www.vooruit.be

Over een mogelijke 'Culture of Hope'

 

Omschrijving

'Trigger of Happiness' (c) Didier Crasnault

Maria Rößler – mei 2017

De coverafbeelding van de Vooruit 2017/18 seizoensgids is afkomstig van de nieuwe theaterproductie van Ana Borralho & João Galante, Trigger of Happiness (2017), "een dodelijk spel op zoek naar geluk." Het werk stelt meer en minder prangende existentiële vragen over de menselijke conditie, zoals: "Waarom heb je me niet gebeld?" En: "Zou de aarde geen gelukkiger plek zijn zonder ons?" De afbeelding toont een jonge man die zich in het hoofd schiet met kleurrijk poeder. Het roept angstvolle associaties op met donkere momenten van opgeven en herinnert ons tegelijkertijd aan de mogelijkheid van vreugde en aan het feit dat dingen anders kunnen. In een van haar reflecties op theater schrijft de Vlaamse essayist en dramaturg Marianne Van Kerkhoven dat als we vanuit een gevoel van machteloosheid moeten verdergaan en de toekomst onzeker is, we twee kaarten in handen hebben: hoop en wanhoop ("... er is geen joker die ons komt redden").1

Schrijver en activist Rebecca Solnit verzekert ons dat nu niet het moment is om te wanhopen, maar om tot actie over te gaan. Voor Solnit is hoop geen passieve overtuiging: "Hoop roept op tot actie; actie is onmogelijk zonder hoop.” Met haar boek Hope in the Dark,2 dat in 2004 als ‘Geef-Nooit-Op Gids om de Wereld te Veranderen’ werd gepubliceerd, moedigt Solnit ons aan met de boodschap dat verandering mogelijk is. Het zal dan misschien niet onmiddellijk gebeuren, maar wel geleidelijk - dankzij aanhoudend sociaal engagement, solidariteit en doorzettingsvermogen. Zij baseert haar optimisme op de (soms onzichtbare) successen van wereldwijde politieke protesten en activisme van de afgelopen decennia. Het boek van Solnit, Hope in the Dark, is zelf een inspirerend werk ter ondersteuning van standvastig activisme, dat ergens half-sarcastisch beschreven werd als "het ultieme 'feel-good' boek voor uitgeputte campagnevoerders en activisten die het niet kunnen helpen, hoewel ze overtuigd zijn van het belang van hun werk, zich af en toe af te vragen of ze echt een verschil maken."3

In 2016 speelt Hope in the Dark alweer sterk in op het gevoel 'in donkere tijden te leven' en de vele huidige ervaringen van verlorenheid - niet alleen onder radicale activisten. Terugkerende metaforen over licht en donker kleuren het publieke debat.
Rebecca Solnit brengt haar boek opnieuw uit met een nieuwe ondertitel: "Untold Histories, Wild Possibilities." Quotes en verwijzingen naar Hoop duiken constant op in sociale media-feeds, omdat mensen snakken naar een streepje licht - of naar een gevoel van oriëntatie. "Hoop betekent het onbekende omhelzen," antwoordt Solnit. "Onze hoop, en vaak ook onze kracht," schrijft ze, "schuilt in het donker, in de rand, niet in het centrum, onder de schijnwerpers." Na de Amerikaanse presidentsverkiezingen besloot ze haar boek gratis weg te geven, in de hoop de vertwijfeling en machteloosheid die veel mensen voelden, te helpen verwerken.

In een recent artikel over hoop en de evolutie van sociale verandering wijst Solnit erop dat "de ware impact van activisme misschien wel pas een generatie later gevoeld kan worden" en dat is precies waarom we niet moeten wanhopen. Politiek engagement en protestacties doen er echt toe, zelfs als ze hun onmiddellijke doelstellingen niet halen, omdat ze de weg kunnen vrijmaken voor bredere verandering in de toekomst. Weerstand is ook een "verhalenstrijd," schrijft ze. "Onze verhalen uitbouwen, herdenken, navertellen en vieren maakt allemaal deel uit van ons werk."

2017. "Klimaatverandering, oliepiek, massamigratie, oorlogen in de Arabische wereld en daarbuiten, destabilisatie binnen Europa, financiële instabiliteit, de opkomst van nationalisme en de erosie van mensenrechten."4 De toekomst ziet er niet echt hoopvol uit. Of misschien toch wel? Artiesten Jessica Huber & James Leadbitter (a.k.a. the vacuum cleaner) nodigen ons uit om de hoopkaart opnieuw op tafel te leggen. Het komende seizoen gaan zij het Stadsatelier van Vooruit en het Dr. Guislain Museum bezoeken om hun project The art of a culture of hope in Gent verder uit te bouwen.

"Het is moeilijk om zonder angst naar de toekomst te kijken,” schrijven ze. Maar vanuit het inzicht dat kunst de angstpolitiek kan tegengaan en de afstompende verhalen van ramp en crisis kan helpen doorprikken, gaan Jessica en James lokale medewerkers en het publiek betrekken bij optredens, provocaties, presentaties en discussies over ervaringen en mogelijke gevolgen van angst en hoop. Met een reeks workshops, in A Space for Hope, wordt het potentieel van gedeelde creativiteit getest en wordt er een 'Archief van Hoop en Angst' uitgebouwd.

Echt engagement bij het potentieel en de uitdagingen van een cultuur van hoop vergt zorgvuldige aandacht. Het betekent zich verzetten tegen de recuperatie van het concept van hoop als alweer een lege meme in het kapitalistisch taaltje. The art of a culture of hope biedt 'tedere provocaties' en ruimte voor onbekende mogelijkheden. In plaats van voorgekauwde antwoorden of definities aan te bieden, ontketenen de artiesten een continue internationale meerstemmige discussie over wat hoop kan zijn en wat een cultuur van hoop kan doen. In haar meest recente artikel stelt Rebecca Solnit een mogelijke definitie voor die al dan niet in die discussie en in het Archive of Hope opgenomen kan worden:

“"Hoop is een overtuiging dat wat we doen ertoe doet, het inzicht dat de toekomst nog niet geschreven is. Het is geïnformeerde, scherpe openheid van geest over wat er kan gebeuren en welke rol we daarin kunnen spelen. Hoop kijkt vooruit, maar het haalt zijn energie uit het verleden, uit het kennen van de geschiedenis, met inbegrip van onze overwinningen, in al hun complexiteit en onvolkomenheden.”

 The art of a culture of hope © Nelly Rodriguez

———

1 Marianne Van Kerkhoven (1992): “Van de hoop en de wanhoop,” SARMA.
2 Rebecca Solnit, Hope in the Dark: The Never-Surrender Guide to Changing the World, Edinburgh: Canongate, 2004.
3 Caroline Lucas, “Hope for the best,” The Guardian, July 2, 2005.

4 From the project description of The Art of a Culture of Hope on www.theartofacultureofhope.com
 

Dit artikel werd geschreven op 09.05.17

Reageer