Voeg een reactie toe
Gelieve aan te melden of te registreren om commentaar toe te voegen.
Lid worden is gratis en duurt slechts enkele minuten. Als lid kan je:
- (inter)actief deelnemen aan het gebeuren op onze site
- een persoonlijke kalender bijhouden van je favoriete activiteiten
- foto’s opladen en vrienden toevoegen
- Favoriete foto’s, video’s, muziek, teksten of reacties bijhouden
- andere reacties beoordelen
De openingsrede van Commissievoorzitter Peter Van den Eede!
Bij de eerste publieke zitting van de Commissie ter Bevordering, Bevraging en Bewaking van de Relatie tussen Kunst en Wetenschap gaf voorzitter Peter Van den Eede een openingstoespraak. De neerslag daarvan is eindelijk beschikbaar.
DE GROTE COMMISSIE
28 september
Mag ik vragen aan iedereen zeer aandachtig te zijn, ook nu terwijl ik dit aan het zeggen ben. Er kunnen elk moment ongelooflijke dingen worden gezegd. Daar moet U zich vanaf nu rekenschap van geven. Hier zitten een aantal zeer intelligente mensen bij elkaar die zich vast voorgenomen hebben spijkers met koppen te slaan. Ik ga geen namen noemen maar ik kan u verzekeren dat als Prof. dr. Jean Paul van Bendeghem begint te spreken, Dr. Raf de Bont niet zal achterwege blijven en dat Prof. dr. Dirk Ryckbosch zo een ongelooflijke dingen te zeggen heeft, dat wij bij wijlen verstomd zullen staan, misschien wel minuten lang. Maar ook, als ik mezelf nu hoor spreken rijzen mij de haren te berge. Geachte leden van de commissie, geachte toehoorders en getuigen, geachte hoogwaardigheidsbekleders van de wetenschap en van de kunsten, hoogedelgestrenge representanten van de rede en de zotheid. Welkom bij deze eerste vergadering van de Commissie ter Bevordering, Bevraging en Bewaking van de Relatie tussen Kunst en Wetenschap. Ooit waren wetenschap, moraal en kunst nog met elkaar versmolten, zoals dat ook gold voor de religie en de politiek. Natuur en cultuur representeerden zich nog als een duistere éénheid en beloofden ons de hemel van één algemeen geldende waarheid. Sinds de Verlichting, de laatste grote metafysische revolutie die ons mensdom teweegbracht en onderging, hebben zowel politiek en religie, als wetenschap, moraal en kunst zich van elkaar gedifferentieerd. De duistere en mythische criteria die ons naar die ene waarheid moesten brengen werden voorgoed achterhaald verklaard. Deze overwinning van de rede zorgde voor de bevrijding van het denken, dat zich voortaan in zijn soevereiniteit niet meer bestraft zag door de terreur van een mythische autoriteit. Het beeld van de waarheid werd vervangen door verschillende waarheidsbeelden die slechts in hun respectievelijke domeinen hun geldigheid opeisten. God werd verbannen naar kerk en parochie en daarbuiten getolereerd in protocollaire functies, terwijl een ontketende wetenschap het subatomaire universum veroverde, en koelweg de menselijke verliefdheid kon reduceren tot elektrische prikkels in de synaps. De brandstapel was afgeschaft. Ook in de kunst zorgde haar ontvoogding voor een groeiend zelfbesef en werden de eerste stappen gezet naar de allerindividueelste expressie van de allerindividueelste emotie. Niet langer de natuur maar de interactie ermee stond centraal in de artistieke bedrijvigheid en ontlokte kleur- en perspectivische experimenten die voor revolutionaire bewustzijnsverruimingen zorgden. Zowel de wetenschapper als de kunstenaar bleven zich al die tijd verdiepen in de diepte, beiden gebiologeerd door de oorsprong van het leven. De ene in de ban van het ware, de andere in begoocheling door het waarachtige. De wetenschapper ontmaskert de materie tot zijn meest elementaire vorm en laat zien wat het doet in zijn chaostheoretische waarschijnlijkheid. Inhoud is hier gelijk aan de substantiële eigenheid van de vorm. De kunstenaar toont ons de vorm en laat voelen wat het veroorzaakt. Inhoud overstijgt de substantiële vorm, die hierdoor een metafysische betekenis krijgt. Het getal van de wetenschapper tegenover het gevoel van de kunstenaar. Maar bestaan ze los van elkaar? Toen Edward Witten in gesprek met Wim Kayzer de snaartheorie uitlegde waren we vooraf gewaarschuwd dat maar enkele mensen ter wereld intelligent genoeg waren dit enigszins te kunnen begrijpen. Op het einde vroeg Wim Kayzer hem of hij geloofde dat er ooit een definitieve theorie komt, een soort superformule. Witten antwoordde dat hij wel geloofde dat die er kwam maar gaf ook toe dat hij bang was van dat moment. Men zou niet weten waarom die formule er zou zijn, wat ze zou betekenen. De wetenschappelijke arbeid die zin verschaft ligt in het zoekproces, niet in de oplossing waar ze geen antwoord op heeft. Hij stelde zich voor dat vanaf dat moment de wetenschap een heel ander tijdperk in zou treden, een heel ander doel zou hebben, meer gericht op het waarom en de intentionele betekenis der verschijnselen. Voorvoelt Witten hier niet de ledigheid en de zinloosheid van het wetenschappelijk onderzoek naarmate het zich dissocieert van het menselijke leven door het slechts een systeemtheoretische rol toe te bedelen. Als het menselijk leven gereduceerd wordt tot een biologisch proces wordt het denken slechts gelokaliseerd als een activiteit in de hersenen. Maar wat het denken denkt, het bewustzijn zelf, wat als dat niet meer bevraagd wordt, omdat het een onbetrouwbare en leugenachtige factor blijft op zoek naar de waarheid. Wat vertelt die waarheid dan nog? Om het met de woorden van mijn betreurde mentor, Laurent Hubrecht, te zeggen: “De mensheid wordt gedoemd tot menselijkheid en kan zich slechts terugvinden in de interactie tussen leugen en waarheid. Die interactie ontwikkelt enerzijds toegepaste wetenschap waar de leugen verbannen en de waarheid bevestigd worden en anderzijds een mythologie die beantwoordt aan de noodzaak aan leugen. Aan de noodzaak om waarheid betekenis te verlenen.” Tot zover Laurent Hubrecht. Deze interactie geschiedt simpelweg in dialoog, de hoogconjunctuur van deze interactie ligt in de sublieme vorm ervan, de kunst. Subliem en ultiem het onzegbare laten zeggen in zijn schepping, zijn voorlopige eeuwigheid. Dat betracht de kunstenaar. De meest universele kunstwerken bespiegelen oneindig veel schakeringen en in hun metafysische reflecties is telkens het gevoel van oneindigheid een betoverende belofte. Men kan duizend boeken schrijven over “Les Desmoiselles d’Avignon” van Picasso en daarbij zich bedienen van de meest vernuftige analyses, de meest uiteindelijke uitleg blijft het werk zelf in zijn alles overtreffende, alles zeggende onzegbaarheid. We kunnen speculeren over de zin tussen de zinnen, er oneindig lang over uitwijden, maar we kunnen hem niet benoemen. Het onzegbare ligt in de blik besloten van al die getuigen die in vervoering of in ontreddering zijn om iets dat ze maar deels kunnen benoemen. Het is de magische component van de artistieke bedrijvigheid : maar deels kunnen benoemen terwijl we totaal gegrepen zijn. Zonder leugen kunnen we niet leven. Zonder waarheid ook niet. Leugen alleen is ondenkbaar omdat ze nergens op stoelt. Waarheid alleen staat voor onmenselijkheid, zinloos geweld en fundamentalisme. Ze sluit elke vorm van dialoog uit, maakt haar overbodig. Waarheid pretendeert niet maar dicteert…zichzelf. Hermetisch afgesloten van het subject en van elke betekenis is zij niet interpreteerbaar en voorspiegelt zij slechts de zinloosheid en leegte van een non-communicatieve stelling. De leugen verstrekt ons bespiegeling en zin en de ruimte voor een axioma gebaseerd op die stelling. De leugen verleent ons de mogelijkheden van gemeenschap.
In de Macht van de Afwezigheid stelde Paul Valéry het zo: “Mijn standpunt luidt als volgt : de scheiding van wetenschap en kunst berust op niets anders dan conventie en gemak. Maar door te denken en te handelen overstijgt de mens deze categorieën die niet meer zijn dan specifieke handelingen. Elk van beide bevat specifiek de andere.”
De wetenschapper benoemt. De kunstenaar verzwijgt. Al is het omgekeerde ook waar.
Peter Van den Eede voorzitter
(Gepost door Tom Bonte op 12 dec 2006)
- Tags
- Peter Van den Eede
Reageer hieropBewaar dit item (0)