Kunstencentrum Vooruit, Gent, België

De roman Onder de vulkaan van Malcolm Lowry is een vreemd boek. Het eerste hoofdstuk is de herinnering aan wat zich dag op dag een jaar voordien heeft voorgedaan, het zich doodzuipen van de Britse consul. De overige elf hoofdstukken is de reconstructie hoe de personages op het dramatisch gebeuren reageren, zijnde Geoffrey Firmin, de Britse consul, Yvonne Constable, zijn vrouw, Hugh Firmin, zijn jongere broer, en Jacques Laruelle, zijn jeugdvriend, die het zich allemaal herinnert. En dan nog enkele bijfiguren van minder belang.

Zelfs grootmeesters slaan de bal wel eens mis. In 1984 verfilmde John Huston de roman. Na de generiek duikt de camera het kerkplein op en filmt zingende Mexicanen. Onderaan in beeld verschijnt: Cuernavaca, Mexico / November 1, 1938 / The Day Of The Dead. – Fout. Eén november worden de heiligen die geen plaats hebben gekregen op de kalender, getroost met een feestdag, maar de dag dat de doden herdacht worden is twee november.
De ploeg van het Toneelhuis maakt niet dezelfde fout. De roomse rituelen en gebruiken zijn hun blijkbaar nog vertrouwd. Het maakt dat de voorstelling er zich ook naar gedraagt. Gedurende ruim twee uur volgt de toeschouwer de consul op zijn calvarie. De volgende stap is een derde laag. De consul is Christus. Zijn vrouw Yvonne is zijn vriendin Magdalena, zijn broer Hugh Judas en Laruelle, de verteller, de apostel en evangelist Johannes. Net als Christus valt de Britse consul driemaal en staat Golgota, het schedelveld, symbool voor het bruisend denken dat tenslotte explodeert.

Een vierde laag is dat al de personages één figuur, de schrijver zelf zijn. En zo belanden we opnieuw bij de roman. Lowry was zelf een notoire zuipschuit. Tien jaar na de voltooiing van zijn boek is hij bezweken onder een mix van alcohol en medicijnen. In dat licht bekeken is het boek het verhaal van een man die geen flashback heeft maar een flash forward.

Het siert Josse De Pauw, de bewerker, en Guy Cassiers, de regisseur, dat ze de verschillende lagen tot in het extreme gerespecteerd hebben. De pen van de schrijver is de stem van de consul en het boek een monoloog geworden. De andere protagonisten worden door anderen gespeeld, maar je ziet als toeschouwer dat zij personaliseerde karakters van de consul zijn. Het denken dat daaruit volgt wordt op het achterdoek geprojecteerd, in combinatie met beelden van de omgeving. Ook zij behoren tot de monoloog en spelen geen onafhankelijke rol. Kortom, al wat er gebeurt vormt één organisch geheel.

Voor zijn doen is Guy Cassiers zeer sober omgesprongen met zijn intussen wereldwijd bekend speelgoed, videoprojecties en al wat erbij komt kijken. Techniek, muziek, decor staat ten dienste van de stem van de consul, vertolkt door de bewerker, Josse De Pauw. Hij speelt geen zich dood drinkende dronkaard, maar een zich dood denkende intellectueel. De drank is een pijnstiller. Ook de andere acteurs acteren alsof ze uit het hoofd van de consul gestapt zijn. Een bijzonder sterke Katelijne Damen als de vrouw van de consul, Marc Van Eeghem, met verrassend rustig spel, de broer, en een ronduit schitterende Bert Luppes als Laruelle en de nevenrollen. Hun overgave maakt dat het bruisend brein van de consul en het fataal gevolg een indrukwekkende intimiteit krijgt. De ondertitel van de voorstelling luidt ‘Theater over drank, liefde en dood’. Beter ware geweest ‘De ondergang van het denken’. Dat gebeurt nu eenmaal wanneer aan de mislukking van een ideaal niet meer te ontsnappen is.

Een goede roman moet meer dan eens gelezen worden, wil men de schrijver en zijn brandend braambos heel nabij komen. Zo is het ook met de voorstelling. Een eenmalige consumptie bevredigt ongetwijfeld de toeschouwer, maar voor de ultieme extase is er op zijn minst een tweede nuttiging nodig. Toneelhuis is met stijl en klasse het seizoen begonnen.

www.knack.be