Kunstencentrum Vooruit, Gent, België

Vooruit pakt tijdens het Filmfestival van Gent uit met een uiterst interessant nevenprogramma. De vierde editie van Almost Cinema verzamelt opnieuw werk van visuele kunstenaars en performance artiesten die balanceren op de grens tussen cinema, mediakunst, performance en muziek.

Almost Cinema biedt een liveprogramma met muziek en performance, maar de ruggengraat is een bijzonder knappe tentoonstelling met installaties en projecties. De expo wil de grenzen van de cinema aftasten. “Wij halen de bouwstenen van cinema uit elkaar”, zegt curator Eva De Groote. Een deconstructie van film dus met losse deeltjes als licht, geluid, ruimte en beweging. “De kunstenaar kiest een bepaalde bouwsteen uit en gaat daarmee aan de slag. Zo komt hij tot een uitgepuurde ervaring die contrasteert met de bombast van de complete cinemabeleving”, aldus De Groote.

Beweging, een essentieel onderdeel van cinema, blijkt een element te zijn dat veel kunstenaars interesseert. Zo laat Bram Vreven in zijn installatie Rays zes zwarte stroken langzaam om hun as draaien tussen twee witte balken. Dat levert een hypnotiserend kinetisch schouwspel op dat doet denken aan experimentele film. Door de draaibewegingen lijken de stroken over te gaan van platte tweedimensionale vlakken naar vormen met volume en terug. Een optische illusie dus.

Met datzelfde principe werkt Pablo Valbuena in Extension series. Hij manipuleert de ruimte met lichtprojecties die inspelen op de bestaande ruimte. De Spaanse architect en kunstenaar projecteert lijnen en vlakken op de muren waardoor er een virtuele ruimte bovenop de actuele ruimte ontstaat. Soms lijken beide samen te vallen met als resultaat een nieuwe, steeds transformerende locatie. Vlakke muren krijgen plots een uitstulping of net een gat. 2D gaat over in 3D in een fascinerende, maar tegelijk desoriënterende ervaring.

”Filmschilderij”

Ook Hans Op de Beeck gebruikt projectie. Hij toont op Almost Cinema de Belgische première van Celebration, een werk dat nog het beste omschreven kan worden als een “filmschilderij”. De toeschouwer krijgt een beeld van een rijkelijke feestdis te zien op een met bloemen versierde tafel. Daarachter staan koks en obers klaar om gasten te bedienen. De tafel staat in the middle of nowhere in een ruig woestijnlandschap met grote cactussen. Het felle wit van het tafellaken steekt schril af tegen de vaalblauwe lucht en de bruine rotsen. Het is een bevreemdend tafereel dat verwachtingen creëert. Samen met de obers wacht de toeschouwer af, maar er gebeurt volstrekt niets. Enkel de rimpelingen die de wind veroorzaakt en de subtiele bewegingen van de personages verraden dat het om bewegend beeld gaat. De absurde scène zou zo uit een David Lynchfilm geplukt kunnen zijn. Op de Beeck gebruikt een aantal zeer herkenbare elementen van cinema: hij projecteert een scène, gebruikt acteurs en decor, maar daar blijft het bij. Een echt verhaal, een verloop en geluid ontbreken. De toeschouwer kan zijn eigen verhaal construeren.

Hoewel Hans Op de Beeck met Celebration zeer duidelijk verwijst naar de conventies van de cinema, programmeerde curator De Groote ook werken die veel verder staan van de traditionele cinema. Zo is er de installatie It”s in the air, een conceptueel werk van de Nederlander Felix Hess. Hess, een wetenschapper die “per ongeluk” kunstenaar is geworden, maakte een interactief werk met een massa kleine witte vlaggetjes van rijstpapier op de grond. Wanneer toeschouwers erlangs lopen, veroorzaken ze luchtverplaatsing die ervoor zorgt dat de vlaggetjes in beweging komen. Ook lang nadat er iemand heeft bewogen waaien de vlagjes alle kanten uit. Hess wil de toeschouwer op een andere manier laten kijken, zodat hij zich bewust wordt van iets wat hij normaal niet ziet. Zo visualiseert hij de anders onopgemerkte veranderingen in warmte en luchtverplaatsing.

Ook Aernoud Jacobs wil processen blootleggen die op het eerste gezicht niet hoor- of zichtbaar zijn. Met Permafrost maakte hij een machine die zorgt voor sfeerschepping door geluid. Jacobs presenteert een installatie die er uitziet als een wetenschappelijk experiment. In twee glazen bakken laat hij water langzaam bevriezen. Binnenin stopte hij microfoons die hij verbindt met luidsprekers. Je hoort dus het kraken en barsten van water dat langzaam bevriest en weer ontdooit. De soundtrack van bevriezend water.

Hoewel de tentoongestelde kunstenaars lang niet allemaal bewust bezig zijn met de grens tussen beeldende kunst en cinema, is de rode draad van de tentoonstelling toch zeer duidelijk. Onbewust pikte elke kunstenaar een of meerdere bouwstenen van de cinema uit om ermee te werken. De tentoonstelling van Almost Cinema toont slechts acht creaties, maar het zijn stuk voor stuk fascinerende werken waarnaar je kunt blíjven kijken.

www.demorgen.be