Kunstencentrum Vooruit, Gent, België

Tijdens de nieuwe productie van Cie de Koe durfde ik haast niet meer op mijn verstandelijke vermogens te vertrouwen. In deze van de wetenschappelijke pot gerukte voorstelling leek me een tijdsverwarring te beurt te vallen. Was dit nu of toen? Dit had ik al gezien.

Utopie van het atoom is haast een remake van Monoloog geterroriseerd II , een op dezelfde ingrediënten gebaseerde, even ondergravende en maf-wetenschappelijke productie van Cie de Koe uit 1994. Al was het maar omdat deel één nooit gemaakt is. Ook daar glipte het theater de chaostheorie uit de handen en werd er pseudo-gefilosofeerd over ,,het kleine zien in het grote’’. En vice versa. De oplopende spanning tussen de personages ontaardde in een ruzie die niet veel moest onderdoen voor de kracht van de oerknal.

Toneelspelers die zich op de wetenschappen inspireren, komen makkelijk en graag bij de chaostheorie en de kwantummechanica uit. Het is het terrein van de grote onzekerheid, waar alles op losse schroeven komt te staan. Volgens een gangbare opvatting stelt de avant-garde zich tot doel te ontmaskeren en te ondergraven. Een artiest voelt zich thuis in die biotoop. Twijfel is een hoog goed. Het scherpt de observatiezin en mildert de zelfgenoegzaamheid. Daar kan je niet tegen zijn.

Het verschil is dat de avantgarde twijfel in de harten van het publiek zaait, terwijl de kwantumtoneelspelers vooral hun eigen systeem ondergraven. Liever dan het publiek op een ijspiste te zetten, gaan ze er zelf op staan.

Dat is vermakelijk, natuurlijk. Niets leuker dan iemand die zich uit alle macht recht probeert te houden en toch telkens weer onderuit dreigt te gaan. En al helemaal als er drie begenadigde acteurs op het podium staan, zoals in Utopie van het atoom . Ze staan in een ondefinieerbare ruimte, die met haar krukstoeltjes en gechromeerde afsluitpaaltjes een verlaten showruimte zou kunnen zijn.

We bevinden ons aan de achterkant van de dingen. Het is pauze, herhalen de acteurs. In hun onberispelijke smoking (voor de volgende James Bond, slechts één adres) staan ze voor een groot gordijn. Op een moment dat er dus geen actie is, speelt zich zowaar een hele voorstelling af. En op een plek die normaliter aan het zicht onttrokken is, in de coulissen, is het nu een drukte van jewelste.

Zoals in de chaostheorie geen enkel punt vastligt maar vele dingen tegelijk kan zijn, zo krijgt in Utopie van het atoom alles zijn schaduwkant. Ben ik echt of uw droom, vragen de personages zich af. Ze hechten niet aan hun naam, maar gaan ervanuit dat ze de optelsom van voorbije momenten zijn. Tekst in het Nederlands kan plots in het Frans overgaan. Alles is inwisselbaar.

Dat is heerlijk dollen. Alles wat geponeerd wordt, wordt een oogknip later herroepen. Peter Van den Eede houdt een lang exposé over de BRT van zijn kinderjaren, Stefaan Van Brabandt heeft het over zijn eerste seksuele ervaring en Bruno Vanden Broecke voelt zich ondanks alles zeer oprecht aanwezig. Hoe het ermee gaat? Als hij zichzelf mag geloven: goed. Tussendoor bieden noties uit de taalrelativiteit en groepsdynamica spelmateriaal, desnoods doen de acteurs een electronendansje.

Heel even lijkt het verschil met Monoloog geterroriseerd II een woeste uithaal van Peter Van den Eede te zijn, die pleit voor een geloof in het theater en het recht op illusie. Wat hij daarna prompt relativeert. Door elke stelling te herroepen, is Utopie van het atoom eigenlijk een ouderwets postmoderne spielerei geworden. Zij het met verve gebracht.

www.standaard.be