Arts Centre Vooruit, Ghent, Belgium

Jevgenij Onegin is muziek. Het ritme van de verzen, de symmetrische structuur, de overweldigende emotie, het herinnert allemaal meer aan een opera, een liederencyclus of zelfs een symfonie dan aan een roman of een toneelstuk. Cassiers heeft gelukkig gekozen voor een berijmde vertaling die heel goed de romantische ironie weerspiegelt: ‘puberkoorts’ rijmt op ‘enzovoorts’ en ‘romantiek’ op ‘paniek’. Anderzijds wordt die taal door de acteurs – en vooral door de twee vertellers, Gilda De Bal en Vic De Wachter – gehanteerd op een nonchalante, voorbijgaande manier. Dat creëert een eerste vervreemding. De tweede komt van Cassiers’ bekende spel met realiteit en perceptie. Videocamera’s worden gebruikt om een verhalende realiteit te creëren, terwijl wij tegelijk kunnen zien dat de podiumrealiteit een andere is. Met de vaste acteurs van Het Toneelhuis, die die techniek (nog) niet gewoon zijn, lukt dat niet met de perfectie die Cassiers in de Proustcyclus of in Bezonken rood realiseerde. Maar als het lukt, zoals in de scène waarin Tatjana in bed de slaap niet kan vatten, verdwijnt de vervreemding en stokt de adem.

Misschien ligt dat ook gewoon aan de actrice. Ariane Van Vliet is ongetwijfeld degene die heel het stuk naar zich toe trekt. Naast haar briefscène is die van Tom De Wispelaeres Onegin de oprisping van een afgewezen caféheld. Haar gesnotter overwint met gemak zijn gestamel. Breekbaarheid en grandeur, emotie en hooghartigheid, de ziel van het meisje in het habijt van de edele dame: Ariane Van Vliet is een grote diva.

Het is interessant dat Cassiers dat gulpende gevoel heeft toegelaten in een voor het overige schijnbaar afstandelijke voorstelling. Zelfs de muziek van Dominique Pauwels, een van de huiscomponisten van Het muziek Lod, doet maar zelden wat je van muziek verwacht (en wat Tsjaikovski in dit stuk onovertroffen heeft gedaan): de emotie verhogen en veruitwendigen. Ze biedt veeleer een efficiënt, kameleonachtig maar bescheiden commentaar bij de dialogen dan dat ze een leidend bestanddeel van de voorstelling is. Zelfs de Russische liederen die Pauwels interpoleert, hangen in de verte – net zoals de zangeres ervan, van wie alleen het zuchtende beeld virtueel aanwezig is.

Cassiers zei dat hij vanaf volgend seizoen stukken wil programmeren die meer samenhangen met het verhaal van Antwerpen dan deze Onegin. Soms volstaan nochtans kleinigheden om zo’n verhaal te vertellen. Het feit bijvoorbeeld dat in de duelscène het schot niet zichtbaar is en niet weerklinkt: dan voel je plots dat de grote romantische traan van Poesjkin ook de traan van de stad is. Het doet twee dingen hopen: dat Cassiers geen al te directe verhalen gaat vertellen (daar kunnen we vrij gerust op zijn) en dat hij ons naast zijn virtuoze perceptiespelletjes ook eens een simpel, actueel, gevoelig, virtuoos geacteerd tekststuk brengt. Hij kan het nog.

http://www.demorgen.be