Kunstencentrum Vooruit, Gent, België

Met zijn basgitaar en een batterij effecten scant Squarepusher live muzikale zones af die nog niet in kaart zijn gebracht.

Volgend weekend staat Squarepusher op uitnodiging van Mike Patton, ooit de frontman van Faith No More, op het befaamde festival All Tomorrows Parties. André 3000 van Outkast wil met hem samenwerken en Thom Yorke van Radiohead is een grote fan. Maar in België blonk Squarepusher vooral uit in absenteïsme. Er ging dan ook een tien jaar ingehouden zucht door een volle Vooruit toen Tom Jenkinson om half elf op het podium verscheen, schuchter zijn hand opstak, maar zelfverzekerd zijn basgitaar omgordde. Squarepusher, eindelijk.

Met twaalf boekingen en dertien afzeggingen creëer je verwachtingen waar stilaan eeuwige sneeuw op komt te liggen, maar de Engelsman maakte komaf met alle scepsis. Niet dat je hem bij het eerste nummer al meteen vergeven had. De elektronica die meeliep op band en de livebas klonken als twee aparte entiteiten die elkaar nog moesten vinden.

Gaandeweg kronkelden de digitale en analoge lijnen naar elkaar toe. Visueel werd dat spel door-getrokken op twee synchroon lopende schermen aan weerszijden en een groter achteraan met wervelende computerbeelden.

Het was genieten van de puurheid van klank en de onverholen virtuositeit. Climaxen werden organisch opgewekt en niet door een maskerade van effecten of door gratuite distortion. Squarepusher hoeft geen orgasme te faken, zoals veel knoppendraaiers die teren op één truc.

Hoe slaag je erin complexe structuren spontaan te houden, hoogbegaafdheid te rijmen met naïviteit, een melodie te laten bloeien in de chaos? Vragen waarop Squarepusher telkens weer een ander antwoord verzon, al dan niet bijgestaan door een denderende drummer. In ‘Hello meow’, de openingstrack van het album Hello everything en in Vooruit het derde nummer, toonde hij zich op z’n vrolijkst: een kinderlijke synthesizer die zich dartel liet meevoeren in een wildwaterbaan van beats en breaks, om vervolgens als een geiser door de oppervlakte te breken.

‘A real woman’, een track van de nieuwe langspeler Just a souvenir, was veel te kwistig met de vocoder, maar net op het moment dat het irritant werd, strooide hij er een paar kwikzilveren baslijnen tussen. Terwijl iedereen volop recycleert uit de raveklanken van het begin van de jaren negentig, poneerde Squarepusher halverwege zijn set gewoon een nieuwe standaard waaruit ze over tien jaar nog zullen samplen.

Al drijven zijn composities op drums en bassen, met de benaming drum-’n-bass kun je Squarepusher al lang niet meer duiden. In de jaren negentig werden hij en Aphex Twin in één adem genoemd als elektronische vernieuwers die breakbeats en acid losrukten van jungle en techno, en verknipten tot een braindance die letterlijk en figuurlijk moeilijk bij te benen was. Maar ook toen al was duidelijk dat Jenkinson behalve een vernuftige beatmaker vooral een geboren muzikant was, de zoon van een jazzdrummer.

Live nog meer dan op plaat loste Squarepusher zondag de teugels van drum-’n-bass om ruimte te creëren voor excursies naar freejazz en p-funk, en zelfs naar speed-metal en prog-rock. Zoals Bootsy Collins en Bill Laswell vóór hem richtte hij zijn bas op onbekend terrein waar stijlnamen tekortschieten. Fusion, maar van een hogere orde. Eigenlijk is Squarepusher een genre op zich.

www.standaard.be