Kunstencentrum Vooruit, Gent, België

The Song, het stuk dat Anne-Teresa De Keersmaeker voor Rosas creëerde in nauwe samenwerking met de Belgische beeldend kunstenaars Ann-Veronica Janssens en Michel François, lijkt een breuk met haar vroeger werk. Toch komen oude thema”s langs een achterdeur weer binnen. De inbreng van Janssens en François is moeilijk af te lijnen, maar hun hand in de scenografie is overduidelijk.

De voorstelling opent in absolute stilte. En dat blijft zo. Als muziek altijd de ruggengraat vormde van het werk van Rosas, dan komen aan The Song slechts enkele liedjes uit The White Album van The Beatles te pas. Op “Helter Skelter” na worden die live – a capella of begeleid door zacht gitaargetokkel – geïnterpreteerd door de dansers. Waarom The White Album? Misschien wel omdat de Beatles hier zichzelf probeerden terug uit te vinden, zowel met hommages aan hun muzikale voorgangers als met allerlei experimenten. Dat is een omschrijving die zeker ook opgaat voor The Song.
Een belangrijk experiment in dit stuk is dat de danstaal niet meer vertrekt vanuit één bewegingszin. De bewegingen zijn ongewoon divers en sterk toegesneden op de individuele dansers. Ze hadden ook een grote inbreng in het materiaal. Komt dat omdat de groep van tien dansers deze keer op één vrouw na uitsluitend uit mannen bestaat? Of is het omdat veel van die dansers ook zelf choreograaf zijn? Feit is dat je na zekere tijd verwantschappen opmerkt in de bewegingen, alsof ze met hun dans elk voor zich dezelfde vragen probeerden op te lossen.

De kracht van de verbeelding

De openingsscène geeft daar al een idee van. Pieter Ampe komt moederziel alleen het podium op gewandeld, gaat vooraan staan en kijkt het publiek, dat nog volop in het licht zit, aan. Hij maakt wat voorzichtige gebaren, die steeds groter worden. Dan kantelt hij en holt naar achter. Daar steekt hij zijn arm omhoog, heft zijn been op, en wacht even, als om te zien of hij zal opstijgen. Wat niet gebeurt natuurlijk. Maar springen kan wel. Hard springen en dreunend neerkomen. En dan nog eens met machtige zwaaien opveren, maar nu om heel zachtjes te landen. In een notendop zit hier alles in waar de voorstelling over gaat: hoe het lichaam beweegt en zich verhoudt tot de ruimte. Horizontaliteit en zwaarte tegenover verticaliteit en lichtheid.
Op het einde krijgt dat thema een grappige echo. Sandy Willimans staat tegen de achterwand en wappert met zijn armen alsof hij gaat vliegen. Inderdaad, door een of andere truc komt hij even los van de grond. Een verticale lichtlijn volgt zijn beweging omhoog en zet die verder door langs het dak van het podium tot in de zaal. Ze klieft de zaal in twee. Dat is echt De Keersmaeker: het licht toont hoe de kracht van de verbeelding ons laat loskomen uit de beperkingen van het aardse. Maar het aardse, horizontale wordt niet vergeten. In één scène bijvoorbeeld lijkt Mikael Marklund wel liggend op zijn zij te wandelen. Een horizontale streep licht versterkt die opmerkelijke beweging nog.

Natuurlijke harmonie

Het gaat echter niet alleen om solo”s, om het individu, maar ook over hoe die individuen groep worden. Ook dat merk je snel. Als alle mannelijke dansers op het podium staan, houden ze zich op aan de zijlijn van het witte vlak in het midden van de dansvloer. Dat is voor de verdere voorstelling een basisfiguur. Dansers die samen met ons aandachtig kijken naar wat er zich in het midden afspeelt. Als op een vingerknip storten ze zich dan allemaal het podium op om wild, ordeloos rond te lopen. Toch ontstaat daar een figuur uit, al was het maar omdat de dansers elkaar goed in de gaten moeten houden. Een beetje zoals in een voetbalmatch, als spelers vaak achterom kijken terwijl ze voor- en achterwaarts lopen, zo ziet het er uit. Maar je kan ook denken aan het beeld dat De Keersmaeker voor ogen stond: hoe een zwerm spreeuwen zich op miraculeuze manier blijkt te organiseren tot een groepsbeweging. Een soort natuurlijke harmonie.
Daar staat de menselijke harmonie tegenover. Die is anders, beredeneerd, geometrisch. Halverwege de voorstelling zetten de dansers complexe geometrische figuren uit, zoals een vierkant dat groeit door telkens vanuit de diagonaal een nieuw, gekanteld vierkant op te bouwen. Dat is weer De Keersmaeker ten voeten uit.
The Song zou echter niet compleet zijn zonder de inbreng van Janssens en François. Het is moeilijk om hun inbreng precies af te lijnen, maar ze tekenden zeker voor de scenografie. Die is op zijn manier erg spectaculair. Zoals in Keeping Still al het geval was, is het reusachtige podium van het Théâtre de la Ville volkomen ontruimd, met enkel een wit vlak in het midden. Net als bij Keeping Still geeft dat een desolaat beeld. Boven dat vlak is een zilverkleurig, half transparant, glitterend zeil opgehangen. En dan is er de belichting. Die bestaat, behalve gewoon TL-werklicht, uit slechts één reuzespot. Toch spruiten uit de combinatie van spot en zeil ontzettend veel mogelijkheden voort. Naargelang de bron van het licht werpt het zeil nu eens een schaduw op het speelvlak en verandert het dan weer in een grillig deinend oppervlak van lichtvlekken. Soms beklemtoont de spot met felle lichtstrepen de horizontale of verticale dimensie.
Janssens en François hadden echter allicht ook een inbreng in de klank van de voorstelling. Want het is niet omdat er geen muziek is, dat er geen klank is, uiteraard. Die wordt niet alleen door de vertolkers voortgebracht. Er is ook een bruiteuse, de Waalse muzikante Céline Bernard. Vaak verdubbelt en versterkt zij de voetstappen of andere geluiden van de dansers door ze kunstmatig te imiteren. Die spanning tussen het echte en het artificiële geluid wordt soms een gebeurtenis op zich als de twee ontkoppeld worden. Dat voert de spanning tussen het kunstige en de reële aanwezigheid van de dansers ten top. Een enkele keer is Bernard helemaal alleen bezig. Op het einde laat ze bijvoorbeeld in het stikdonker een lasso gieren zodat de ruimte hoorbaar wordt.
The Song is een voorstelling die heel aandachtige kijkers vraagt, maar ze daar ook voluit voor beloont. Het is een werk om meerdere keren te zien, zoveel hebben de makers er in gestopt.

www.demorgen.be