- Alle reacties
- Reacties geschreven nà de activiteit (1)
Voeg een reactie toe
Gelieve aan te melden of te registreren om commentaar toe te voegen.
Lid worden is gratis en duurt slechts enkele minuten. Als lid kan je:
- (inter)actief deelnemen aan het gebeuren op onze site
- een persoonlijke kalender bijhouden van je favoriete activiteiten
- foto’s opladen en vrienden toevoegen
- Favoriete foto’s, video’s, muziek, teksten of reacties bijhouden
- andere reacties beoordelen
Vanavond vindt de vierde samenkomst van de Commissie ter Bevordering, Bevraging en Bewaking van de relatie tussen kunst & wetenschap plaats. Het is een tijdje geleden dat er nog een samenkomst was tussen deze knappe koppen uit kunst- en wetenschapswereld, maar naar aanleiding van de tentoonstelling ZIEK. Tussen lichaam en geest is het nog eens zover. En voor de gelegenheid kruipt de commissie zelfs uit haar beschuttende werkplaats en neemt ze plaats in het pas gerestaureerde anatomische theater van de Bijloke-site.
Reageer hieropDe gasten zijn al een tijdje bekend, maar vorige week werd een laatste geknipte spreker aan het lijstje toegevoegd: Eric Joris van het technologisch theatergezelschap Crew vervoegd de rangen met heel wat expertise omtrent de grenzen van onze waarneming, ons lichaam en onze geest…
Zoals steeds is het niet de bedoeling om er een strak georchestreerd gesprek van te maken, maar eerder een lekker ouderwetse causerie in de traditie van de negentiende eeuwse filosofische salons. Met dat verschil dat toeschouwers welkom zijn én kunnen participeren aan het gesprek.
Bewaar dit item (0)
Commissievoorzitter Peter Van den Eede tussen lichaam en geest
De vierde samenkomst van de Commissie ter bevordering, bevraging en bewaking van de relatie tussen kunst en wetenschap vond plaats in het anatomisch theater van de Bijloke en wel in het kader van de tentoonstelling ‘ZIEK. tussen lichaam en geest’ in het Dr. Guislainmuseum. Bij wijze van opening van de avond sprak acteur en voorzitter van de commissie Peter Van den Eede volgende rede uit.
DE GROTE COMMISSIE 20 / 02 / 08
ziek zijn tussen lichaam en geest
dames en heren welkom bij deze alweer vierde samenkomst van de commissie ter bevordering bevraging en bewaking van de relatie tussen kunst en wetenschap. Welkom in dit anatomisch theater. De akoestiek zou hier zo slecht zijn dat mijn woorden misschien langs uw neus via de buis van eustachius de weg naar uw oren zullen vinden, mijn verontschuldigingen daarvoor. Ook als u vannacht nog door hardnekkige nagalmen uit uw slaap wordt gehouden. Een hinder die overigens normaal maar enkele dagen zou mogen aanslepen.
Maar ziek zijn tussen lichaam en geest dus. Daar gaat het hier vandaag over. Daar zijn wij hier vandaag voor, om daar eens over na te denken met zijn allen. Wat is ziek? Is het een falen? Is het een fout van de natuur? Is het maar dat of is het iets meer? Ziek, wat is dat? Het is een uitbraak uit orde, hoor ik sommigen al denken. Is het dan misschien een uitbarsting van onderdrukte chaos? Stilte. Zou het een berekend defect zijn? Ik denk verder na. De intensiteit van een zich bewust wordend leven in het hol van de dood. Ik word metafysisch. Het is de terugkeer naar het hier en nu.
Ziek. Zijn we niet allemaal ziek. En hoe gezond kan men zijn om het helemaal niet te zijn. Is het zelfs niet volkomen onvoorstelbaar, een volledig gezond en normaal iemand? Hoe normaal zou dat zijn? Nog surrealistischer zou zijn zo iemand aan het woord te laten. Niets zo vervelend als een gezond mens zij mijn mentor weliswaar op zijn sterfbed, maar waarom ben ik die woorden altijd blijven onthouden ?
Hoe saai, kleur -en passieloos kan het leven zijn als het zich nooit de dood zou mogen herinneren. Als we maar gezond zijn hoor ik iedereen heel de tijd zeggen. Gezond. Maar wat betekent dat verlangen bij volledige ontstentenis van gevaar op ziekte ? Als er helemaal geen ziektekiemen zouden zijn, wat heb je dan aan je gezondheid ? Je zou niet eens weten dat je het bent want wat valt er te bezweren. Je bent in evenwicht, in harmonie, volmaakt in rust, in vrede, en mocht men het zich in die toestand nog kunnen afvragen, misschien niet eens meer in leven.
Grote geesten als Montaigne, Schopenhauer, Proust, Poe, Nietsche, Strindberg, Wittgenstein, Beethoven, Baudelaire, Van Gogh, en een eindeloze reeks anderen, waren stuk voor stuk gekweld door ziekte of gebrek. Heeft die toestand niet telkens in sterke mate hun gedrevenheid en genialiteit bepaald ? Authentieke en relevante creativiteit geproduceerd door een gezonde geest : mocht het al bestaan, willen we daar wel mee geconfronteerd worden, want beste mensen, gaat het hier niet over een contradictio in terminus ?
Paul Valéry’s cahiers beslaan dertigduizend bladzijden waarin hij zijn denken op grandioze wijze ontwikkelt om de grillige en destabiliserende krachten van liefdesgevoelens het hoofd te kunnen bieden. Op het einde van zijn leven moest hij toegeven dat het uiteindelijk toelaten van liefdesgevoelens hem verder bracht dan zijn cogito ooit had gekund. Onevenwichtigheid is een voorwaarde voor beweging en een constante in het spel tussen leven en dood. Het streven naar evenwicht slechts een voorwendsel om noodzakelijk, gedreven en creatief onderweg te kunnen zijn.
Zo lijken ziekte en gezondheid wel een dialectische band te hebben, van wezenlijk belang te zijn, onmisbaar in elk evolutionair proces.
Volgens de positivisten is het debacle tussen lichaam en geest toe te schrijven
aan het feit dat er juist een scheiding tussen lichaam en geest wordt gemaakt.
Je moet niet tot de empirische fundamentalisten worden gerekend om aan te nemen dat hier toch enige grond van waarheid in lijkt te schuilen, hoewel. Wat is lichaam ? Wat is geest ? Voor de positivist lijkt de geest althans niet meer dan opgewaardeerd afval van het verstandelijk denken, een ten onrechte ernstig genomen bijverschijnsel, een verafgode leugen. De mens cartesiaans differentiëren in lichaam en geest is voor hem derhalve onmogelijk gezien de zintuiglijk waarneembare werkelijkheid wordt geclaimd als de enige ware.
Rest er ons nog volgens deze opvatting enkel het lichaam. Het denkende lichaam dat zich kan analyseren en anders bekijken via representaties van allerhande biologische, genetische, neurologische, chemische, psychosomatische, systeemtheoretische modellen. Het lichaam dat over zich nadenkt, zich wil ontraadselen, teneinde te kunnen anticiperen op het sluipende gevaar van ziekte, aftakeling en dood.
Als kunstenaar mag ik de waarheid van de positivist te eenzijdig en vervlakkend vinden omdat zij geen rekening wil houden met de leugen. De nood aan mythe waarop heel onze beschaving is gebaseerd, biedt ons de abstracte taal en de rijkdom van haar semantische velden zonder welke we nooit betekenissen zouden kunnen onttrekken. Zonder mythe is abstracte communicatie onmogelijk en blijft waarheid een nietszeggende dode materie. De onderdrukking van het instinct, de suprematie van het intellect, het ongeloof in intuïtie veroorzaakt slechts dissociaties en verwarringen tussen lichaam en geest. Het verstand wordt verblind door zijn eigen schittering en slaat op hol in hubris. Het vervreemdt ons dermate van een natuurlijk gevoel, een innerlijke wereld, dat nog slechts in getallen mag worden uitgedrukt. Wanneer dergelijke reducties en onderdrukkingen pathologisch worden zijn de reacties navenant. Ziektekiemen ontstaan door repressieve systemen en breken misschien slechts uit om die systemen tot aanpassing te nopen. Net zoals terroristische organisaties vaak alleen maar het gevolg zijn van onderdrukkende regimes. Zo lijken ziektes revolutionaire opstoten om het organisme alert te houden, uit te dagen, te verbeteren, om de natuur sterker te maken.
Als antwoord op de positivist zegt een opvatting en de irrationele logica van de kunstenaar in mij :
lichaam en geest zijn één maar niet hetzelfde. Geest is de meest subtiele vorm van lichaam, een onherleidbare non-vorm van materie. Voor de wetenschap ontraceerbaar en dus volgens haar parameters strikt genomen “onbestaande”.
Maar als de geest volgens die empiristen slechts een verzonnen product van het lichamelijk denken kan zijn, blijft de vraag : als het menselijke denken zich voorstellingen maakt van wat niet bestaat, is het dan ziek en dwalend of toch creatief , en intuïtief (escapistisch?) . De hele dag door verbeelden we ons een werkelijkheid, acteren we ons een leven. Of we dat nu willen of niet. We doen dat omdat we niet anders kunnen. Het is een verworven reflex waardoor we niet slechts op dierlijke wijze van onze aanwezigheid bewust moeten zijn. We bestaan door bespiegeling. Het is binnen de kritische afstand tussen waarheid en schijn waar zich onze menselijkheid afspeelt. In deze existentiële spanning wordt ons denken tot het uiterste gedreven om het onderscheid te blijven maken tussen werkelijkheid en schijn. Iets waar we paradoxaal genoeg hoe langer hoe minder in lijken te lukken. Tussen de puurste begoocheling en je reinste waanzin ligt de vaagste grens.
Wittgenstein begreep zeer goed waarom hij ergens moest besluiten : “waarover men niet kan spreken moet men zwijgen “
Laat ik voorstellen dat we dat zwijgen nog even uitstellen.
Maar ziek zijn tussen lichaam en geest,
dat het niet alleen kommer en kwel is, maar ook lof der zotheid.
Het is een begeesterende en ontzielende manifestatie van onvolmaaktheid,
een bruisende wanhoopspoging om het leven te overtreffen in intensiteit,
zoals de verwoestende kracht van hartstocht waar wij bang van zijn
omdat wij ernaar verlangen.
Peter Van den Eede
- Tags
- commissie
- kunst & wetenschap
- Peter Van den Eede
Reageer hieropBewaar dit item (0)