Kunstencentrum Vooruit, Gent, België

Meer dan tweeduizend kunstminnende zielen zakten vannacht af naar de Vooruit in Gent om er samen met het puik van artistiek Vlaanderen uitdrukking te geven aan hun afkeer van de Amerikaanse oorlogsplannen. ‘Het was een cascade’, zegt Vooruit-directeur Erik Temmerman. ‘Een overrompeling die ons heel aangenaam heeft verrast.’

Het is 17 uur. Van op de bovenste verdieping van de Vooruit lanceren twee meisjes van de Vereniging zonder W honderden papieren helikopters. Op elk van hun helikoptertjes staat een statement. “Hoe zou het nog in Vietnam zijn”, “Who’s next? The monster of Loch Ness?”, “Zeg het met een bommetje.” Zachtjes cirkelen ze naar de drukbevolkte straat. Een alternatieve ticker-tape parade of luchtaanval? Het is in alle gevallen een prachtig beeld. Grijpende handjes, verrukte blikken van toevallige voorbijgangers of mensen die al vroeg naar hier gekomen zijn omdat ze, net als de initiatiefnemers, “de onzin niet meer kunnen aanzien” en “niet langer mokkend langs de kant willen blijven”.

Binnen is het, tien uur voor het geplande einde van de programma’s, al drummen geblazen. Honderden verontruste minnaars van de kunst en de vrede zoeken zich een weg door het indrukwekkende programma. In de Balzaal mag Eric Vanhaute, professor geschiedenis, de aftrap geven. Hij krijgt een vol uur de tijd om “vijfhonderd jaar wereldsysteem” te analyseren. Vanhaute vindt het allemaal prachtig. “Van Siegfried Bracke had ik hooguit drie minuten gekregen.”

Een afgeladen zaal luistert ademloos naar zijn als sprookje verpakte historische analyse van de macht door de eeuwen heen. In het Vooruit-café geeft ondertussen de officieuze Gentse stadsdichter Coenraad De Waele van jetje. Geen gedichten vandaag, maar een stomende dj-set. De Waele, rode roos in de revers, geniet met volle teugen. Op de vloer zijn helaas alleen twee peuters tot een vrolijk dansje te bewegen. Hun ouders proberen een praatje te slaan. “Dit lijkt wel het begin van de jaren zeventig”, zegt dichter Serge Van Duijnhoven. Hij heeft voor de gelegenheid een met Chés gezicht bedrukt hemd aangetrokken. Om Van Duijnhovens theorie te illustreren legt De Waele een gouwe ouwe op. Boudewijn de Groot, ‘Slaap zacht, meneer de president’.

Theatermaker Jan Lauwers en Viviane De Muynck gaan op hetzelfde elan door. Ze brengen ‘People are strange’, een song uit Strange days van The Doors, een nummer uit 1967, geschreven in volle Vietnamoorlog. Antje De Boeck en Piet Jorens lezen wat later gedichten uit Wreed geluk, een bundel van Hugo Claus waarin de Tweede Wereldoorlog door de ogen van een kind wordt bekeken.

“Ik ken geen student die voor een oorlog tegen Irak gewonnen is”, weet een student kunstwetenschappen. “Zelfs de meest rechtsen onder ons zijn tegen.” Een manifestatie als deze heeft volgens hem absoluut zin. “Kunstliefhebbers zijn vaak mensen die niet geneigd zijn om mee te lopen in een demonstratie. Een initiatief als dit geeft hen de gelegenheid om ook eens uiting te geven aan hun aversie voor de dreigende oorlog tegen Irak.” “Onze generatie is zo goed als unaniem tegen de oorlog”, knikt een collega, “maar we hebben het wel moeilijk om achter een of andere vlag te lopen. Hier kun je je solidariteit betuigen zonder onmiddellijk het stempel ‘extreem-links’ op je voorhoofd gedrukt te krijgen.”

Een nieuwe vorm van engagement? Erik Temmerman, de directeur van Vooruit, stelt in elk geval een kentering vast. “In de jaren tachtig en negentig plooiden de kunstenaars op zichzelf terug, terwijl je in de jaren zeventig nog een heel duidelijke betrokkenheid had. Ik heb de indruk dat die terugkeert, ja. Dat blijkt hier ook duidelijk uit de praktijk. Wij zijn werkelijk overspoeld door reacties. Reacties van kunstenaars, van academici, maar ook van de media. Het was een cascade, een overrompeling die me heel aangenaam heeft verrast.
“Toen we er drie weken geleden aan begonnen, hadden we het lang zo groot niet gezien. Wij dachten aan één avond, één zaal. Maar gaandeweg begon het project ons mee te nemen.”
Temmerman twijfelt er niet aan dat ‘Oorlog is geen kunst’ niet zonder gevolg zal blijven. “Het debat over kunst en engagement werd in de sector al een tijdje gevoerd. Die oorlogswaanzin is een soort trigger die het debat nog wat aanzwengelt. Misschien is dit wel de voorbode van iets totaal nieuws. Het zou kunnen. Hoe is het anders mogelijk dat we in drie weken tijd zoiets groots uit de grond kunnen stampen? Er leeft duidelijk iets onder de kunstenaars. Onder de kunstenaars en onder de bevolking.”

Of dit alles wel zin heeft? “Ik zou al lang tevreden zijn als de kunstenaars en kunstliefhebbers bij ons een forum gevonden hebben om hun standpunten te ventileren.” Het is 21 uur als de Vooruit zijn maximumcapaciteit van 2.500 zielen heeft bereikt. Op de straat staat nog een honderdtal ‘laatkomers’ tevergeefs te wachten. Een van hen wappert met een reusachtige vlag. “PEACE”.