Kunstencentrum Vooruit, Gent, België

Vera Marynissen (1958) is een late debutante, zoals dat heet. Met Ingewikkeld kind levert ze een rijpe vrucht af. Een suggestief, broeierig relaas van een meisje van tien dat leeft tussen volwassenen die niet kunnen wachten tot ze borstjes en ‘gekrulde zinnen’ krijgt.

“Carol, mijn beste”, zo noemt vader zijn jongste dochter. “Bambi”, “een prachtig kind”, “een knappe meid”, “net zo sexy als haar moeder”: aan flatterende attenties heeft Carol geen gebrek. Ze is een nakomelingetje, de lieveling van de hele familie en de hele buurt. Ze heeft donkere krullen (“gekrulde haren, gekrulde zinnen”, hoopt kapper Cyriel knipogend), een tenger lijfje, een vranke mond en een scherpe blik die veel ziet maar nog niet alles begrijpt.
Door die blik voert Marynissen ons mee, ze toont de belevenissen van “Krolleke Carolleke” gedurende enkele warme weken van de zomervakantie waarin haar lichaam en haar leven veranderen. We zien de wereld door haar ogen heen. Een kleine, wanhopige wereld vol succesgeile mensen die vooruit willen, volledig in de geest van het vooruitgangsoptimisme van de jaren zestig. Een wereld van één dorp groot, met mensen die willen lijken op de plaatjes uit de Burda, het breiblad dat eeuwig op de salontafel rondslingert.
Vader treedt toe tot een raad van maatpakken en gaat voortaan elke week mee vergaderen, “per taxi!”. Moeder zoekt toenadering met “mevrouw de commissaris” en neemt haar potsierlijk grote tuinhuis over. Zus Maartje, mentaal gehandicapt, zit veilig weggestopt in een gesticht. Koffiekransjes en familiefeesten dienen opgedirkt te worden bijgewoond, scabreuze koosnaampjes en dubbelzinnige opmerkingen incasseer je er met de glimlach. We voelen de groter wordende bobbel als Carol bij oom Frans op schoot zit en hem een kus moet geven voor twintig frank (“Zeg Albert, je dochter wil mijn geld niet!”). Kortom: de schijn is schoon maar in de coulissen stinkt het.

Misdaad
Soms lijkt de auteur al te veel bevrediging te scheppen als ze de zwetende werkmansknuisten van oom Frans beschrijft die zich om Carols middel klemmen, of de “klamme, hete handen” van de non die haar een glimlach voor Onze-Lieve-Heer wil ontlokken. Als Carol naar de schoot wordt gedreven van Germaine, de trieste vriendin van moeder die getroost moet worden omdat ze geen kinderen kan krijgen, voelt ze hoe die “knijpt, streelt, snokt”. De dokter die Carol onderzoekt als ze onverklaarbare buikpijnen heeft, “masseert de pijnlijke plek” niet alleen, hij “streelt en aait” ook, hij laat “zijn hand op haar billen rusten”.
Geen volwassene kan van een knap meisje afblijven, ook niet als ze nog maar tien is, en die onbedwingbare drang klaagt Marynissen aan. Door bij het begin van het boek aan te kondigen dat Carol op de spoorweg wordt verkracht, een misdaad die chronologisch pas helemaal op het einde van het verhaal plaatsvindt, stelt de schrijfster alle erotische signalen die Carol bereiken bovendien in hetzelfde verwerpelijke daglicht – of liever, in dezelfde donkerrode schijn van de redeloze, gevaarlijke begeerte.
Maar we mogen niet overdrijven. Nergens gaat Marynissen echt uit de bocht en verkondigt ze een al te eenduidige boodschap. Wel integendeel: ze laat Carol genieten van haar eerste seksuele avontuurtje met een twintiger. Ze schetst Carols familie met veel mededogen en begrip voor hun opportunisme. Bovenal verheft ze Ingewikkeld kind tot knappe, veellagige literatuur door het hoofdthema – hoe een knap, ouder wordend kind de wereld iets te verlekkerd op zich af voelt komen – te omweven met een triest relatiedrama. De depressie van haar vader, het overspel van haar moeder, de schijnheilige terugkeer van oom Frans naar diens vroegere vrouw: allemaal passeert het de bedachtzame blik van Carol.
Ook mooi zijn de korte tussenscènes waarin we van buitenaf naar Carol kijken. We zien hoe ze speelt en rijmpjes zingt om haar gedachten te verzetten, maar ook hoe ze zich uitkleedt en zich bewust wordt van haar lichamelijkheid. Marynissen hanteert een puntige, associatieve stijl, sober maar ongenadig, volkomen gepast om de waarnemingen en gedachten van een verstandig kind mee te beschrijven. Steeds kiest ze betekenisvolle, theatrale situaties waarrond ze korte, ontluisterende scènes spint. Ingewikkeld kind is een meer dan geslaagde eersteling. Dat er veel broertjes en krolse zusjes mogen volgen.

www.demorgen.be