Kunstencentrum Vooruit, Gent, België

Een gelukkige lezer ziet er zo uit: hij ratelt aan een stuk door over taal, bepotelt alle boeken binnen handbereik, heeft pretlichtjes in de ogen en bedient zich van superlatieven zoals ‘schitterend’ en ‘prachtig’ in combinatie met het zelfstandig naamwoord ‘verhaal’. Dames en heren: Guy Cassiers, of de vleesgeworden definitie van literair geluk.

‘Een van de mooiste verwezenlijkingen vind ik als je mensen kunt laten nadenken over de inhoud van een literair werk. Daarom maak ik zo graag theater met de woorden van anderen. Een groot deel van mijn theaterstukken is gebaseerd op literatuur die voor mij belangrijk is. Kaspar van Peter Handke bijvoorbeeld. Handke beschrijft op een analytische manier hoe de taal een individu kan manipuleren. Kaspar wordt gedwongen zoals de anderen te zijn door steeds dezelfde zinnen te herhalen. De sleutelzin van het boek is dan ook “Ik zou willen worden wie ooit iemand anders geweest is,. Prachtig verhaal.’

‘Tegenover het eerder abstracte werk van Handke staat het persoonlijke Ik wil geen inmij meer zijn van Birger Sellin. Dit is de autobiografie van een autistische jongen. Op zijn twintigste krijgt hij een computer en hij leert zichzelf al schrijvend uitdrukken. Dat begint bij vingeroefeningen zoals “abcdefghijkl, en eindigt met essayistische beschouwingen in een unieke taal: “Hoe leert gewichtige wereldburger het de uitgestrekte routes te vinden wanneer hij nog nooit in een beoogde plaats was,. Dit prachtige werk toont hoe iemand de onmogelijkheid van het communiceren vertaalt in een dialoog met de lezer.’

Guy Cassiers noemt zijn boeken ‘miniaturen’: ‘Het zijn tot de essentie herleide verhalen. Een extreem voorbeeld is The treehorn trilogy van de tekenaar Edward Gorey en de schrijfster Florence Parry Heide. Ik vind hun werk heel straf vanwege de absurditeit. De trilogie bestaat uit geïllustreerde kortverhalen over een intelligent jongetje dat genegeerd wordt. Geef toe, wie wil zich daar nu niet mee identificeren?’ (lacht) ‘Zo beseft het jongetje als enige dat het geld wel degelijk aan de bomen groeit, de anderen zien het gewoon niet. Zulke verhaaltjes lees ik heel graag.’

Een ander al even absurd koesterboek is De pijl van de tijd van Martin Amis. ‘De insteek van dit boek is voor mij heel belangrijk geweest. Amis vertelt over een man die de twintigste eeuw meemaakt, met dat verschil dat het verhaal achterstevoren wordt verteld. Zo komt de man tot leven met een elektroshock, wordt hij steeds kleiner en kleiner tot hij doodgaat door in zijn moeder te verdwijnen. In het begin is dat heel grappig omdat Amis beschrijft hoe iemand aan tafel eten uitbraakt, dat naar de keuken brengt, het koud maakt op het vuur, naar de supermarkt brengt en er geld voor krijgt. Maar hij beschrijft ook hoe de man in de Tweede Wereldoorlog terechtkomt en een dokter is die een nieuw, Joods ras laat ontstaan.’

‘In dit boek kom je niets nieuws te weten over de geschiedenis, maar door de vertelwijze krijg je een nieuwe visie op wat er bijvoorbeeld tijdens de oorlog met de Joodse gemeenschap is gebeurd. Juist hierin zit de kracht van literatuur: ze genereert opnieuw de emotionele impact die de media met hun overvloed aan beelden hebben afgestompt.’

Als laatste boek stelt Guy Cassiers de essaybundel De verzegelde tijd voor van de Russische filmmaker Andrei Tarkovski. ‘Zijn beschouwingen zijn van de mooiste die er over kunst geschreven zijn. Neem nu deze passage: “De toeschouwer gaat naar de bioscoop (of naar het theater) om in de leemtes van zijn persoonlijke ervaring te voorzien. Hij probeert het geestelijke vacuüm op te vullen dat door zijn rusteloosheid, zijn contactarmoede en gebrek aan geestelijke ontwikkeling is ontstaan. Hij is op zoek naar de verloren tijd., Dit is de essentie.’

Op de werktafel:

‘Ik bereid volop een trilogie voor over De man zonder eigenschappen van Robert Musil. Er zitten zeer veel lagen in: het verhaal speelt zich af vlak voor de Eerste Wereldoorlog en je voelt de nood aan communicatie, de onzekerheid over de toekomst en de angst voor het verliezen van de culturele eigenheid in een groter geheel. Ik heb bewondering voor mensen zoals Musil die de wereld in een boek proberen te vatten. Ze falen natuurlijk, want zoiets is onmogelijk. Maar dat geeft niet. Literatuur is de mooiste manier om te verzuipen.’

www.standaard.be