www.vooruit.be

Interview: Chokri en Zouzou Ben Chikha over 'Join the Revolution'

Omschrijving

Binnenkort gaat Action Zoo Humain in première met ‘Join the Revolution’. En dat wordt niet zomaar een voorstelling. Wij hadden een gesprek met de makers, Chokri en Zouzou Ben Chikha, over de dreiging van IS, de Arabische Revolte en… Star Wars.

Chokri Ben Chikha: ‘Join The Revolution’ is een totaalproject, deels fictie, deels realiteit. Zo gaan we vanaf november een echte crowdfundingsactie van Tunesische kunstenaars ondersteunen. Action Zoo Humain lanceert het initiatief in Europa.

Waarover gaat die crowdfunding juist?
CH: In de gesprekken die we hadden met het comité van wetenschappers en artiesten - dat we hebben opgericht naar aanloop van dit project - beslisten we al snel dat het een actie rond de bescherming van erfgoed moest worden. Maar welk erfgoed in welk land is er nu het belangrijkst om te vrijwaren? Er worden veel plekken bedreigd door IS: denk maar de aanslag in het Bardo Museum in Tunis of de verwoestingen in Palmyra in Syrië.
Zouzou Ben Chikha: In mei vorig jaar zijn we naar Tunesië getrokken. We vonden er drie erfgoedprojecten die in aanmerking kwamen. Ons oog viel op het dorpje Tataouine - waar een groot deel van Star Wars gefilmd is. Die film is evengoed cultureel erfgoed. Tataouine was zo jarenlang een toeristische trekpleister. Sinds de Arabische Revolte en de IS-aanslagen zijn de toeristen bijna volledig verdwenen, met rampzalige gevolgen voor de lokale gemeenschap. Met de crowdfundingsactie willen we de toeristische functie van dat erfgoed nieuw leven inblazen, onder het motto “tourism against terrorism”.
CH: De nieuwe Star Wars-film komt trouwens uit de dag voor onze première: wij zijn het sensibiliserend onderdeeltje van hun campagne (lacht).
ZO: Het aspect ‘film’ is heel nauw verweven met Tataouine. De filmploegen die daar vroeger kwamen filmen zijn ondertussen naar het Marokkaanse Ouarzazate getrokken, een enorme delokalisatie.
CH: Het productiebedrijf achter Star Wars heeft zich teruggetrokken, de touroperators ook… Nu Tunesië het moeilijk heeft, trekt iedereen zich terug: niet echt fair.

Waarom hebben jullie specifiek Tataouine uitgekozen?
CH: We zijn zelf van Tunesische afkomst maar opgegroeid in het Westen. Een synagoge, een islamitisch mausoleum: dat zegt de westerse bevolking niet zoveel. Mensen zijn vooral betrokken als er een zekere affiniteit met het onderwerp is. Met Star Wars is dat zeker het geval.
ZO: Er is in het verleden trouwens al een crowdfundingsactie geweest voor Tataouine. Die is toen mislukt. Wij pakken het anders aan: we willen de lokale Tunesiërs betrekken bij het project, zodat vooral zij de vruchten plukken. Het is dus een op-en-top sociaal project...
CH: … maar evengoed artistiek, want we willen de lokale kunstenaars werk geven. Waarom geen concerten plannen, een opera opvoeren of een eigen film draaien ter plekke: Star Wars 7 ½?
ZO: De keuze voor het ‘Star Wars-dorp’ heeft ook een symbolische betekenis. Naast het klassieke dilemma tussen goed en kwaad stond het filmmedium tijdens de Arabische Revolte symbool voor vrije meningsuiting. Ideaal om te verspreiden via sociale media. Film is niet enkel een veelgebruikt middel door IS, maar ook in de propagandastrijd tegen IS. We gaan dat medium daarom heel hard gebruiken tijdens de lanceringsweek.

Was de veelbesproken actie bij Manneke Pis [waar Chokri en drie kompanen een IS-vlag ophingen, nvdr.] een eerste testcase?
CH: Het had niet echt iets te zien met de voorstelling maar het illustreert wel hoe wantrouwig mensen staan ten opzichte van beeld en media. Wij beseffen maar al te goed de kracht van het beeld. Daarom maken we er zo gretig gebruik van in ‘Join The Revolution’.

Gooien jullie het met deze voorstelling over een heel andere boeg? In ‘De Waarheidscommissie’ en ‘Heldendood voor de beschaving’ was het koloniale verleden het centrale thema…
CH: ...en dat blijft zo, want dit is eigenlijk het tweede deel van onze waarheidstrilogie. ‘De Waarheidscommissie’ was het vertrekpunt en ging over de geschiedenis. Nu ligt de focus op de actualiteit en de toekomst. Er is nu vijf jaar veel gezegd over de Arabische Revolte: die is mislukt of gelukt, IS of de vluchtelingenstroom is er een gevolg van, enzovoort.
ZO: Veel mensen beseffen zelfs het verband tussen de revolutie toen en de vluchtelingenstroom nu niet meer. Door de Arabische Revolte werden regimes omver geworpen. Hetzelfde werd geprobeerd in Syrië maar dat is volledig uit de hand gelopen.
CH: Dat is natuurlijk één van de interpretaties. Met ‘Join The Revolution’ proberen we juist na te gaan wat het gevolg is en wat de oorzaak. We zijn het onszelf verplicht om daarover te reflecteren. En toeval of niet: de avond van de première zal het exact vijf jaar geleden zijn dat Mohammed Bouazizi (de Tunesische handelaar die zichzelf in brand stak en zo mee de Arabische Lente op gang trok, nvdr.) stierf. Het wordt dus ook een soort eerbetoon aan hem.
We doen dit gelukkig niet alleen: we werken samen met schrijvers als Jeroen Olyslaegers en Erwin Jans; professor dr. Sami Zemni en onderzoeker Joachim Ben Jacoub zorgen voor de wetenschappelijke insteek. Voor de artistieke vertaling kozen we voor interdisciplinariteit met zeer eigenzinnige artiesten als Marijke Pinoy, Mourad Zeguendi, operazangeres Nora Khallouf, jazz-pianist Tim Gistelynck en onze jongste broer en zanger Walid.
ZO: Maar onze voornaamste boodschap is: mensen, investeer in Tunesië! Het laatste bastion van democratie, waar de revolutie nog min of meer een beetje gewerkt heeft. Als dat bastion ook ten prooi valt aan het extremisme, dan wachten ons nog meer vluchtelingenstromen…

Zijn de locaties waar jullie een voorstelling brengen belangrijk? ‘Join The Revolution’ is te zien in de opera, maar vroeger palmden jullie evengoed het Gentse justitiepaleis of een plein in de Brugse Poort in.
CH: Er zijn verschillende redenen voor die uiteenlopende locaties. Eén: in dezelfde zalen bereik je vaak hetzelfde publiek. Twee: de directeur van de Opera had nog nooit van ons gehoord. Op deze manier is het een aangename kennismaking. En in de voorstelling gebruiken we bovendien elementen uit de opera ‘Dido & Aeneas’ van Purcell. Maar vooral drie: we willen het operapubliek lokken. Zij hebben geld (lacht). Kom je niet uit altruïsme, kom dan uit egoïsme, want het is maar door de bevolking daar duurzaam te ondersteunen dat je vluchtelingenstromen verhindert.
ZO: We spelen ook graag met fictie en realiteit: wat is waar en wat niet? De keuze voor zo’n gebouw maakt het boeiender, er komt een breder publiek. Je treedt buiten je natuurlijke habitat.

Naast de crowdfunding komt er natuurlijk nog veel meer bij ‘Join The Revolution’ kijken. Het lijstje medewerkers aan de voorstelling is dan ook indrukwekkend divers: muzikanten, academici, cineasten,...
CH: Het klinkt inderdaad zeer gefragmenteerd, als een patchwork. Maar iedereen heeft met iedereen te maken tijdens het creatieproces. Neem nu ‘Dido & Aeneas’. Datspeelt zich af in Carthago, Tunesië en is een prachtig verhaal over liefde en zelfmoord. Trek dat door naar Bouazizi, die gedeeltelijk ook zelfmoord pleegde uit liefde voor Tunesië en je krijgt veel parallellen. Het is fantastisch om daar met zo’n diverse ploeg mee aan de slag te gaan.

Bedankt voor dit interview heren, en succes met de voorstelling.
CH: May the force be with Tunsia and with us. En gemakkelijk zal het zeker niet zijn, maar wel de moeite.

Dit artikel werd geschreven op 23.10.15

Reageer