www.vooruit.be

Opiniestuk over visienota cultuurminister Gatz: haal kunst uit haar klassieke hoek

 

Omschrijving

Vlaams minister Sven Gatz heeft op 1 april 2015 zijn visienota Kunsten voorgesteld. De minister lijkt het besparingsmes op zak te houden; de kunstensector haalt opgelucht adem. Toch zullen ingrijpende keuzes gemaakt worden. De algemeen directeur van Kunstencentrum Vooruit, Stefaan De Ruyck, hoopt dat maatschappelijke duurzaamheid en culturele diversiteit daarbij niet uit het oog verloren worden. Hij schreef er een opiniestuk over dat zaterdag 4 april 2015 in De Standaard verscheen:

 

STEFAAN DE RUYCK Wie? Algemeen directeur Kunstencentrum Vooruit Wat? Dat Gatz’ nota niet vertrekt vanuit een besparings- logica, maar een herbestemming van de beschikbare middelen, is in deze barre tijden relatief geruststellend. 

De langverwachte Strategische Visienota Kunsten van Vlaams minister voor Cultuur Sven Gatz (Open VLD) is een intrigerend document. Tegelijkertijd helder en enigmatisch geeft het zijn geheimen niet makkelijk prijs. Maar bij nadere analyse lijkt het er sterk op dat de minister een serieuze omwenteling voorbereidt.

Toen Gatz in september 2014 een besparing van 7,5 procent aankondigde voor 2015 en 2016 beslisten veel instellingen om minder of kleinschaliger te produceren. Ik heb toen in een opiniestuk geponeerd dat de kunstenaar het grootste slachtoffer dreigde te worden van de hele operatie (DS 27 september 2014) . Het valt op dat die kunstenaar nu een heel centrale plaats krijgt binnen de visienota. Gatz wil daarbij optimaal gebruikmaken van de nieuwe instrumenten die het Kunstendecreet aanreikt - meerjarige projectsubsidies, kunstenaars­toelage, kunstaankoop - maar verwacht ook veel hulp van de organisaties en instellingen. Het lijkt een vanzelfsprekend partnership, maar is dat wel zo? Want de minister wil keuzes maken.

Meer dan rationalisering

'Keuzes maken betekent dat organisaties die een minder goede werking hebben (.) een duidelijk signaal moeten krijgen en hun subsidies zullen verliezen. De werkingssubsidie gewoon verlagen is hier niet voldoende, want dat brengt alleen een neerwaartse spiraal met zich mee.' Wie zijn subsidie wil behouden, zal zich moeten beraden over zijn toekomst.

Gatz kijkt nu duidelijk naar de grote en middelgrote structuren. Hij is van plan een aantal organisaties te schrappen, wil dat de overblijvende organisaties zich beraden op hun (overhead)structuur en hij vraagt dat ze een ondersteunende rol spelen ten aanzien van het bredere kunstenveld. Dat vereist maatwerk, flexibiliteit, openheid, reflectie en samenwerking. Met zijn eigen woorden: 'Hoe kunnen de kunsten nieuwe verhalen aandrijven, traditionele manieren van produceren en presenteren overstijgen, kunstenaarstrajecten duurzaam ondersteunen, ruimte bieden aan ontwikkeling en reflectie en nieuwsoortige relaties ontwikkelen met een steeds diverser publiek?'

Het is duidelijk dat hij meer voor ogen heeft dan een pure rationalisering van zijn sector. Hij is van plan keuzes te maken, maar daarmee zal de kous niet af zijn. In juni 2016 moeten de grote beslissingen genomen worden voor de periode 2017-2021. Wie na die aardverschuiving overblijft - groot, middelgroot of klein - zal geconfronteerd worden met een grondig gewijzigd takenpakket. Daarbij vraagt Gatz, naast de zorg voor de kunstenaar, ook aandacht voor transversale thema's als digitalisering en vooral culturele diversiteit. Het landschap kan er in de komende jaren weleens fundamenteel anders gaan uitzien.

Meer nuance mag

Dit is zonder twijfel een verhaal met boeiende elementen. In wezen vertrekt het niet vanuit een besparingsdoelstelling, maar vanuit een herbestemming van de beschikbare middelen. Dat is in deze barre tijden relatief geruststellend, maar zal niet beletten dat het alweer een onrustig jaar wordt in de sector. Terwijl we met zijn allen nog de recente besparingen aan het verteren zijn.

Het wordt een jaar waarin kunstenaars en kleine, middelgrote en grote organisaties meer dan ooit met elkaar zullen moeten praten en op zoek gaan naar de kracht om elkaar te versterken en in onderling overleg taken te verdelen. Want in een sector die zo breed en divers is, lijkt het niet zinvol iedereen dezelfde taken op te leggen. Op dat vlak mist de visienota nuance. Er moet worden ruimte gecreëerd om jong talent en nieuwe ideeën voluit te ondersteunen. Maar we moeten ook kijken hoe we hen bijstaan in de volgende stap, als meer ervaren kunstenaar, wanneer ze hun meer voldragen werk afleveren. Het kan het draagvlak voor de kunsten alleen maar versterken.

Alternatieve financiering

De nota vertrekt van een relatief klassiek kunstenconcept, terwijl het veld al veel indringender in beweging is dan de visienota laat vermoeden. We zien dat veel jonge kunstenaars kiezen voor de vlucht vooruit en zwaar inzetten op een rol voor de kunst als motor voor de transitie naar een duurzame samenleving. Hoe zich dat zich concreet zal vertalen, wordt nog onderzocht, maar we rekenen erop dat die focus mee in overweging zal worden genomen in de gesprekken en besluiten van de komende maanden. Het is een van de meest interessante evoluties van de afgelopen jaren. Dat de minister in tijden van schaarste zoekt naar alternatieve financiering is begrijpelijk, maar ik hoop dat de aandacht voor sociaalartistieke initiatieven en maatschappelijke duurzaamheid, de versterking van participatie en de focus op culturele diversiteit hoger scoren op het beoordelingslijstje dan het 'Witboek voor alternatieve financiering'.

Gatz heeft een boeiende voorzet gegeven voor de invulling van het kunstenbeleid in de komende vijf jaar. Dat zal niet zonder slag of stoot verlopen. Of de sector hier versterkt uitkomt, zal pas blijken nadat het stof weer gaan liggen is.

 

Gepubliceerd in De Standaard van zaterdag 4 april 2015, Opinie & Analyse, p. 41

Dit artikel werd geschreven op 10.04.15

Reageer