Kunstencentrum Vooruit, Gent, België

Voor het laatste deel van hun Vlaanderen-trilogie vormen Chokri Ben Chikha en Union Suspecte een broederschap met Arne Sierens. ‘We leven in een maatschappij die erg snel is om iemand zijn identiteit te ontnemen.’

Bij Union Suspecte gaan ze zich eindelijk eens met hun eigen zaken bemoeien. Twee onderdelen van hun Vlaanderen-trilogie wijdden de gebroeders Chokri en Zouzou Ben Chikha al aan hun ouders, die uit Tunesië kwamen en zich aan de Belgische kust vestigden.

Dat waren spraakmakende voorstellingen. Het prikkelde de verbeelding dat deze nieuwe Belgen voor de titels van hun voorstellingen oer-Vlaamse iconen kozen: De Leeuw van Vlaanderen (2003) en Onze Lieve Vrouw van Vlaanderen (2005). Maar dat was niet alles. Tegen de affiche van laatstgenoemde voorstelling, een gebruinde Madonna met blote borst, trokken extreem-katholieke groeperingen ten strijde.

Met het derde deel van de Vlaanderen-trilogie daalt Union Suspecte een tak af op de familiestamboom. De broers hebben het nu over zichzelf. En over elkaar. Dat was tijdens de repetities nu eens vertederend, dan weer confronterend. Nog een geluk dat Broeders van Liefde een coproductie werd met Compagnie Cecilia en Het Paleis, zo kon de theatermaker Arne Sierens bij opflakkerende familiale onenigheden als UNO-blauwhelm tussenbeide komen.

Bevat deze productie minder allochtone elementen, aangezien het over voorbeeldig geïntegreerde jongelui gaat? Chokri Ben Chikha bijvoorbeeld is assistent ‘doctor in de kunsten’ aan de Hogeschool Gent.

Ben Chikha: ‘Aangezien het derde deel niet meer over onze ouders gaat, vormen die allochtone elementen niet langer het hoofdthema. Eerlijk, we ontmoeten wel eens mensen, niet eens per se met een allochtone achtergrond, die meer van de islam afweten dan wijzelf. De discussies die wij met onze ouders voerden, waren niet dezelfde als de discussies die wij onder elkaar hadden. Zouzou en ik waren bezig over muziek, over reggae of over filmsterren als Louis de Funès en Paul Belmondo. Wat dat betreft, staan we dichter bij Johan Heldenbergh, die ook in het stuk acteert, dan bij onze ouders.’

Identiteit is een heikel iets. Afgerond is ze nooit. ‘Je maakt je er niet zomaar van los’, zegt Arne Sierens. ‘Hun ouders komen uit Tunesië, dus dat is dat. Klaar? Vergeet het maar. Daar kun je mee leven, maar oplossen doe je het niet. We leven in een maatschappij die erg snel is om iemand zijn identiteit te ontnemen. Hola, mijnheer heeft toch wel een erg bruin kleurtje, die hoort hier niet thuis. Dus pakken we een deel van iemands identiteit af. Dat doen zij niet zelf, hoor, dat doen wij wel in hun plaats.’

In Broeders van Liefde staan zeven uitvoerders met uiteenlopende achtergronden op het podium. De performers behoren tot drie verschillende generaties, van opgeleid tot autodidact en van een moslim tot katholiek. Sommigen van hen komen uit Nicaragua en Irak, anderen uit Wervik.

Sierens: ‘Er staat een gemengde identiteit op het podium met verschillende stromingen tot gevolg. Pas je je aan of niet? Ga je mee met de stroom of niet? We hebben personages met tegengestelde magnetische krachten. Het is een broederschap van mensen die op de grenzen van hun identiteit botsen. Ik denk dat we zowel de onder- als de bovengrens van “wat is een mens, hebben opgezocht.’

Statement

Het klinkt allemaal erg kwetsbaar na de trefzekere indruk die Union Suspecte gaf in We people. Die productie was een woedende schreeuw, buitengewoon ongenuanceerd, maar ze had het voordeel van de duidelijkheid. Was zo’n brutale mededeling ook mogelijk geweest nu het gezelschap samenwerkte met een kalmere groep als Compagnie Cecilia?

Ben Chikha: ‘We people was een statement. Maar naast het schreeuwen kun je ook het crashen zetten. Dat is de andere kant van de medaille. In Broeders van Liefde crashen de personages één voor één. Ik wil ook toelaten dat ik het de ene keer weet en de andere keer niet. We leven in een tijd dat iedereen het altijd moet weten, en dat goed en duidelijk moet kunnen zeggen, gevat en met oneliners. Daar wil ik mezelf tegen beschermen. Mensen durven niet meer te bekennen dat ze het niet meer weten. Want dan prijzen ze zichzelf uit de markt.’

Tijdens de repetities stond de verpleegkoffer binnen handbereik. De scenograaf Guido Vrolix bedekte de scène met een tapijtje glasscherven. Schrammen en sneden behoorden tot de dagelijkse werkongevallen.

Ben Chikha: ‘Die glaslaag is van een pracht zonder weerga. Maar het is ook gevaarlijk. Zo gaat het ook met een broederschap. Je ziet elkaar graag en belooft alles voor elkaar te doen. Wat is de prijs daarvan? Het is uitermate belemmerend. We leven in een maatschappij van idealen. Er zijn acties met soepkes en water. We willen helpen redden, maar stoten voortdurend op onze beperkingen.’

En dan zijn er de iconen, die vaak provocerender klinken dan de inhoud doet vermoeden. Bij nader inzien bleek Onze Lieve Vrouw van Vlaanderen een respectvol portret voor een moeder die in moeilijke omstandigheden haar familie runt. Sierens: ‘Zo’n icoon is een diepgeworteld beeld en dat is een mooi vertrekpunt om theater mee te maken. Waarom is iets een icoon? Omdat het blijkbaar een knooppunt is in een samenleving. Waarom hangen in zoveel huiskamers schilderijtjes van een huilend kind, een clown of een wulpse Spaanse vrouw? Omdat het clusters van volksemoties zijn, zeker?’

Meer dan met het waarom van een icoon, is Ben Chikha met de invulling ervan bezig. ‘Het is interessant om met iconen te spelen. Er vloeien zo snel discussies uit voort. Een icoon verplicht je een standpunt in te nemen. Alleen vind ik het zo moeilijk te begrijpen dat je extreem voor of tegen een icoon moet zijn. Het icoon an sich is stereotiep, wat me meer interesseert, is wat het aan nevenbetekenissen meebrengt.’

www.standaard.be