www.vooruit.be

Gent kleurt oranje

 

Omschrijving

Tweehonderd jaar geleden creëerde men vanuit Wenen het Koninkrijk der Nederlanden. Gedurende 15 jaar was ook Gent een stad in die nieuwe jonge staat. Onder Koning Willem I werd in 1817 de Gentse Universiteit opgericht. Het kanaal Gent-Terneuzen werd gegraven en er kwam een nieuwe haven. Handel en nijverheid kregen nieuwe impulsen die tot vandaag nazinderen. Om dit te herdenken, is Gent Kleurt Oranje het culturele jaarthema van 2015. Kom en ontdek de bijzondere relatie tussen Gent en Nederland met muziek, theater, poëzie, Street-art en tentoonstellingen in o.a. het STAM, Design Museum Gent, MIAT en Museum voor Schone Kunsten.

De goede koning Willem

Hij gaf Gent een universiteit en een zeekanaal. Hij creëerde een economisch klimaat, waarin Gent kon opbloeien tot een industrieel zwaargewicht. Hij organiseerde in onze stad voor het eerst onderwijs voor iedereen. Zo iemand kan Gent alleen maar dankbaar zijn, zo wil het de vanzelfsprekendheid. Die “iemand” is koning Willem I van de Verenigde Nederlanden, die van 1815 tot 1830 over noord en zuid regeerde. Vanuit Gents oogpunt bekeken is hij een ware weldoener geweest, die terecht aanspraak kan maken op respect en waardering, die hij merkwaardig genoeg nooit heeft gekregen. Natuurlijk was hij na de Belgische revolutie van 1830 persona non grata en probeerde men de herinnering aan koning Willem uit te wissen, anderzijds was hij misschien nergens zo gul als hij voor Gent is geweest. Vandaar uiteraard dat Gent met “Gent kleurt Oranje” in 2015, twee eeuwen na zijn koningschap, die voor de stad cruciale vijftien jaar van zijn regering, de persoon en de verwezenlijkingen van Willem van Oranje-Nassau feestelijk terug onder de aandacht wil brengen. Weinig historische figuren uit de geschiedenis van de stad kunnen zo’n positief palmares voorleggen, wat Willem bij ons een bijzonder positief imago meegeeft.

Of toch niet zo goed?

Maar dat is niet het hele verhaal. Vanuit andere invalshoeken bekeken heeft dat imago ook een teleurstellende schaduwzijde. Een milde weldoener schuif je na 15 jaar niet bruusk opzij, tenzij er nog wat anders was, dat minder tot juichen stemt. Koning Willem heeft wel degelijk fouten gemaakt, die hem uiteindelijk de helft van zijn koninkrijk hebben gekost. De opstand van 1830 was geen vergissing van de geschiedenis, er waren objectieve redenen voor en die redenen heeft hij zelf aangeleverd. Willen we de zaken correct voorstellen, vatten we daarom het “Gent kleurt Oranje”-jaar beter niet op als een eenzijdige ovatie.

Regeren op zijn Willems

Willem I werd in 1772 geboren als oudste zoon van Willem V van Oranje-Nassau, stadhouder van de Republiek der Verenigde Provinciën. Daarmee behoorde hij tot het vorstenmilieu van het ancien régime, waar het voor de regerende soevereinen vanzelfsprekend was dat alle macht alleen aan hen toekwam. Hoewel de Franse Revolutie over machtsuitoefening en inspraak heel andere opinies in omloop had gebracht, bleven de gekroonde hoofden na de val van Napoleon hun autoriteit als absoluut en door god gegeven beschouwen. Toen Willem I koning werd vroeg hij expliciet om een grondwet, waarin een aantal liberale vrijheden werden opgenomen maar in werkelijkheid bleef hij zichzelf als de enige beschouwen aan wie de machtsuitoefening toekwam. Zijn regering was die van een autocraat, alleen zijn wil was wet. Hij zorgde ervoor dat zijn ministers geen verantwoording hoefden af te leggen tegenover de volksvertegenwoordiging, hij alleen bepaalde wat moest gebeuren. Het parlement zette hij zoveel mogelijk buitenspel, in de rechtspraak bepaalde zijn voorkeur vaak het vonnis. Zijn financiële beleid was compleet ondoorzichtig, met de middelen van de staat sprong hij naar eigen goeddunken om. Helemaal onverantwoord was dat misschien niet: veel van zijn economische maatregelen werden op die manier gefinancierd maar het ontbreken van een efficiënte controle stuurde de rijksfinanciën onvermijdelijk naar een debacle. Zijn persoonlijke financiën bleken daartegenover bijzonder florissant: koning Willem had in de investeringsmaatschappijen, die hij had opgericht en in de grote bedrijven een flink pak aandelen weten te bemachtigen.

Gevolgen van een fout beleid

Willems koninkrijk bestond uit twee delen, die sterk van elkaar verschilden. Tussen noord en zuid was sinds de 16de eeuw een gigantische mentaliteitskloof gegroeid. In het zuiden was de Kerk oppermachtig. Tegelijk hadden de liberale principes van de Franse Revolutie er een stevige aanhang gevonden. En bovendien was de taal van de elite in dat zuiden het Frans. Koning Willem bleef echter die specifieke gevoeligheden van de zuiderlingen negeren. Hij probeerde de Kerk als machtsfactor uit te schakelen, wat een serieuze misrekening zou blijken. Ook wou hij de vrije meningsuiting aan banden leggen, kritiek op zijn bestuur beschouwde hij als een misdaad. De repressie nam hand over hand toe, totdat de Kerk en de liberalen in het zuiden mekaar vonden in een “monsterverbond”, één groot oppositieblok, dat een grondige liberalisering voorstond. Willem voerde alleen de repressie nog op, tot in augustus 1830 het zuiden er genoeg van had en na een korte revolutie België werd.

 

meer informatie bij de Stad Gent - Gent kleurt oranje

Gent Kleurt Oranje ontwerp: Britt Raes from Cultuurdienst Gent on Vimeo.

Dit artikel werd geschreven op 22.05.15

Reageer