Kunstencentrum Vooruit, Gent, België

AMSTERDAM – Het absurd theater heeft het komische als een Siamese tweeling van het tragische op de planken gebracht. De moderne mens lacht zijn malheuren weg. Het tragische lijden is aan hem niet meer besteed.

Valt er in deze crisisdagen nog te lachen? Groen, misschien. De angst voor wat ons nog te wachten staat, overheerst.

Op zo’n moment komt de Duitse regisseuse en performer Antonia Baehr met de productie Rire. Ze neemt de lach als onderwerp. Waaruit zou die lach voortkomen, vraag je je voor de voorstelling af. Maar al snel blijkt dat hij met het maatschappelijke weinig te maken heeft. Het is een klinische lach als onderzoeksobject.

Baehr draagt een formeel zwart herenpak. Ze zit op een stoel met een partituur voor zich. Haar voet tikt de maat aan. Wat ze doet, wijst steeds meer in de richting van een concert. Nauwgezet giechelt, giert of gibbert ze haar lachpartituur uit.

Een tijdlang blijft Rire fascineren doordat zijn uitgangspunt zo ongewoon is. Zo is het de vraag waar Baehr haar lach vandaan haalt. Is het een theatraal inleven, waarbij een lach opgeroepen wordt door een situatie te reproduceren? Dat blijkt al heel snel niet het geval. Baehr gaat tewerk als een danseres. Ze beweegt gelaatsspieren en demonstreert dat er nog heel wat meer gradaties dan de Hollywoodsmile bestaan.

Even vormelijk gaat ze met klank om. De geluiden die ze voortbrengt, klinken samen als een compositie, waarvan de thema’s speels verschuiven of een regelmaat beginnen te vertonen. Het boeiendst zijn de korte scènes waarin dat strakke systeem op springen staat. Terwijl ze een driekwartsmaat dirigeert, jagen de klanken en de bijbehorende bewegingen elkaar op, tot er écht zoiets als een emotie ontstaat.

Maar nog blijft Rire verschuiven. Wat eerst aan het format van een concert leek te beantwoorden, neigt steeds meer naar een choreografie. Naar het eind toe komen er zelfs draaitafels en een duet met een video-opname aan te pas. Al laten die technieken niet de spankracht toe waartoe de uitvoerster en haar lach in staat zijn. (gse)