Arts Centre Vooruit, Ghent, Belgium

Ik van mijn kant vond ze wel met glans slagen in hun ‘onspeelbaar project’. Het volgen van de onzichtbare lijn en structurele kant van de zaak heb ik wel moeten overslaan, maar of me dat ook waarlijk gehinderd heeft: ik denk van niet. Daar was ook nauwelijks tijd voor: het plaatsen van een personage of gebeurtenis kwam steeds onherroepelijk te laat, we zouden tijdens deze overweging téveel gemist hebben.

Wat echter altijd bleef was het schitterend woord en oneindig spelplezier van beider acteurs. Het worden van de verschillende verhaalfiguren zag er verbazend natuurlijk uit, een klein meisje even geloofwaardig vertolkt als hun meer fysieke evenbeelden. Dat alleen al was voldoende om een bodemloos stuk ook twee uur lang te laten boeien. Wat je nog overhoudt wanneer je buitenwandelt is hier van geen belang: het draaide om niet minder dan het onomkeerbare moment waarin theater gemaakt wordt: altijd te snel voorbij.

Dus: velerlei problemen met betrekking tot begrijpbaarheid in het ogenblik zelf ten spijt, is dit stuk op zichzelf (in deze Clausvertaling dan) verzacht gezegd, best genietbaar. Daarbij acteerprestaties in acht: van het beste dat ik dit jaar zag in Vooruit.

Keep this (0)

Ik had wat meer last met deze voorstelling, en dan heb ik het zeker niet over tekst of inhoud, maar eerder over zijn vertolking. De aankondiging ‘Tom Lanoye leest voor uit eigen werk’, lijkt mij in ieder geval een understatement voor een veel woestere variant van het voorlezen; geen idee hoe het te noemen maar dat lijkt me zelfs bezwarend verzacht. We zien hem fulmineren tegen elke boom die hij tegenkomt, roepen op al wat rechts, ironiseren al wat links is, zodanig dat er tegen het eind geen man meer overeind staat, met uitzondering misschien van hemzelf, de schrijver die heel de wereld zichzelf laat uitlachen. We waren bij titel gewaarschuwd maar dit had ik toch niet verwacht; op de terugweg echode zijn herhaaldelijk ‘IS DIT NOU LLLLLLEVEN’ nog na in mijn hoofd. Ik vond het allemaal iets te groot gebracht, te luid, te opzichtig vooral, het acteren voorbij haast, dramatisch vertolkt tot in het allerkleinste detail.

Wat ik wel schitterend vond was uiteraard zijn schrijven zelf, de klanken, de woorden, de zinnen, de verontwaardiging in dit alles doorklankt, de snelle wissel tussen registers (daar waar enkele Hollandse dametjes een paar rijen voor mij het met een zuinig mondje hielden op een haast persoonlijk verongelijkt ‘ik vind het allemaal zo plàt’), dat alles verried een authentiek schrijversschap. Een meesterschrijver dus, maar ik lees hem liever zelf.

Keep this (0)

Het voorprogramma heb ik gemist maar over de beer zelf zeg ik wel: eenvoudig mooi. Dat betekent: luisterrijk, knus, en in het vooruitzicht een eindeloze nacht in de warmte van een bed. En ook, vooral dankzij de strijkpartijen: zacht en zoet en meisjes, het hoofd omlaag, de ogen gesloten. Hoewel het op geen enkel moment klef werd, heb ik het liever allemaal wat spannender: minder glad, minder gepolijst. Niettemin: origineel, en zeer welkom op een zondagavond. Ideaal voor een avondje eenzaamheid met opzet.

Keep this (0)

Ik heb performance altijd een beetje een vreemd gegeven gevonden; een theaterstuk is het niet, net niet dan toch, maar evenwel voldoende om op zichzelf te staan. Ik kreeg er altijd vreemde associaties bij, zoals van een vrouw die zichzelf aborteert bij middel van een watermeloen die voor de gelegenheid haar buik wilde zijn. Ik moet het ooit ergens gehoord of gezien hebben want ik heb geen idee waar vandaan dat beeld komt, maar het zit in mijn hoofd. Gelukkig was dit anders.
De nu eens tweeëndertig dan weer zevenentwintigjarige Halory presenteerde ons bij herhaling een verhaal – fictief, zo bleek pas na de tweede keer, aan de hand van een paar beelden. Hierbij fantaseerde hij zijn eigen universum van personen, plaatsen, woorden, verklaringen en linken dus hen alle. Na voor de vierde keer te hebben ontdekt dat de man van de foto toch maar weer van plan was iemand anders te zijn, moest ik lachen om zijn fijnzinnig opgebouwde leugens. Zo ontdekte hij bij voorbeeld de beeltenis van Kurt Cobain in een schilderij uit de renaissance, of maakte van de begeleider van een afschuwelijke vertolking van de aria van de koningin van de nacht, opeens de uitvinder van de freejazz, of nog: probeerde Beethoven te visualiseren voor doven met behulp van beeltenissen van fruit. Toch denk ik dat er ook voor mij, vooral door zijn vreemde talenvermenging aspecten onbegrepen zijn gebleven. Maar ik vond het fris, heb hard gelachen en de vele afwezigen hadden àllemaal ongelijk.

Keep this (0)

Zeer zeker! Ook voor mij was het de eerste keer Uitgelezen en ook ik ben verrast in de aangename zin! De afwisselingen zaten precies goed, van de nonchalante uitbundigheid van Els Dottermans tot de indrukwekkende belezenheid van Anna Luyten, alles viel precies waar het zou moeten vallen. Ik heb me dan ook geen moment verveeld, en aan het aanwezige volk te zien ben ik lang niet de enige die daar zo over denkt. Literatuur leeft! Hoera!

Keep this (0)

Het is nu een dag of vier geleden dat ik ging kijken, en ik merk dat er weinig echt blijven hangen is. Nochtans vond ik het toen sterk, heb goed gelachen, en herinner ik me dat ik teleurgesteld was dat het zo snel gedaan was. Ik herinner me stukken die raak waren omwille van hun tragiek en satirische benadering, en andere die heel de boel even stil leken te leggen en de vaart waarop de voorstelling dreef sinds de openingsscène, heel plots konden afremmen. Goede punten ook voor de muziek die ik, hoewel geen overtuigde flat earth society-fan, begeleidend sterk vond. Kortom: meer lof voor acteerwerk en visuele versterking dan voor inhoudelijke lijnen. Niettemin: mooi.

Keep this (0)

Dat Peter Sloterdijk niet zou komen, ontdekten we pas toen we al hadden plaatsgenomen. Te laat dus, en ons humeur eraan. Het inleidend praatje vond ik niet zo uitdagend; grote woorden werden ontleed, verbogen, nog net binnen onze maatschappelijkheid geplaatst, maar bleven daar ook, en werden nooit nog verder uitgediept, door middel van consequentie, met draagwijdte, in contrast en oppositie met andere waarden etc. Zonde. (en waar was Peter Sloterdijk?)

Van de bijdragen die volgden, en alle persoonlijke verhalen met betrekking tot het thema van de avond, kwamen sommige onomwonden uit een pijnlijke realiteit, die helemaal niet zo waardig bleek als moderator/presentator Anna Luyten wel zou gewild hebben. Andere bijdragen betroffen dan kritische reflecties die vaak binnen literair-utopische contexten geduid werden, zodat hun statuut ook meteen duidelijk werd gemaakt; over breed uitgesponnen vergelijkingen met rivieren die wijde vertakkingen als noodzakelijk ervaren, tot bastaarden die zovele malen interessanter waren dan een raszuivere systematiek. Het was geheel duidelijk: deze mensen konden allen niet begrijpen waarom en hoe de discrepantie tussen voor hen vanzelfsprekende en op wederkerigheid geënte multiculturaliteit en de werkelijke contexten van onderscheid en tweedracht, ooit tot stand was gekomen. Dat ze alsnog in stand gehouden worden, bewijst echter dat niet iedereen er zo over denkt.

De grootste moeite had ik gewoon met de vaststelling dat het allemaal zo eenzijdig lief en braaf en goedbedoeld was, alsof een evangelische boodschap werd uitgedragen: als we allemaal blijven lachen naar elkaar, dan komen we er wel. Hartverwarmend, dat wel, maar waar was de beloofde diepgang? Bij Sloterdijk, naar alle waarschijnlijkheid. Maar goed, het was een mooie duiding, hoe het verder ook zij. Misschien vond ik dat wel allemaal om mijn teleurstelling te verbergen voor Zijn afwezigheid. En gelukkig was er nog de stem van Hilde Heijnen. Met een literair-wijsgerig citaat uit Sloterdijk, waarmee de avond besloot, en een theatrale expressiviteit die het fragment afdoend kon dragen, werd ik alsnog helemaal warm vanbinnen.

Keep this (0)

de dood is nooit een goed idee

Aan het begin leek alles wat er op dat podium gebeurde een beetje verontrustend, er was geen begin, geen vorm, geen manifeste duiding van wat fictie dan wel waarheid betrof. Dat gevoel bleef hangen tot aan het begin van het eerste deel. En toen begon het allemaal nog eens opnieuw: hoe verhouden zich beide delen tot elkaar? In welke onderlinge tijdruimtelijkheid spelen zij zich af? Welke lijn verbindt beide? Bestaat het vervolg in noodwendigheid of in contingentie? Het hield me bezig. Uiteindelijk bleek alles te gebeuren in wederkerigheid: het vond pas plaats wanneer ook gewild werd dat het plaats had gevonden. Het verleden bleek arbitrair, een verhaal wordt toch altijd weer geconstrueerd, niet gereconstrueerd, het voelt niet eenduidig mee, leidt een eigen leven.

Alleen het stuk waarbij de dood als wraak werd gethematiseerd vond ik wat flauw uitgewerkt, ze werd slechts gereduceerd tot de gedachte dat ‘doden toch niet meer kunnen geven om hun wraak’, waarna de wraak zich bij toeval voltrok en de schuld werd gekoeld door verwijzing naar de gerechtigheid ten aanzien van de gewraakte. Die dode verdroot hen niet: de pijn werd verzacht door het verdriet dat al leefde in hen. Pas bij de zelfmoord van een kind bleek de impact te kunnen toenemen. Het verschil met de eerdere doden was dat deze dood om zijn vorm en doelwit, iederéen raakte, de verwant tot de vreemde vluchteling.

Wat ik nog heb ik onthouden, is de blijvende wanhoop die de oorlog en de daarin begeleidende winter brengt. Men wil de doden begraven maar de grond is bevroren, men wil de doden verbranden maar dat zou teveel aandacht trekken, men wil het kinderlijk versieren met bloemen maar de winter kan geen bloem doen groeien. Neen, daar in plaats van de man die gehard is door de oorlog en oppert het lijk in een boom te hangen om het te laten opvreten door de gieren. Het optimisme als laatste noot bracht de stilte en het verdriet dan ook eerder als contrast in herinnering dan dat het een tegengewicht kon bieden voor al het voorgaande. Dan was ik liever in oprechte en gewichtige stilte opgestaan en zeer klein terug naar huis gegaan. Een verhaal kan toch ook gewoon nederig sterven, moet niet steeds zegevieren in finale grootsheid?

Keep this (0)

Ik moet bekennen dat ik eigenlijk minder enthousiast was dan veel andere 5forstudents. Ik vond dat het nogal aan de trage kant op gang kwam (ik spreek over de eerste twintig minuten dan), en dat het pas aan het eind écht grappig werd. Daarvoor vond ik het zo een beetje kabbelen rond de pot, alsof ze alleen echt zin hadden in de finale van de voorstelling. Natuurlijk heb ik gelachen met de parodieke vorm en de goedkope uitlatingen voor de camera, maar ik heb het gevoel dat ik het niet grappiger vond dan de doorsnee authentieke reality, en dat had ik natuurlijk wel verhoopt. In die zin vond ik het een mooie poging, maar vond ik het allemaal wat te fragmentarisch en te traag om echt enthousiast te kunnen zijn.

Keep this (0)

Hoewel ik in het begin twijfelde of het wel wat zou worden met het lawaai waarmee de voorstelling opende, werd mijn avond daarna helemaal goedgemaakt toen de contouren van een orkestje zichtbaar werden. Die muziek bleef gedurende de voorstelling de constante, en in elk opzicht onsterfelijk, terwijl thematisch voortdurend op het tegendeel gewezen werd. Hoewel ik het normaal niet zo heb voor contratenoren, vond ik de stemmen toch zeer mooi samen. Als ik denk aan (daarom niet minder mooie) concerten in meer statische uitvoeringen van werk van Haendel, waar de enige bewegingen op podium zich beperkten tot het synchroon glijden van strijkstokken, dan wordt het hier visueel toch enigszins interessanter. Hier werd een ander verhaal gebracht: dat van de jeugdigheid, van de onbezorgde overmoed, en van een finaal obligaat en onontkoombaar menselijk falen.

En toch vond ik de tragiek niet de meest belanghebbende noot, want steeds opnieuw werd de treurnis vervolmaakt door een verzachtend komische ondertoon. Wie toch het toch probeerde enigszins ernstig te houden, was er op die manier aan voor de moeite. Na de bewerking van de Mattëuspassie vorig jaar, opnieuw een overtuigende, en toch weinig vanzelfsprekende combinatie van hedendaagse dans met oude muziek. Wat mij betreft, zééér goed bezig.

Keep this (0)