal van de groep: ‘we zijn hier’.

BEWONDER

Het tactiele vind ik zeer belangrijk, het zintuiglijke. Het kijken, luisteren, vastpakken, voelen, ruiken. Wij zijn zeer afgestompt in onze zintuigen, door onze opvoeding. Ik voel dat zeer goed bij audities, bij de jongeren die daar op afkomen.

Het is een gebrek aan gevoeligheid. Wij hebben een enorme appreciatie voor de ratio. Als je maar goed studeert, als je maar goed denkt… Ik vind dat lichaam belangrijk, je kunnen uiten op een creatieve manier. Ik vind dat we zeer lomp met onze tactiele kant omgaan. Ik heb de meeste bewondering voor mensen en culturen die dat wel kunnen. Ze fascineren me.

Op je hersenen zitten heel veel pellen . Op je kleine reptielhersenen zijn in de loop der jaren altijd maar lagen bijgegroeid. Die reptielhersenen kun je wel negeren, maar je zult toch wel rekening moeten houden met gevoelens als angst, als agressie, met hele heftige opstoten, allerlei chemieën in je kop. Je moet proberen ze een plek te geven.

Ik geloof in dat hele primitieve, dat moet je onderkennen in je leven. Je moet het cultiveren, je moet er goed in worden. Ik probeer er zo compleet mogelijk in te zijn, een goeie balans te vinden tussen mijn intuïtie en mijn verstand, mijn wel-denken en wel-voelen. Ik probeer dat ook door te geven aan mijn dochter.

Onlangs is er een boek verschenen over het theater, De atleten van het hart . Ik vind dat zeer mooi, omdat het ook klopt. Je moet je sensibiliteit trainen, als een sportman. Je moet je geluk trainen. Ik geloof daarin. Het is bijna niet mogelijk, maar je moet het proberen.

Echte helden heb ik niet. Ik kan niet leven met specialisaties, dat gaat in tegen mijn gevoel van compleetheid. Ik vind het mooi dat iemand over de twee meter kan springen, maar daar heb ik geen bewondering voor. Ik vind het wel leuk dat iemand dat kan, of heel rap kan lopen of honderd meter bloemkolen uit de grond kan halen in een uur tijd. Dat is voor mij van dezelfde orde.

BID

Ik heb geen religieus gevoel. Het fascineert me wel, zoals elke menselijke uiting me fascineert. Ik ben ook opgevoed binnen deze cultuur die zich associeert met die profeet die gestorven is aan dat kruis. En die vanuit een menselijke reflex denkt: ik ben niet dood, ik leef nog.

Ik denk dat iedereen dat heeft, die drang om de dood te negeren. Iedereen zoekt om de dood te overstijgen, elk op zijn manier. Dat is de kern van de mens. Als er iets is wat je niet zint, dan ontken je het. Neem onze Vlaams Belang-vrienden. Ze zeggen: ‘vreemdelingen, dat bestaat niet, ze moeten dat afschaffen’. Dat is de eerste reflex van de mens, het totaal negeren. Zoals een egel doet: in een bolletje kruipen. Het is wat iedere mens doet: weglopen.

Ik heb de Bijbel naast me staan op mijn bureau en ik blader erin. Voor mij is het een vademecum van de verhalen van de mens. Het zijn allemaal zeer mooie uitkristallisaties, zeer menselijk. Neem dat verhaal van die groep, van die apostelen die zich rond die profeet verzamelen. Het is het verhaal van de hoop, denken ‘dit is het’. Dat vind ik zeer ontroerend, ik vind dat zeer mooi.

Iets overstijgends heb ik niet. Ik moet me hullen in een niet-weten. Ik kán het niet weten, ik ga me er ook niet mee kwellen.

Natuurlijk zijn er andere momenten, waarop het niet-weten doorgeprikt wordt. Als je geconfronteerd wordt met geboorte of dood, dan krijg je wel een beeld. De geboorte is een mirakel. Ik zie dan het beeld voor me van het kind dat echt op de wereld treedt . Voor mij wordt dat in één keer een reus. HIER BEN IK, al meteen bij de geboorte. Ook later. Dat een kind van een jaar opeens opstaat en spreekt, dat vind ik ongelofelijk. Dan is het geen niet-weten meer, maar een verwondering. Dat is een groter gevoel dat ik niet meer kan reduceren.

Ik heb mijn moeder weten sterven, mijn vader weten sterven, mijn schoonvader en mijn schoonmoeder. Ik ben daar bijgeweest, vrij dicht. Wat je dan voelt, is een mijnenveld met heel veel onderstromen. De onderstroom van het ontzag. Maar haaks daarop staat het gevoel dat de dood een enorm taboe is in deze westerse wereld.

De dood wordt zeer klinisch behandeld. De maatschappij negeert de dood. Het is iets wat buiten ons staat, wat in economische termen wordt uitgedrukt. Mensen kunnen er niet mee om. Negen op de tien mensen zijn niet in staat om gewoon de hand vast te pakken van iemand die sterft.

Sterven is ook geen pretje. Die mythologie van ‘hij stierf in vrede’... no way jong. Het is een gevecht, de meeste mensen gaan in verzet dood, niet zachtzinnig. Het gaat gepaard met hele heftige emoties. Het toont aan dat we het in deze maatschappij heel moeilijk hebben met dat soort hevige uitingen, we ontlopen ze.

WERK

Werken en leven, voor mij is dat hetzelfde. Het is de strijd om een volledigere mens te worden. Werken, leven, eten, drinken. Slapen bijvoorbeeld is ook niet stoppen met werken.

Wanneer ik vroeger een probleem had in het werk, vloog ik er met mijn haren rechtop op af. Arghh, ik wou het oplossen. Maar eigenlijk is het net als wanneer je aan het zagen bent en opeens op een wier in het hout botst. Dan moet je stoppen, want anders gaat je zaag kapot. Je kunt beter een andere plank pakken of een andere plek in de plank zoeken. Daar geloof ik nogal in.

Ik weet dat ik niet moet panikeren, dat ik de rust moet vinden. Wat essentieel is, is vertrouwen, geen schrik hebben van de leegte. Dat verlamt de mensen gigantisch. Dat voel ik in mijn omgeving en in grote delen van de maatschappij. De schrik voor het onbekende, de schrik voor de leegte. We zijn doordrongen van die angst.

http://www.standaard.be/naaktemens