Kunstencentrum Vooruit, Gent, België

Met ‘Hibi’ brengen de in Brussel wonende en werkende Japanse danseres/ choreografe Yukiko Shinozaki en de Japanse choreografe Un Yamada een subtiele voorstelling over verschil, herkenning en de kleine barsten in het glas.

‘Hibi draagt verschillende betekenissen in zich’, verklaart Shinozaki de titel. ‘In de eerste plaats zijn de Japanse karakters voor ‘hi’ en ‘bi’ op een accent na aan elkaar gelijk. Dit verwijst naar de verhouding tussen de twee personen op het podium. Wat gebeurt er wanneer twee dansers met verschillende achtergronden zich plots in eenzelfde ruimte bevinden? Wat delen ze en waarin verschillen ze? Voorts betekent ‘Hibi’ als woord ‘het dagelijkse’, dat wat we gewoon zijn. Tegelijk kan het ook verwijzen naar een ‘barst’, een bijna onzichtbare aberratie van die normaliteit. Een beetje zoals wanneer je iets meent te herkennen, maar het plaatje niet volledig rond krijgt, bij voorbeeld. Un en ikzelf vertrokken voor de voorstelling vanuit een dagdagelijkse bewegingstaal. Op die manier willen we bij het publiek op het aspect van herkenning spelen. Het stuk lijkt wellicht vaak uit het toeval te ontstaan. Toch is alles gepland. Net als het minieme verschil tussen ‘hi’ en ‘bi’, zijn er soms kleine craquelures die dit kunnen verraden. De voorstelling vraagt een actieve kijkhouding om die subtiele schakeringen mee te hebben. Wat we het publiek daarmee willen meegeven, is hoe de kleinste vanzelfsprekendheden, die misschien toeval mogen lijken, dat nooit helemaal zijn’.

Het is een gedachte waar Shinozaki tijdens het gesprek vaak op terugkeert: hoe het ogenschijnlijke toeval in retrospectie betekenis krijgt, wanneer de puzzelstukjes zich in elkaar laten vasthaken. Neem nu de samenwerking met Yamada, die heel terloops begon. Beide vrouwen kenden elkaar amper toen ze een emailconversatie startten waaruit een innige, virtuele vriendschap groeide. ‘Toen we elkaar dan toch in levende lijve zouden ontmoeten, stelde Un voor om die ontmoeting in een dansstudio te laten plaatsvinden en –aangezien we beiden dansers zijn- via improvisatie contact te leggen’. De idee voor ‘Hibi’ groeide uit de kleine details van deze ontmoeting. Shinozaki: ‘Un vertelde op een dag de anecdote hoe ze als klein meisje aan haar moeder had gevraagd, waar haar lichaam precies stopt. Het zijn dergelijke pure, bijna naïeve vragen die aan de basis van de voorstelling liggen’.

Het artistieke duet is een constante in Shinozaki’s biografie als choreografe. Lange tijd werkte ze nauw samen met choreograaf/ performance-kunstenaar Heine R. Avdal, daarna ging ze kort een artistiek huwelijk aan met beeldend kunstenares Christelle Fillod en nu dus met Un Yamada. ‘Ik heb die tweespalt nodig’, aldus Shinozaki. ‘Eigenlijk ben ik meer dan in het maken van eigen werk, geïnteresseerd in het proces van een artistieke ontmoeting en samenwerking’. Shinozaki verklaart dit vanuit haar achtergrond. Lange tijd werkte ze voornamelijk als danseres voor anderen, oa. Meg Stuart en Donna Uchizono. ‘Eigenlijk denk ik nog steeds –als een danseres- van binnenuit: wat me in de eerste plaats interesseert is de aanwezigheid van een lichaam in een lege ruimte in zijn essentie onderzoeken. Yamada bleek hierop een perfecte aanvulling: ‘met haar sterkere achtergrond als choreografe denkt Un heel sterk vanuit kaders, ze werkt meer van buitenaf’.

Of ‘Hibi’ nu, precies in de samenwerking met Yamada, een Japans stuk is geworden?
‘Het mag misschien aanlokkelijk lijken om vanuit het uitgangspunt: hoe twee individuen zich tot elkaar verhouden wanneer ze eenzelfde ruimte delen, de voorstelling een socio-culturele zwaarte te willen toedichten. Te speuren naar ‘craquelures’ tussen mezelf, een uitgeweken Japanse en Un, die steeds in Japan heeft gewoond en gewerkt. Dramaturge Sara Jansen beweert inderdaad in mijn bewegingstaal ‘verwesterde’ elementen te kunnen ontdekken. Maar bij de première in Tokyo dachten heel wat Japanners dan weer dat ik Un was. Dat toont meteen de relativiteit van ‘culturele bepaaldheid’. ‘Hibi’ vertrekt vanuit iets dat veel kleiner en eenvoudiger maar precies daarom misschien ook veel essentiëler is’.