Arts Centre Vooruit, Ghent, Belgium

In zijn nieuwe boek ’De geschiedenis van de wereld van morgen’ probeert professor Rik Coolsaet de contouren te schetsen van de woelige tijden die ons te wachten staan.

Kan de geschiedenis helpen de toekomst te voorspellen? Daar moet je mee uitkijken, weet professor internationale betrekkingen Rik Coolsaet (UGent). De ingrediënten blijven dezelfde, maar de geschiedenis bereidt haar gerechten nooit twee keer op dezelfde manier.

“In de wereldpolitiek draait alles om de opkomst en het verval van grote mogendheden”, aldus Coolsaet. “In de binnenlandse politiek is het grootste probleem nog altijd de ongelijkheid. Zoals Sancho Panza in het verhaal van Don Quichot al zei: er bestaan maar twee soorten mensen, de Hebbers en de Nikshebbers. Ongelijkheid blijft de moeder van alle politieke actie.”

Stroomversnelling

Coolsaet stelt dat we de voorbije dertig jaar een stroomversnelling hebben meegemaakt in de geschiedenis. De vertrouwde omgeving is veranderd, mensen zijn hun ijkpunten kwijt. “Het omslagpunt lag al in de jaren zeventig, met de technologische revolutie. In de jaren tachtig kwam de mondialisering, en die maakte de mensen bang en onzeker.”

Het resultaat was een vaandelvlucht van de politiek. Politici zoals Margaret Thatcher trokken de beschermende mantel van de verzorgingsstaat weg. De mensen werd verzocht om maar voor zichzelf te zorgen.

“De recepten van John Maynard Keynes hadden geen antwoord meer op de economische crisis met haar inflatie en werkloosheid. Het antwoord was de doctrine die sinds de grote crash in 1929 in de vergetelheid was geraakt: alle macht aan de markt. Zo weinig mogelijk staat. De burger antwoordde: de pot op. En koos voor de moskee of voor het Vlaams Belang”, aldus Coolsaet.

Klassenmaatschappij

Maar is die tweedeling tussen Hebbers en Nikshebbers niet voorbijgestreefd? “De gore armoede van de 19e eeuw zie je niet meer”, zegt de professor. “Toch leven we nog in een klassenmaatschappij. Tussen de minderheden van obsceen rijke mensen en de structureel armen zit een omvangrijke middenklasse, die onder druk staat. Het is de middenklasse die nu staakt. En die stakingen gaan over de toegenomen concurrentie, de onzekerheid op de werkvloer. Workplace angst. Hoeveel politici hebben het daar nog over?”

Rik Coolsaet verwijt de sociaaldemocratie dat ze in twintig jaar aan de macht niet heeft verhinderd dat de armoede zich blijvend in het Belgische weefsel heeft genesteld. Heeft de sociaaldemocratie dan geen toekomst meer?

“Natuurlijk”, luidt het. “Je voelt hoe de slinger terugslaat. Het is niet meer dan een terugkeer naar het oerprincipe: ongelijkheid is onrechtvaardig en het is aan de staat om daar iets aan te doen. De sociaaldemocraten moeten een grand écart maken, om de bezorgdheden van de middenklasse op te vangen en tegelijk perspectief te bieden aan de zwaksten in de samenleving. Dat is wat Roosevelt deed met zijn New Deal.”

Piet Piryns en Hubert van Humbeeck

Rik Coolsaet, De geschiedenis van de wereld van morgen, uitgeverij Van Halewyck, Leuven, 320 blz., € 19,95.