Kunstencentrum Vooruit, Gent, België

Elke vrijdag dwaalt De Standaard met een bekende medemens door zijn of haar boekenkast en karakter. Eric Joris is multimediakunstenaar en theatermaker.

Eric Joris is een moderne nomade met een boekenkoffer. Hij is net terug uit Avignon en vliegt binnenkort naar Ljubljana. Gelukkig heeft hij nog tijd voor een literaire pitstop in het vlakke land. ‘Ik heb me laten gaan in de boekenwinkel van het Centre National des Ecritures de Spectacles in La Chartreuse. Ik ontdekte er Mark Ravenhill met Pool (no water), een onrustige tekst die begint als een duik in een zwembad vol amfetamines. Ravenhill beschrijft het leven van een groep artistieke bohemiens en de maakbaarheid van hun succes. Het is een krachtig boek vol jaloezie en rivaliteit, maar tegelijk een zeer kwetsbaar verhaal waarin vrienden elkaar ontmaskeren.’

‘Ik vond er ook Storytelling van Christian Salmon, een intelligent boek over het nut van verhalen vertellen. Vroeger dienden ze om informatie en ervaringen uit te wisselen, vandaag zijn ze volgens Salmon een middel geworden om mensen te overtuigen en te ‘formatteren’: la machine à fabriquer des histoires et à formater les esprits, zo luidt de ondertitel. Politiek en reclame vallen op dat vlak samen: als je mensen wil beïnvloeden, moet je als politicus of marketinggoeroe verhalen verkopen. Er bestaat zelfs een term voor: storytelling management.’

Dat Joris het met Salmon eens is, bewijst hij door verhalen te kopen. ‘De laatste katharen van René Weis is de geschiedenis van Zuid-Frankrijk in een narratief kleedje. Archeologie en geschiedenis hebben me altijd gefascineerd. Het is prachtig om te zien hoe je iets abstracts zoals tijd kunt blootleggen wanneer je heel diep in het zand graaft. Alsof je de aarde van de tijd kunt krabben. Je ontdekt hoe de geschiedenis zich letterlijk opstapelt en hoe een stad groeit in lagen. Boeken zoals De laatste katharen zijn de neergeschreven verbeelding van de geschiedenis.’ Eric Joris glundert en even lijkt hij de jongen in Jongens en wetenschap.

Het avontuur is hem niet vreemd. ‘Met dit boek in mijn koffer ben ik ooit tegengehouden aan de Engelse grens: De auteur als producent van Walter Benjamin en John Heartfield. Er staat namelijk een vuist op de kaft en de douaniers vonden dat verdacht.’ Joris grinnikt bij de herinnering. ‘Na een grondige controle kreeg ik mijn boek terug en mocht ik toch de grens over.’

‘Afgelopen jaar heb ik me op het werk van Cesare Pavese gestort. Jouw land is een prachtig werk over vrijheid dat hij schreef tijdens zijn ballingschap in Calabrië. In Gesprekken met Leuco geeft hij zijn visie op Griekse mythen en maakt hij het samenleven van mensen met goden verleidelijk aannemelijk. In vergelijking daarmee was zijn dagboek een ontnuchtering: de persoon die in Leven als ambacht naar boven kwam drijven, was veeleer ontgoochelend. Pavese leek me een beetje een aansteller en een zeurpiet. Er is wel een heerlijke inleiding van Patricia de Martelaere bij.’

Als Eric Joris een houten muurpaneel verschuift, doemt er een grote boekenkast op die als een wolkenkrabber boven je uittorent. ‘De romans liggen op de bovenste plank. Enkel als ik veel tijd heb, rek ik me uit om er eentje vast te nemen.’ Ook al zijn het drukke tijden, hij staat toch even op de toppen van zijn tenen om er Paul Auster uit te plukken. ‘In Op reis in het scriptorium zit een persoon opgesloten in een geïsoleerde kamer met een bureau en een blad papier. Op het blad staat een tekst over iemand die opgesloten zit in een geïsoleerde kamer met een bureau en een blad papier. Het is een labyrint waarin je uiteindelijk verdwijnt. Het boek creëert ongelooflijke verwachtingen en daarom vond ik het einde behoorlijk voorspelbaar, want je weet dat het gaat over de virtuele figuur die de schrijver zelf maakt.’

‘Nog briljanter is La divina commedia. Dantes reis door het hiernamaals is gebaseerd op concentrische cirkels, net zoals een labyrint of een computergame. Eerst bezoek je de hel, dan het vagevuur en als je voldoende punten verzameld hebt, mag je door naar het level van het paradijs. Met ons project Kaufhaus Inferno hebben we geprobeerd Dantes boek virtueel te vertalen. Ik vraag me af wat hij ervan gevonden zou hebben.’

‘Dankzij CREW interesseer ik me voor alle literatuur die met nieuwe media te maken heeft. (Eric Joris’ theatergezelschap maakt vaak gebruik van nieuwe technologieën, nvdr) Dat kan zware kost zijn, zoals L’âge de l’accès: la nouvelle culture du capitalisme van Jeremy Rifkin, maar ook meer ontspannende lectuur zoals Kamermuziek van Paul Mennes. Die heeft het over televisie, internet, shopping centers en de grote, vrolijke supermarkt. Plekken en dingen waarmee we elke dag te maken hebben en waarin zijn personages zich eindeloos verliezen. Mennes beschrijft de leegheid die de media creëren op een zeer herkenbare en geloofwaardige manier. Dat neemt niet weg dat televisie en internet onze waarneming heel wat verbreed hebben.’

Ook al vindt Eric Joris het internet een geniale uitvinding, hij laat het niet graag toe in zijn boekenkast. ‘Ik heb ooit een e-book gekocht, maar ik verkies toch de papieren versie waaraan je kunt ruiken en in mag noteren. Zo’n e-book lees je niet op je computerscherm en afdrukken stel je uit omdat je dan een halve boom door je printer ziet glijden. Nu staat het document ergens op mijn harde schijf weg te kwijnen… Vraag me niet waar.’

Als we zijn atelier verlaten, valt zijn oog nog net op een wit boekje met een oosterse tekening. De aarde is mooier dan het paradijs. Eric Joris zet zijn bril op alsof hij zeker wil zijn dat hij aarde en paradijs niet met elkaar verwisselt. ‘Het is een autobiografisch boek waarin Khaled Al-Berry vertelt hoe hij werd ingeschakeld in een terroristisch netwerk. Hij beschrijft de indoctrinatietechnieken, de isolatie en de opleiding binnen de moslimbroederschappen.’ Joris legt het boek precies op de hoek van zijn tekentafel. ‘Het extreme is niet noodzakelijk goed om mee te leven, maar het levert wel fascinerende literatuur op.’

www.standaard.be