Kunstencentrum Vooruit, Gent, België

De Vlaamse journalistenwereld reageerde onlangs nogal geschrokken op het idee dat burgers via tiplijnen nieuws en beelden zouden aanbrengen. Inmiddels is op het internet steeds meer nieuws te vinden waar geen of nauwelijks journalisten aan te pas komen, en wordt ‘citizen journalism’ verheerlijkt. Is het op enkele na oudste beroep ter wereld bedreigd?

‘Marginale figuren uit de houtverwerkende nijverheid.’ Zo omschreef de vroegere Duitse bondskanselier Willy Brandt de journalisten als het persoverzicht zijn ontbijt weer vergald had. De Britse persmagnaat Lord Northcliffe had het honderd jaar geleden over ‘professionelen van wie de job bestaat uit het uitleggen aan anderen wat ze zelf niet verstaan’. En een andere Duitse bondskanselier, Helmut Kohl, hield het bij: ‘Schaffe nix, saufe nur, verdiene zu viel’.

Journalisten hebben altijd al hun portie misprijzen geïncasseerd, maar vermoedelijk stond hun beroep nooit eerder zo onder druk als vandaag. Technologisch volstaat het vandaag nieuwtjes – in woord, klank of beeld – gewoon op het net te zetten om potentieel een world wide audience te vinden, met zoekmachines als wegwijzer.

Daarom was het wat vreemd dat recentelijk in journalistiek Vlaanderen een polemiek ontstond over media (onder meer VTM, Het Laatste Nieuws en Het Nieuwsblad) die ‘tiplijnen’ installeerden. Daarop kan iedereen via een kort nummer van vier cijfers nieuws inspreken, sms’en of mailen, al dan niet met de bijkomende boodschap dat er ook beeldmateriaal is. Bij meganieuwsevenementen als de tsoenami in de Indische Oceaan of de bomaanslagen in Londen roepen zelfs de grootste namen uit medialand, zoals de BBC, de mensen op informatie door te sturen. Bij de aanslagen in Londen waren gsm-foto’s ruim een dag lang het enige materiaal dat een visueel idee gaf van wat zich ondergronds afspeelde. Vroeger kon iedereen overigens ook tips melden, gewoon via het telefoonnummer van een krant of een omroep.

Hans Deridder, adjunct-hoofdredacteur van Het Laatste Nieuws: ‘We hanteren dezelfde criteria voor de berichten van onze tiplijn als voor berichten die volgens de ‘normale’ procedure binnenkomen: wat is de nieuwswaarde, wat heeft onze lezer hieraan en hoe gaan we er journalistiek mee aan de slag? Kwaadwillige grappenmakers zijn er tot mijn grote verbazing niet bij’, zegt Deridder. Zes weken na de installatie van de tiplijn werden ruim 6.000 tips door de redactie aan een ‘journalistieke behandeling’ onderworpen. ‘Niet alle berichten halen de krant: wekelijks stoten zo’n 300 tips door naar de regionale pagina’s; de tiplijn levert dagelijks stof voor een of twee grote nationale verhalen.’

Torfs

Nieuws dat buiten de journalistieke kanalen actualiteit wordt, is een zich uitbreidend fenomeen. Drie maanden voor de toenmalige sp.a-voorzitter Steve Stevaert dit voorjaar bekendmaakte dat hij gouverneur van Limburg wilde worden, een nieuwsfeit dat toen overal de grootste koppen haalde, maakte de gewezen CVP-secretaris Leo Delcroix het al bekend op zijn website. Delcroix haalt met zijn site zo’n 400 tot 500 bezoekers per dag.

‘Mijn nieuwtje over Stevaert is toen wel vermeld door enkele kranten, maar niet prominent’, zegt Delcroix. ‘Ik had het nochtans van drie geloofwaardige bronnen opgevangen, waarvan een in de socialistische beweging. De rest is een kwestie van inschatten of het ook echt zou kunnen. Enkele klassieke media hebben dat verhaal weggelachen.’

‘Die website is een overblijfsel van toen ik in 1996 als senator de eerste politicus was die daarmee uitpakte. Nu ik uit de politiek ben, beschouw ik het vooral als een hobby. Maar ik krijg veel tips, vooral uit het politieke milieu natuurlijk, en uit alle partijen, van mensen die nieuws kwijt willen, maar dat niet durven via de klassieke kanalen, en altijd op voorwaarde dat zij niet vermeld worden. Ik ben er voorzichtig mee: van de acht tips die ik krijg, gaat er ÈÈn op het net, en dan nog maar als ik vrij zeker ben van de inhoud. De overstap van Karel Pinxten naar de Europese Rekenkamer had ik als eerste, en dat Rik Torfs een verkiesbare plaats op de sp.a-senaatslijst is aangeboden ook. Dat laatste is weeral weggelachen en nog niet bevestigd. We zullen zien.’

‘Ik kan via de providers ongeveer inschatten wie mijn website raadpleegt, zonder daarom namen te kennen. Vier of vijf keer per dag is daar Concentra.be bij of Roularta.be, dan weet ik dat dat journalisten zijn. Veel parlementsleden en hun medewerkers ook, mensen in het buitenland, misschien ook omdat ik links heb gelegd naar alle media, en een goede 3 procent Nederlanders. Verbazend toch, als je weet dat ik tijdens reizen naar het buitenland soms weken niets nieuws op de site zet. Maar het blijft een hobby, niets anders, ik ga er geen business van maken. En of ik op een weblog overstap, ga ik nog bekijken. Inmiddels blijven de nieuwtjes de peper op de maaltijd natuurlijk.’

Nog in Limburg, in Neerpelt en Overpelt, floreert sinds april 2004 de Internetgazet. Dat is een website met lokaal nieuws, waar elke dag een veelheid aan nieuws wordt gemeld over al wat in de dorpen gebeurt, in korte berichten en vaak met veel foto’s. Links verbinden naar informatie over de wachtdiensten, verhalen over het verleden, wegeninformatie, vacatures, zoekertjes, enzovoort. Er zijn ook nieuwsbrieven van inwoners van Neerpelt in het buitenland.

De website is vrijwilligerswerk, wordt 2.000 maal per dag aangeklikt, en bevat enkele banners waarvoor bescheiden sommen worden gevraagd om de kosten te helpen dekken. Commerciële ambities heeft men er niet, maar de enorme respons versterkt het enthousiasme. Correspondenten helpen een hand, zoals toen Neerpelt handbalkampioen werd en de stand tijdens de match om de tien minuten werd doorgebeld en op het net gezet. Lokale politici bellen soms al zelf, en nieuwtjes die eerst op de website stonden, verschijnen meer en meer de dag nadien in de kranten. De sterkte van de site schijnt vooral te zijn dat er veel meer lokaal nieuws te rapen valt dan welk ander medium ook kan leveren.

Inmiddels zijn in Antwerpen, Mechelen, Oostende, Turnhout en Gent weblogs ontstaan die alle mogelijke kanalen met lokale informatie aanboren en op een weblog zetten. Gent.blogt.be bijvoorbeeld werkt samen met de onlineversies van De Standaard en De Gentenaar, zet persmededelingen uit Gent en interessante mailtjes met nieuws op het net, en laat bovendien reacties toe. Het geheel wordt wel duidelijk redactioneel gestroomlijnd.

Korea

De vraag of dit soort initiatieven blijft duren, wordt waarschijnlijk bepaald door de commerciële toekomst ervan. Dat blijkt uit het verhaal van internetjournalistiek.be, de website die nieuws verzamelde en vergaarde over de impact van het internet op de samenleving.

‘Die site is in 2001 gegroeid uit het eindwerk van Bart Van Aken aan de Arteveldehogeschool’, legt Bartel Volckaert uit. Hij stond mee aan de wieg van het initiatief. ‘We brachten nieuws, maar stelden ook dossiers samen, boden veel links aan. Bij een doorstart in augustus 2003 kwamen er nieuwe medewerkers bij en haalden we tot 3.000 abonnees op onze elektronische nieuwsbrief.’

‘We maakten op de duur ook nieuws, bijvoorbeeld toen we konden melden dat Vlaams Belang via Googleadvertenties publiciteit ging maken. Daar zijn de klassieke media op gesprongen. We hebben ook wel wat primeurs gehaald met de systematische analyse van cijfers op het internet, een techniek waar ik nu trouwens een boek over geschreven heb.’

‘In het begin ging het om het plezier en ook wel een beetje om het etaleren van onze journalistieke ambities. Maar bij de doorstart stelden we ons als doel dat een jaar later iedereen toch ook wat inkomsten zou kunnen verwerven. Je blijft dat niet na je werkuren doen.’

Volckaert: ‘Dat rendement is er niet voldoende gekomen en we hebben de site in april van dit jaar stilgelegd. Klaar om elk moment weer op te starten, want we blijven geloven in de toekomstmogelijkheden. Dat een website als zattevrienden.be 55.000 unieke bezoekers per dag haalt, of geenstijl.nl meer dan 100.000, met van alles en nog wat en ook flink wat erotiek, bewijst dat het bereik potentieel zeer groot kan zijn.’

Dat denkt ook Carlo Revelli, de initiatiefnemer van Agoravox.fr, een vier maanden oude nieuwswebsite op de veel grotere Franse markt. Het valt op dat ook op zijn site, zoals bij alle andere, het nieuws geselecteerd wordt voor het op het net komt. Op min of meer journalistieke wijze, zeg maar.

‘Wij zijn gewoon op zoek naar originele nieuwsberichten en -verhalen. We hebben een redactiecomité dat de selectie maakt, op inhoud, betrouwbaarheid en kwaliteit. En we mikken op origineel nieuws, omdat enkel originele inhouden een commerciÎle toekomst hebben volgens mij.’
‘Wij halen nu 150.000 bezoekers per maand, of 5.000 per dag. Dat aantal stijgt elke maand met de helft. Voor Frankrijk is het uiteraard zeer nieuw. Zelfs in Amerika vinden we weinig voorbeelden die al rendabel zijn. Maar ons businessmodel is Ohmy News, in Zuid-Korea. Die zijn begonnen in 2001, en waren vanaf 2002 winstgevend. Ze bereiken vele honderdduizenden bezoekers per dag, en zeggen al 40.000 ‘reporters’ te hebben, mensen dus die ooit iets op hun website hebben willen publiceren.’

‘70 procent van hun inkomsten halen ze uit advertenties, 30 procent uit de doorverkoop van de exclusiviteit op een deel van hun berichten aan klassieke media’, zegt Revelli. ‘Wij gaan binnenkort ook zo’n akkoord sluiten met een grote Franse partner. Ik beweer overigens niet dat dit nu de toverformule is, zeker niet op deze markt. Maar we zoeken en testen, en ik ben ervan overtuigd dat er toekomst in zit.’

(c) Uitgeversbedrijf Tijd NV - check www.tijd.be