www.vooruit.be

De Koe – De Wederopbouw van het Westen III: Zwart

De Koe III

Omschrijving

Een geschiedenisleraar tot een klas leerlustigen: “het echte geschiedkundige zwart begint pas na de duistere Middeleeuwen” – vanaf het moment waarop we onze naam onder een werk schrijven (de Renaissance) totdat we het doek volledig zwart maken. Dat zwart moet wel de donkere kamer zijn binnen onze schedel: de mens vindt een lamp uit, de dagen worden langer, men blijft denken en denken en denken tot men alle zekerheden overboord heeft gekieperd en helemaal niets meer klaar ziet: zwart. Hume begint over wat er allemaal niet is, Schopenhauer kruipt ettelijke jaren later in een put en Nietzsche heeft aan een paard genoeg om opnieuw het voorvaderlijke zwart van de baarmoeder op te zoeken, zich te hullen in een obscure waanzin.

Niets zo zwart als het zwarte gat. Welk gat? Het gat dat een publiek is, die paar vierkante meter leegte die acteurs koste wat het kost in vervoering willen brengen. Een verlangen dat al aanwezig is sinds de romantiek, en zelfs al lang daarvoor. Peter Van den Eede stipt aan dat Caspar David Friedrichs ‘Der Wanderer über dem Nebelmeer’ de weltschmerz ademt van “een veel te vroeg ontdekte leegte”, en Willem de Wolf klaart uit dat utopie eigenlijk “niets” betekent: de mens heeft voor zichzelf geen meer volmaakte zijnstoestand kunnen bedenken dan het niet-zijn – het ongedaan maken, het opheffen van zichzelf. Volg je nog? Natali Broods in ieder geval niet, en ze geeft dat ook ruiterlijk toe. Ze hult zich dan maar in zwarte latex terwijl ze haar opzoekingswerk afratelt. Heerlijk, die onlogische logica van De Koe.

Er zit nog veel meer zwart in ‘Zwart’. De zwarte kantjes van de menselijke ziel bijvoorbeeld. Gitzwart is eveneens de humor waarmee dit trio het failliet van een wederopbouw of reconstructie van het Westen propageert: het enige wat we zeker weten is geschiedenis, maar dat is precies wat ons per definitie door de vingers is geglipt. We hebben een historisch besef bij de gratie van de onmogelijkheid het historische naar het heden te verplaatsen. Elke replica van het verleden, moet immers opgebouwd worden uit verouderd materiaal: is het heden niet altijd een tragische re-enactment van wat voorbij is? Haal daar Hegel bij en ook de toekomst heeft niet veel anders in petto: het leven als cirkel zonder kop of staart.

Hoe moet dit allemaal verder? Of op zijn minst: hoe giet De Koe dit in een aanvaardbare theatrale vorm? Niet. Precies daaruit bestaat de voorstelling: het gààt helemaal niet. Dus gratis koffie voor de assertieve toeschouwers. En de vervolmaking van de cirkel. Exact 150 jaar nadat aan Édouard Manet schildersezel ‘Le déjeuner sur l’herbe’ werd geschapen, zet De Koe de theaterwereld op zijn kop zoals ook de schilder dat toen deed. Woordeloos (met woorden!), absurd, beladen met seksualiteit: een parodie op een parodie. Vanuit het zwart wordt een wit geboren, want wanneer het doek helemaal zwart is gemaakt – we schrijven 1913 – kan de mens alleen verder door het doek terug te witten. Het toneel ontsnapt aan de duistere preconceptuele schede en manifesteert zich…in wit. Het eerste deel van deze trilogie. O ja, het spel dat theater heet kan terug van voren af aan beginnen…

Dit artikel werd geschreven op 20.02.13

Reageer