Kunstencentrum Vooruit, Gent, België

Levensechte groepsreis in wonderland

Wie W (spreek uit: double you) van Eric Joris en Crew meemaakte, is daar wellicht nog altijd niet van bekomen. Die installatie liet je kijken door de ogen van een ander, terwijl die ander door jouw ogen keek, met alle verwarring van dien. Nu kun je intekenen voor Line up, een nieuwe trip in de virtuele wereld van Crew. Deze keer ga je niet alleen of met twee maar met vijf mensen tegelijk het virtuele bad in.

Al bijna een decennium onderzoekt Crew hoe je de menselijke waarneming zo kan manipuleren dat iemand een virtuele wereld als echt ervaart, en niet enkel als een film zoals in games. Bovendien zoeken ze uit hoe die techniek tot theater of film kan leiden. Immersie heet die techniek, wat letterlijk onderdompeling betekent. Wie ondergedompeld wordt, is een immersant. Daartoe zet Crew technische hulpmiddelen in zoals een bril en een koptelefoon.

Theatermaker Eric Joris: “Die middelen werken als een prothese. Het zijn kunstogen en kunstoren die het van je zintuigen overnemen op een levensechte manier. Wat je ziet door zo”n bril heeft niets te maken met een gewoon filmbeeld. Dat volgt immers de bewegingen van je hoofd of je lichaam niet. Bij een immersie gebeurt dat wel. Als de videobril een beeld van een kamer toont, dan kun je daar alle hoeken van verkennen door je hoofd te bewegen of rond te draaien, net zoals je dat met je eigen ogen en lijf kunt. Daardoor lijkt die kamer echt.”

Waarvan akte. De ervaring is zo realistisch dat je duizelig wordt als je in de virtuele wereld aan de rand van een afgrond staat, al weet je dat je in het echt met twee voeten op de vaste grond blijft. Je hebt wat tijd nodig om na een immersie weer op adem te komen. Daarom nodigt Crew de immersanten achteraf altijd uit om van buitenaf te ontdekken wat er precies gebeurt. Dan merken ze dat die “lange tocht” zich eigenlijk afspeelde op een paar vierkante meter van een zaaltje.

Hocus pocus

De technologie achter deze hocus pocus is uiterst geavanceerd en blijft evolueren. Bij de eerste experimenten zeulde een immersant nog een karretje vol technologie achter zich aan. Nu lukt het al met een rugzakje elektronica.

Een theatergezelschap zou dat nooit kunnen betalen, maar de experimenten van Crew wekten internationaal zoveel belangstelling dat onderzoekscentra en bedrijven graag mee investeren. Stel je immers maar voor wat het zou betekenen voor de filmindustrie als deze techniek gemeengoed wordt.
Het onderzoek van Crew wees echter uit dat je niet zomaar de regels van theater of film kunt overzetten naar een virtuele wereld. Eric Joris: “We leren voortdurend bij. We beseffen nu dat je niet kunt monteren zoals in films. Ten dele is dat ook overbodig. Een filmmontage laat bijvoorbeeld een gebeurtenis vanuit verschillende hoeken zien, maar dat gaat hier vanzelf. Toch heb je montage soms wel nodig om het vooruit te laten gaan. We hebben daartoe nu onder meer een nieuwe techniek ontwikkeld die we “tactiele cut” noemen. We maken dan een beeldovergang via de tastzin: zodra je iemand aanraakt, komt er een ander beeld.

“Daar komt ontzettend veel bij kijken. Zo integreren we in Line up voor het eerst geluid op een volwaardige manier in de virtuele ervaring. Als je hoofd in een of andere richting beweegt, verandert in dit stuk ook de intensiteit van het omgevingsgeluid, net als in de werkelijkheid. Zo zijn we op een nieuw probleem gebotst. We hadden Georges Van Dam om een muziekscore gevraagd voor dit werk, maar toen merkten we dat die de ruimtelijke klankervaring tegenwerkt. Nu zoeken we uit hoe we score en geluid samen kunnen inzetten. In Line up is dat nog niet rond.”

Waar gaat het in Line up over?
Eric Joris: “W was meer een performance. Nu zijn we meer met een filmisch verhaal bezig. Het gaat over een man die op een dag zomaar in dromen verzinkt. Elke dag wordt dat erger, tot hij beseft dat hij nooit meer zal ontwaken. Op dat moment raakt de droom aan de werkelijkheid. Dat verhaal sluit dicht aan bij wat hier gebeurt. Hier brengen we vijf mensen tegelijk over naar een virtuele wereld. Soms zien ze elkaar in het echt, soms in de virtuele wereld, tot het onderscheid onduidelijk wordt. Ik kreeg veel input van de Milanese kunstenaar en dramaturg Luca Scarlini. Hij introduceerde het idee van een mystieke machine. Dat is een futuristisch denkbeeld over een machine die beelden werkelijkheid doet worden die er niet zijn. Theater is natuurlijk ook zo”n machine.”

www.demorgen.be