Arts Centre Vooruit, Ghent, Belgium

De Meelezer van oktober: Een klaagzang over reizen, rust en rendieren

‘Het idee dat ik reisboeken schrijf, heeft iets wat me verontrust.’ Met deze zin opent Jenny Diski de inleiding van haar boek. De woorden sterkten mij, want de gedachte een 317 pagina’s dik reisverslag te moeten lezen had mij wel schrik aangejaagd. ‘Over reizen, rust en rendieren’, belooft Diski, is een boek ‘over reizen en roerloos blijven waar ik ben … [en] in de eerste plaats over mijn verlangen om te blijven waar ik ben’. Ik kon enkel hopen dat ze de belofte waar zou maken en ik geen dertien-in-een-dozijn reisverslag voor mij had liggen.

Het begon zo mooi, maar het duurde niet lang. De inleiding en het eerste deel van het verhaal zijn werkelijk interessant. Het is inderdaad geen reisverhaal maar een mooie beschouwing over reizen, afstand en alleen zijn. Ze verwijst naar allerlei grote schrijvers en filosofen die eens over deze kwestie hun licht hebben laten schijnen. Ook bevraagt Diski literatuurwetenschappelijke vragen zoals de positie van de auteur en het onderscheid tussen fictie en non-fictie. Al deze vraagstukken koppelt ze aan kleine reisverhaaltjes die van de compacte tekst geen droge en theoretische verhandeling maakt, maar de lezer op een aangename wijze stimuleert na te denken over dingen die misschien niet zo vanzelfsprekend zijn als ze lijken. Diski laat veel gaten vallen in de antwoorden op de vragen die ze zichzelf stelt en ik verwachtte dan ook dat deze open plekken in de rest van het boek uitgewerkt en ingevuld zouden worden. Vol goede moed begon ik aan deel 1: ‘Over heel ver weg zijn’. Echter, na een paar bladzijden stortte het boek in elkaar.

Weg zijn de prikkelende vragen uit de inleiding, verdwenen is datgene wat van dit reisboek niet zomaar een reisverslag moest maken. Bij elke zin bekruipt mij meer en meer de vraag waarom Jenny Diski ooit is begonnen aan deze reis of dit boek, het enige wat ze doet is klagen. Ze reist af naar plaatsen waar bij aankomst blijkt dat ze er niet had willen zijn. Wat ze wel wil is weg zijn, weg van ‘haar Dichter’ – een man in haar leven waar ik me als lezer meer mee kon identificeren dan met Diski zelf, omdat hij net als ik al haar klaagzangen heeft moeten aanhoren – omdat ze alleen wil zijn. Wat is alleen zijn? In mijn optiek is de kern van alleen zijn dat je wilt verdwijnen, omdat niemand weet waar je bent en wat je doet. Vanuit deze opvatting van alleen zijn is Jenny Diski alles behalve alleen.
Tijdens het lezen van ‘Over reizen, rust en rendieren’ kreeg ik namelijk de indruk dat haar enige doel was de lezer te vertellen over haar alleen zijn en alles waar ze zich tijdens dat alleen zijn om bekommerde, niet het alleen zijn op zich.
Het is vooral een passage waarin ze etaleert hoeveel high brow boeken ze wel niet meegebracht heeft op reis die mij ervan overtuigt dat Diski zichzelf juist wil etaleren aan de wereld waarvan ze zich zogenaamd afzondert. ‘Toen ik wakker werd, ging ik in mijn stoel zitten en las Donald Frames biografie van Montaigne, waar ik halverwege in was. … Mijn boekenplank was zorgvuldig uitgekozen: streng samengesteld leesmateriaal met een doel.’ Op dit punt volgt een lijst met 42 boeken, o.a. Nietzsche, Kierkegaard en Freud, waar een gemiddeld mens jaren over zou doen om door te komen. Diski heeft deze boeken op reis meegenomen in een – noodzakelijk – reusachtige koffer. Om ze allemaal te lezen? Onmogelijk. Om er zelf naar te kijken? Mogelijk, maar vrij bizar. Om de lezer te laten zien welke boeken ze mee heeft genomen op reis? Waarschijnlijk. Daar ze in de inleiding namelijk nog ingaat op de inhoud van de boeken, noemt ze in de rest van het boek enkel nog de namen van de auteurs die ze leest. De boeken vormen geen enkele toegevoegde waarde meer, maar fungeren enkel nog als identity building van Jenny Diski naar haar lezer toe.

De exhibitionistische drang alle – zinloze – details van haar reis aan de lezer te vertellen leidt bij Diski soms wel tot amusante anekdotes waarvan je bijvoorbeeld leert dat de Nieuw-Zeelanders zelf geloven dat ze in Midden-Aarde wonen, maar meestal tot passages die je als buitenstaander echt niet wilt lezen, zoals de de volgende: ‘Ik had de hele nacht folterende kramp en een barstend hoofd. Bovendien moest ik overgeven, maar ik besteedde er een gigantische hoeveelheid energie aan om dat te beheersen. Er is niets waar ik zo’n hekel aan heb als aan braken. … [M]isschien [heeft het] iets te maken met de herinnering aan mijn moeder die in de wc-pot braakte: hevig kokhalzen, verschrikkelijke geluiden.’ Het is spijtig.

Door de inleiding had ik bijna mijn vooroordeel over reisverhalen overboord gezet, maar ‘Over reizen, rust en rendieren’ verschilt voor mij op geen enkele wijze van de talloze blogs en livejournals op het internet en die lees ik ook niet graag.

Tags

uitgelezen

Keep this (1)