www.vooruit.be

“Cinemaximiliaan werkt niet vóór nieuwkomers, maar mét hen”

 

Omschrijving

Een gesprek met de drijvende krachten achter uniek filmconcert ‘Egged On by Music’.

 

Het Brusselse Maximiliaanpark was de voorbije jaren niet uit het nieuws weg te branden. Als er één plaats is in België die de trieste vluchtelingenstroom symboliseerde, was het daar wel. Nieuwkomers bivakkeerden er maandenlang, niet wetende wat de toekomst zou brengen. Maar er waren ook tekenen van hoop: talloze vrijwilligers en sympathisanten toonden zich solidair met de nieuwe bewoners van het park.

 

Pop-up bioscoop Cinemaximiliaan ging nog een stap verder. Van aanvankelijk dagelijkse filmvoorstellingen in het vluchtelingenkamp, evolueerde het project naar een uitgebreid netwerk van filmmakers, artiesten en cinefielen. Cinemaximiliaan vertoont nu films in verschillende Belgische asielcentra en bioscoopzalen, organiseert debatten, lezingen en nog veel meer. Centraal in hun werking staan culturele uitwisseling en ontmoeting. In hun nieuwste productie ‘Egged On by Music’ brengt een diverse groep muzikanten een straffe live score bij de stille komedie ‘Egged On’ uit 1926.

Op zondag 25 februari is ‘Egged On by Music’ live te zien en horen in Vooruit. Een ensemble met topmuzikanten uit Frankrijk, Zwitserland, Iran, België, Brazilië, Nederland, Irak, Italië en Syrië speelt een experimentele soundtrack, waarin pop, jazz en rock met oriëntaalse invloeden vermengd worden. Componist Simon Ho en pianist Emma Heijink gidsen de groep.

In ‘Egged On’, het pareltje van slapstick-legende Charley Bowers dat als ruggengraat van dit filmconcert functioneert, probeert de protagonist een machine te bouwen om eieren onbreekbaar te maken. ‘Egged On by Music’ wordt dus cinematografisch én muzikaal een grensverleggend avontuur. Maar hoe kwam dit project juist tot stand? We vroegen het aan drijvende krachten achter Cinemaximiliaan, Gawan Fagard en Gwendolyn Lootens, en Emma Heijink.

Gawan Fagard: “Cinemaximiliaan bestaat sinds september 2015, na de grote golf nieuwkomers die toen in het Maximiliaanpark arriveerde. Er ontstonden daar meteen veel burgerinitiatieven, en omdat Gwendolyn en ik met film bezig waren leek het ons een goed idee om met een beamer naar dat park te gaan en films te vertonen. De meeste vrijwilligers waren in die periode vooral in de weer met het in de vele primaire behoeftes te voorzien. Wij wilden net iets extra toevoegen, iets dat letterlijk en figuurlijk licht in dat donkere park bracht.”

Gwendolyn Lootens: “Dat was zonder een echt plan: we vertrekken gewoon met onze beamer en misschien keren we volgende week nog eens terug. Maar we gingen iedere dag, gedreven door het enthousiasme van de mensen in het park. Het werd al gauw een echte samenwerking tussen vrienden, vrijwilligers en nieuwkomers. Het begon als een klein balletje, dat steeds groter werd. En waar je voorzichtig mee moest omgaan, want het ging om een heel broos, breekbaar project. Een beetje te vergelijken met een ei (lacht)."

"Na verloop van tijd begonnen we ook met de filmvertoningen naar asielcentra te trekken, waar we mensen bezochten die we in het park hadden leren kennen. We zochten mensen in een onzekere situatie op, die nood hebben aan contact met mensen uit België. En we nodigden ze ook uit naar de stad. Er even uit zijn, ergens iets eten, samen film kijken, blijven slapen indien nodig: het lijken eenvoudige dingen maar ze zijn wel essentieel om contact te maken. Wij met Cinemaximiliaan stimuleren dat contact leggen met cinema: het medium wordt als het ware een katalysator.”

 

De vertoningen van Cinemaximiliaan hebben een heel huiselijk karakter. Is dat een bewuste keuze?

Gwendolyn: “Wij kijken zelf veel naar films - we organiseerden voor Cinemaximiliaan ook al een filmclub in Brussel. Met een beamer naar het park gaan gebeurde gewoon heel organisch.”

Gawan: “Dat huiselijke gevoel is ook net wat ons verbindt. In het begin maakten we de fout om niet samen te eten; de daarop volgende keer begonnen we eerst samen te koken. Op die manier worden zo’n avonden echt gedeelde, warme momenten, die niet alleen rond een film draaien maar ook rond de sociale context zelf.”

Gwendolyn: “Zo kom je toch weer uit bij primaire behoeftes. En vertrouwen is natuurlijk essentieel in zo’n situatie. Gewoon een poster ophangen in een asielcentrum en hopen dat mensen vanzelf komen werkt niet. Je moet contact leggen, je moet voor hen een bekend gezicht worden. Je bouwt een persoonlijk netwerk op. Vandaar ook onze home-screenings, bij mensen thuis: onze gastheer of -vrouw brengt zelf vrienden mee, die dan ook weer nieuwkomers leren kennen. Daar komen dan weer echte vriendschappen uit voort, mensen gaan elkaar helpen.”

Gawan: “We streven naar een echt netwerk. Als je nieuw bent in een land - en dan nog in zo’n precaire situatie wordt geduwd - maakt dat netwerk het verschil.”

Gwendolyn: “Cinemaximiliaan werkt niet vóór nieuwkomers, maar mét hen. Ze helpen mee bij de productie, vertaling, catering, logistieke en inhoudelijke taken. Die betrokkenheid is echt essentieel. Ze geven in asielcentra ook door wat er gebeurt, in hun eigen taal. Cinemaximiliaan werkt in twee richtingen.”

 

Hoe zijn jullie uiteindelijk beland bij het maken van een productie als ‘Egged On by Music’?

Gawan: “Dat project moet je kaderen binnen een langere evolutie. We zijn gestart als vrijwillig initiatief zonder enige structuur. Maar na verloop van tijd werden we groter, werden meer mensen betrokken en organiseerden we een crowdfunding. We wilden iets terugdoen voor donors die in de opstartfase cruciaal waren. Dat waren, naast individuele bijdragen, vooral Brusselse culturele instellingen zoals Kaaitheater, De Pianofabriek en CC Strombeek. Als dankbetuiging voor de steun organiseerden we op die podia dans- en muziekvoorstellingen met nieuwkomers."

"We hadden met zo’n creatieproces geen ervaring, maar ondertussen hadden we wel veel professionele muzikanten ontmoet in de asielcentra. Zij wilden graag optreden om Cinemaximiliaan te steunen en hun werk te leren kennen in België. Voor velen was het meteen hun eerste optreden op een Belgisch podium.”

Gwendolyn: “Zo’n platform krijgen, op die plekken, is enorm. De crowdfunding-actie was alleen mogelijk door de combinatie van individuen en de culturele instellingen die ons dat platform aanboden. Het werden heel intense avonden, maar toen de crowdfunding afgelopen was vonden we het jammer om met die ontzettend talentrijke muzikanten niet meer projecten te ontwikkelen. Pas toen kwam het idee om te werken met stille film en live muziek. Aanvankelijk zaten de muzikanten naar ons te kijken en ik dacht… oei (lacht). Het werd als snel duidelijk dat we andere professionele muzikanten nodig hadden om dit traject te begeleiden. We lanceerden een oproep en toen verscheen Emma Heijink."

Emma Heijink: “Ik geloofde vanaf minuut één in dit project.”

 

‘Egged On’ is misschien niet meteen de meest voor de hand liggende keuze als film.

Emma: “We hadden een aantal opties maar over deze film wist ik helemaal niets. De film duurt ook maar 25 minuten: die moest eigenlijk wat langer worden. Wij keken met de muzikanten naar de film en improviseerden erbij. Maar het werd al snel te illustratief, te Charlie Chaplin-achtig, te slapstick. Maar met zo’n bijzonder ensemble, al die instrumenten bij elkaar, wilden we meer doen. Die film verdween dan even naar de achtergrond. Eerst focusten we met de groep op de muziek - de film kwam er pas achteraf opnieuw bij.”

Gwendolyn: “De taal moest echt gezocht worden in de muziek.”

Emma: “Klopt. Het was een lang maar boeiend proces om iets te vinden dat van ons allemaal was.”

Gwendolyn: “De keuze voor ‘Egged On’ is ook symbolisch: in de film gaat het over een eitje dat niet mag breken. Daar zit iets herkenbaar maar tegelijk ook heel absurd en verlichtend in. De film krijgt ook net door de muziek een grote diepgang. Die combinatie van tragiek en lichtvoetigheid is wat we nastreefden.”

Gawan: “Het project kon gemakkelijk iets kitscherig worden, met een opeenstapeling van thema’s als oorlog, immigratie en melodrama. Maar ‘Egged On by Music’ werkt net door de humor.”

 

Hoe is de groep van muzikanten samengesteld aan het begin van het project?

Emma: “Ik zie op Facebook veel berichten die ‘Egged On by Music’ aankondigen als iets “met vluchtelingen”. Maar zo zien wij het niet: de groep bestaat uit zeven nieuwkomers en zeven West-Europeanen.”

Gawan: “Het is ook geen bewust rekensommetje, die samenstelling is heel organisch gegroeid.”

Emma: “Iemand verwoordde het heel mooi: “Cinemaximiliaan brengt cinema en muziek samen, én mensen
uit de hele wereld”. Heel basic, maar het klopt.”

Gawan: “Het is gewoon een heel internationale band. Het zijn professionele muzikanten die op de één of andere manier nood hebben om samen te spelen.”

 

Wat zijn de plannen met Cinemaximiliaan na ‘Egged On by Music’?

Gwendolyn: “We blijven doen wat we nu doen: naar asielcentra en cinema’s gaan, debatten met regisseurs organiseren, filmavonden bij mensen thuis organiseren, samen eten. Daarnaast starten we een nieuw filmproductie platform op, een reeks van kortfilms die we in het Cinemaximiliaan projecthuis in Molenbeek willen maken."

"We nodigen professionals uit de filmwereld uit om samen met nieuwkomers films te maken. Dat wordt een heel interessante uitwisseling, waarbij iedereen een rol krijgt: sommigen gaan regisseren, anderen acteren, weer anderen maken kostuums, doen de catering, camera, geluid, productie… iedereen krijgt een rol toebedeeld. Het is zeker niet de bedoeling dat Cinemaximiliaan enkel kunstenaars of mensen met een artistieke affiniteit aantrekt. Iedereen is welkom, van koks tot ingenieurs, van vrachtwagenchauffeurs tot ex-soldaten.”

Gawan: “We broeden ook op een soort ‘afdeling muziek’, om verder te groeien naar andere concerten. Weet je, Cinemaximiliaan is vooral een groot avontuur. We zien wel waar we over een paar jaar staan.”

 

tekst: Wouter Vanhaelemeesch

Dit artikel werd geschreven op 29.01.18

Reageer