www.vooruit.be

Blijf jezelf de juiste vragen stellen

 

Omschrijving

Nieuwbakken muziekresident Eric Thielemans op zoek naar de perfecte stilte

Percussionist Eric Thielemans is al jaren een van de best bewaarde geheimen van de Belgische muziekscene. Jazzfanaten kennen hem natuurlijk van combo’s als Maak's Spirit en het Ben Sluys Quartet. In 2017 stampte hij The Mechanics uit de grond, een allstar band met goed volk als Rudy Trouvé, Mauro Pawlowski, Vooruit muziekresident Roman Hiele en Jean-Yves Evrard in de rangen. Met The Mechanics verkent Thielemans het duistere repertoire van jazzgrootheden als Ornette Coleman, Alice Coltrane, Sun Ra en Albert Ayler.
In 2018 start Eric in Gouvernement, als nieuwbakken muziekresident van Vooruit, met een nieuw onderzoeksproject. Daarin probeert hij te achterhalen wat er aanwezig moet zijn in een ‘neutrale ruimte’ - een perfect lege, stille plek - vooraleer je er als kunstenaar werk kan creëren, realiseren of tentoonstellen. Hoe Thielemans dat wil aanpakken lees je hieronder
.
 

‘The Color in Shadow. Een onderzoek naar de subtiele kwaliteiten van resonanties in de ruimtes tussen de dingen’ is de volledige naam van Thielemans project. De percussionist voert een interdisciplinair artistiek onderzoek van één jaar, een zoektocht naar de eigenschappen van een lege, stille ruimte. Het ultieme doel: een handleiding ontwerpen om lege ruimtes te onderzoeken. Die handleiding dient daarna als leidraad voor zijn doctoraatsonderzoek.
In het kader van zijn residentie plannen Vooruit en Gouvernement in 2018 vier avonden waarbij Thielemans performt en in gesprek gaat over ruimtes en geluid met andere artiesten en onderzoekers. Elke avond wordt geregistreerd via opnames, notities en tekeningen. Op woensdag 14 februari vindt de eerste editie plaats.

Maar eerst een flashback naar het jaar 2008. In Vooruit kon je toen kennis maken met het Korte Metten-programma, een broeikas voor hybride en geïmproviseerd beeldend werk, performances en mini-concerten. Tijdens een van die eerste edities in de Concertzaal tekende ook ene Eric Thielemans present. Hij speelde toen een eigen compositie. 'A Snare Is A Bell' bleek een 20 minuten durende lange drumroffel die onhoorbaar zacht begint maar in intensiteit alleen maar toeneemt.
In die periode leidde Eric het collectief INSECT, een groep van een 20-tal professionele en niet-professionele zangers die via improviserende samenzang ruimtes akoestisch onderzochten. De dynamiek en spanningen die ontstonden tussen 'het lichaam van de groep' en individuele lichamen resulteerde in een zowel muzikaal als sociologisch onderzoek. Dat onderzoeken en exploreren zou de rode draad worden door Thielemans carrière. Zijn oeuvre zoekt nooit naar oplossingen maar onderzoekt, stelt de dingen in vraag. Dat doet Eric het komende jaar ook in Vooruit.

Eric, je begint weldra aan een onderzoek naar geluid, ruimte en hun onderlinge relatie. Je wil zelfs een soort handleiding maken over hoe je zo’n perfecte stille ruimte creëert. Wat moeten we ons daar precies bij voorstellen?

Eric Thielemans: “Ik probeer met een voorbeeld. Mensen uit verschillende disciplines komen samen op een lege plaats. Die groep begin ik 'waar te nemen' en op basis van die opmetingen ontstaat een discussie. Via die waarnemingen en dat gesprek zoeken we samen naar systemen, leggen we info samen om ze inzetbaar te maken. Concreet kan dat in mijn geval, als muzikant, om 'scores' gaan.
Je kan het vergelijken met het zoeken naar de klimatologie van een ruimte, klimatologische mappings. Enerzijds kan je die letterlijk meten: de lengte van reverb, de grootte van de ruimte, de architectuur of zelfs de luchtdruk in die ruimte. Anderzijds zijn er ook persoonlijk notities van de onderzoeker. De vraag is: hoe verzamelen we data en hoe gaan we met die data dan creatief aan de slag?”

 

“Stilte: wat is dat juist?” - Eric Thielemans

 

Hoe kan je zo’n onderzoek concreet dan uitvoeren?

Thielemans: “We komen bijvoorbeeld met zes mensen naar een plek. We halen er een scenograaf bij, en zetten ons instrumentarium in om indrukken van de ruimte weer te geven. We zoeken naar een maaksysteem dat uiteindelijk vertaald wordt in scores. De ruimte 'registreren' als het ware, vanuit je eigen discipline. Of beter: je gebruikt tools uit je eigen discipline om in dialoog te gaan met de lege ruimte.
Je kan eigenlijk niet over stilte praten als je niet eerst over geluid praat. In een lege, stille ruimte móet je dat ook doen: er is op dat moment iets aan het gebeuren in relatie tot het niets. Maar, en dat is de catch, er is natuurlijk altijd al iets. Ook al lijkt er niets te zijn en is het niet concreet en tastbaar. Zo kom je bij de kernvraag: wat is stilte? Hoe kan ik dat niets laten voelen?”

Gelijkaardige vragen liggen ook aan de basis van 'A Snare Is A Bell'. Die compositie lijkt een soort van ijkpunt, niet?

Thielemans: “In 'A Snare Is A Bell’ schuilt er veel symboliek. Het is een werk dat voortkwam uit een langer proces. In dat proces ontdekte ik dat voor mezelf een focus nodig heb, gelinkt aan vragen. Wat betekent stilte voor mij'? Wat is er aan de hand in een ruimte net voor ik speel en net erna? Hoe lang blijft iets resoneren? En wat zijn de kwaliteiten van stilte?
Vaak heb ik niet het temperament om dingen tot op het einde uit te werken. Door te focussen kwam ik echter tot de vaststelling dat er een soort van periferie ontstond - randanimatie als het ware - waarbinnen er heel interessante dingen gebeuren. Het is iets wat binnen wetenschappelijk onderzoek heel belangrijk is: alert zijn voor toevallige dingen. In het Engels hebben ze daar een mooi woord voor: serendipity. Bijvoorbeeld: tijdens een onderzoek naar iets compleet anders ontdek je bij toeval een geneesmiddel tegen kanker.”

Toeval kan je natuurlijk niet lukraak oproepen. Welke factoren zijn voor jou cruciaal om te kunnen focussen?

Thielemans: “Ik ben heel gevoelig aan context: ik moet me vrij en thuis kunnen voelen op een plek om te kunnen werken en functioneren. Gouvernement voelt aan als een laboratorium, en de link met beeldende kunst en performance is voor mij een heel natuurlijke habitat. Het gaat ook om de aanwezigheid en toewijding van mensen die ervoor zorgen dat wat ik doe daar wil gaan doen.
Geen contact zoeken is voor mij geen optie, het draait voor mij echt om de dynamiek tussen mensen, de ruimte en mijn relatie tot die andere mensen. Dan gaat het al snel ook om intimiteit, actief luisteren en voelen, bedachtzaamheid. Ik voel dat ik, met ouder te worden, minder wil onderhandelen over die voorwaarden. Je moet jezelf de juiste vragen blijven stellen.”

 

tekst: Jeroen Michiel & Wouter Vanhaelemeesch - beeld: Bache Jespers

 

Dit artikel werd geschreven op 31.01.18

Reageer