Arts Centre Vooruit, Ghent, Belgium

Na de succesvolle Ruslandeditie haalt Etoiles Polaires nu de alternatieve muziek uit Finland naar De Vooruit. We reisden naar Helsinki en Tampere, op zoek naar de polsslag van de Finse underground.

‘Je hebt de slechtst denkbare periode gekozen om Finland te bezoeken’, aldus Timo Heino, de cultuurcoördinator van het Finse Ministerie van Buitenlandse zaken. ‘Rond deze tijd van het jaar is het altijd nat en donker. En de nationale drankenproducent Alako staakt. In Helsinki zijn alle drankenwinkels gesloten.’ Dat belooft, we zijn nog niet helemaal gewend aan het ijzige Helsinki en we worden al ontmoedigd.

Voor we een duik nemen in de bruisende muziekscene van Helsinki, trekken we naar het Noordelijke stadje Tampere, want dat is, samen met Pori, een broeinest van jong talent. De autorit van Helsinki naar Tampere duurt drie uur. Om half vier ’s middags rijden we over een pikdonkere autostrade, middenin een sneeuwstorm, en luisteren we naar ‘One by one’ van de Finse groep Magyar Posse. Hun galmende gitaarsoundscape versmelt met de scherpe, inktzwarte silhouetten van de naaldbomen om ons heen. De weg wordt spiegelglad en onze auto verliest bijna zijn greep op de weg.

Tampere is een slaapstadje dat ligt ondergedompeld in sneeuw en ijs. De straten lijken wel ijspistes – zout strooien doen ze hier niet al te vaak. We vluchten voor de kou naar de bar van ons hotel waar we Jussi Lehtisalo ontmoeten, de drijvende kracht achter de groep Circle.

Circle is voor Finland wat Motorpsycho is voor Noorwegen: een immer transformerend muziekgezelschap dat met elke plaat een andere muzikale vermomming kiest, hoewel zijn wortels in de heavy metal zitten. En dat is eraan te zien: Jussi zit goed in het vlees, heeft een volle vikingbaard en een stoïcijnse blik. Circle noemt hij ‘the most boring rock band in the world’, maar hij is er trots op want Circle heeft in Finland een haast mythische status bereikt.

De naar heidense cultussen verwijzende rituelen die de groep tijdens zijn shows uitvoert, zijn tegelijk ironisch en gemeend: Circle neemt graag een loopje met zichzelf en daar houden de Finnen wel van.

‘Ik ben een idealist’, zegt Jussi. ‘Ik zoek schoonheid in lelijkheid. Authenticiteit primeert, zowel bij Circle als in de muziek die ik uitbreng op mijn platenlabeltje Ektro. Muziek maken is mijn lotsbestemming.’

Folk

‘Er is een Finse ziel’, zegt Pekko Käppi, een van de koplopers in de jongste folkrevival van Finland. We eten een bord stevige winterkost (Finse stoemp met worst) in Telakka, een tot restaurant omgebouwde hoeve. De timide Käppi beweert dat elke Fin een soort verfijnde melancholie in zich heeft. ‘Je houdt je gevoelens voor jezelf en je laat ze er alleen uit via de muziek. Het is een erg introverte geestesgesteldheid.’

In een bovenzaaltje krijgen we een privé-concertje van Käppi. Hij bespeelt de jouhikko, een traditionele Finse viool, met snaren van paardenhaar die hij voorzichtig met zijn vingertoppen beroert. Hij zingt, heel zachtjes, een voorchristelijk liedje over de Maagd Maria: Op het graf van Maria schijnt de zon. Ze ontwaakt en verrijst, begint te lopen en wordt achtervolgd door heiligen. Ze begroet alle mensen die ze tegenkomt, alleen de hoeders van de Kerk krijgen geen begroeting.

‘Dit soort muziek wordt hier niet op de radio gespeeld’, zegt Käppi. ‘Maar er is interesse in folk, zowel van de media als van jonge mensen die zich kunnen vinden in de mengeling van traditie en nieuwe ideeën.’

Terug naar Helsinki. Daar bezoeken we de ene platenbaas na de andere, zowel jonge mensen die nog maar net met hun label zijn begonnen, als ervaren rotten. Allemaal hebben ze van bescheidenheid hun handelsmerk gemaakt. Niemand heeft grote ambities, iedereen wil gewoon kunnen leven van zijn job.

‘Onze folk is populair’, zegt Minna Huuskonen van FIMIC, de Finse tegenhanger van het Vlaams Muziekcentrum. ‘In het buitenland kijkt men reikhalzend uit naar onze folkcompilaties. En ik hoef je natuurlijk niet te vertellen dat ook onze heavy metal een internationaal appeal heeft.’

‘Finse muziek heeft iets onbezonnens en geks’, beweert Tapio Korjus van Rockadillo Records. ‘Het is geen replica van Amerikaanse muziek. Maar het zijn wel de commerciële radio’s die in dit land de plak zwaaien. Je kan Britney Spears horen tot in het onherbergzaamste dorpje in Lapland.’

‘Wie als muzikant wil overleven in Finland, moet in het Fins zingen’, zegt Joose Berglund van Stupido Records. ‘De Finse muziekindustrie is goed georganiseerd, maar legt de klemtoon op de volkseigen producten. Engelstalige groepen kunnen maar beter hun succes in het buitenland zoeken.’

‘Ik hoor zelden Engelstalige muziek die ik wil uitbrengen’, zegt Sami Sänpäkkila, die het hippe Fonal Records runt. ‘Nu, zelfs onze instrumentale platen klinken Fins in mijn oren. De eigenzinnige platenhoezen van Fonal beschikken over een gelijkaardige tint: ze doen mij denken aan wie ik ben, aan mijn roots, aan waar ik vandaan kom.’ Ook Sami blijft bescheiden: ‘Ik wil geen multinational worden. Ik zoek geen nieuwe marktmodellen. Ik wil gewoon mijn eten en mijn huur kunnen betalen tot aan mijn pensioen.’

Kabaal

Een drumstel met een roestige wasmachinetrommel als basdrum, met een wasbassin, een emmer en grote wieldoppen. Een percussie-instrument geconstrueerd uit een droogrek. Een groteske gitaar die lijkt op een gemuteerd aluminiummonster met twee halzen (een bas- en een gitaarhals). Drie jonge mannen gekleed in zwarte vrouwenkleren, met dikke make-up rond de ogen rammen en trommelen op hun bizarre instrumenten. In de achtergrond draaien twee reusachtige industriële spoelen hypnotisch rond. Het lijkt alsof we in een episode van de Amerikaanse horrorreeks The Adams family zijn terecht gekomen.

We hallucineren niet: we bevinden ons in een rustige wijk in oud-Helsinki, diep onder de grond, in een schuilkelder die dient als het repetitiehok van Cleaning Women, een van de meest tot de verbeelding sprekende rockbands van de stad. Ze maken hun instrumenten zelf, houden van een verkleedpartijtje op z’n tijd en blijken al even introvert als alle andere Finse muzikanten. Hun muziek klinkt blikkerig en industrieel, maar erg groovy.

Cleaning Women willen met hun gerecycleerde noise niet zozeer kritiek geven op het kapitalisme of op de consumptiemaatschappij, beweren de jongens. Ze willen zich vooral amuseren. Dat doen ze en wij mogen toekijken: een half uur lang trakteert de groep ons op een geweldige performance die hun schuilkelder doet daveren.

Ook de accordeonist Kimmo Pohjonen kiest honderd procent voor de muziek. We praten met hem in zijn kantoor, op de kelderverdieping van cultureel centrum Kaapeli, dat vreemd genoeg in de industriezone van Helsinki ligt. ‘Ik maak te veel kabaal’, zegt hij grijnzend. ‘Daarom werk ik in de kelder’. Zijn werkruimte staat vol met keyboards, versterkers, accordeons, bandoneons, bongo’s, djembes en flightcases. ‘Elke accordeon wordt op een andere manier bespeeld. Ik heb in Buenos Aires geprobeerd samen te spelen met de lokale accordeonisten maar dat ging niet. Heel gênant. Het was een totaal andere muzikale taal.’

Pohjonen staat wereldwijd bekend als een vernieuwende avantgardemuzikant. Liefhebbers van traditionele accordeonmuziek zullen vreemd opkijken als ze zijn composities horen, want Pohjonen verbastert de accordeonklanken met elektronica.

‘Een dame zei me ooit na een concert: “Dit is het vreselijkste wat ik ooit heb meegemaakt, op de Finse winter na!,’, vertelt Pohjonen met de glimlach. ‘Tja, er circuleren heel wat misverstanden over mijn muziek. De accordeon is niet meteen een instrument om meisjes mee te versieren (lacht).’

Wat later ontdekken we nachtelijk Helsinki, met zijn Avantofestival, zijn hippe clubs Kuudes Linja en Potlatch, zijn rendierenstamppot, sterke wodka en de knusse bars van de filmregisseur Aki Kaurismäki.

De Finse ziel laat de ochtend erop een indrukwekkende kater na.
Etoiles Polaires loopt in De Vooruit in Gent van 12 > 15 december.

VIJF AANRADERS

Kimmo Pohjonen
U zal nooit meer naar accordeonmuziek kunnen luisteren zonder aan Kimmo Pohjonen te denken. Zijn experimenten met jazz en elektronica worden kracht bijgezet door de mediakunstenares Marita Liulia. (woensdag 12/12, 21u)

Cleaning Women
Drie norse travestieten die op zelfgemaakte, uit schroot opgetrokken instrumenten spelen. Het resultaat klinkt alsof Einstürzende Neubauten zich aan opzwepende Afrikaanse tribal muziek zouden wagen. (donderdag 13/12, 22u)

Jimi Tenor
De bekendste naam op de affiche goochelt al meer dan tien jaar met elektro, pop, jazz, funk en afrobeat. Speciaal voor Etoiles Polaires sloeg Tenor aan het componeren met Peter Vermeersch van ons eigen Flat Earth Society. Dat moet vonken geven. (donderdag 13/12, 20u)

Pekko Käppi
Bevreemdende folk, gespeeld op de jouhikko, een traditionele Finse viool. Käppi’s intense liedjes herbergen invloeden uit Slavische muziek, barok, klassieke Finse folk en Chinese folk. (vrijdag 14/12, 20u)

Magyar Posse
Een vijftal uit Helsinki dat jazzy postrock à la Tortoise speelt, maar dan met de attitude van een punkgroep. Zijn hypnotiserende keyboardnummers worden gestuwd door een lawine van nijdige gitaren. (zaterdag 15/12, 20u)

Door Sasha Van der Speeten
Check De Standaard online