Arts Centre Vooruit, Ghent, Belgium

Arne Sierens brengt zijn vrije tijd al eens door in een assisenzaal en die justitieretoriek vindt zijn weg in ,,Trouwfeesten en processen’’. In het midden van een circuspiste schipperen zijn personages tussen crapuul en heilig.

Zijn vorige productie, Maria eeuwigdurende bijstand , heeft Arne Sierens (47) zichtbaar goed gedaan. De ballast uit het verleden heeft hij afgeschud en met zijn kompanen van Cie Cecilia heeft hij een verse energieader aangeboord.

,,Mijn jeugd speelde zich af in een volkse buurt, en ik ben deze keer op zoek gegaan naar de figuren die bij ons aan de Brugse Poort leefden. Het waren mysterieuze figuren; in mijn verbeelding hebben ze ondertussen mythologische proporties gekregen. Al die jaren ben ik er niet durven aankomen. Ik dacht dat ik hen geen recht zou aandoen, dat ik het gegeven nog niet genoeg beheerste. Nu was ik er wel klaar voor.’‘

,,Ik werk veeleer uit portretten dan uit dramatische ontwikkelingen, en bij die milieuschetsen doet zich een rare paradox voor. Hoe specifieker je gaat, hoe universeler het wordt. Dat is zo oud als wat. Gabriel Garcia Marquez doet het in zijn boeken, Martin Scorscese in zijn films. Tadeusz Kantor heeft het op toneel zijn leven lang alleen maar gehad over zijn Wielopole.’‘

Kerven in de ziel

Sierens heeft een kleurrijke groep geportretteerd. Net zoals in de vorige productie zijn het mensen met kerven in hun ziel. Max is een dokter en zegt dat hij geen eelt op zijn vingers meer heeft. Die zit nu ergens anders. Zijn dokterstas zit vol goede wil en toch gaat het elke keer weer verkeerd. Zoals hij ooit zijn onder een cafétafeltje ingedommelde dochtertje ’s nachts vergat mee te nemen, zo speelt hij nu elke keer weer de schoothond van zijn vrouw ergens kwijt.

Yolande is een soort zuster van liefde; tegen betaling voor de mannen die bij haar langskomen, maar genereus voor haar vaderloze kind Thierrieke (,,Ik wil gene neger als pappa’‘) en Winnetoe, een aangespoelde jongeman die onderdak krijgt.

Voor Yolande stond ene Griselidis Real model, een Zwitserse prostitué die romans schreef en tot haar zestigste een bloeiende praktijk had in Genève. Toen Sierens op het idee kwam om haar te interviewen, vernam hij dat ze overleden was. ,,Ze had dezelfde leeftijd als mijn moeder. De afwezigheid van de moeder is een grondthema in mijn stukken. Er komen vaak almoeders voor in de plaats, die de zorg over een heel nest dragen. In Moeder en kind droeg Lies Pauwels zorg over vier drukke koters, in Allemaal indiaan was het Vanessa, een rijpere vrouw die zowat de halve buurt onder haar vleugels had, en nu is het een vrouw die afscheid gaat nemen van haar stiel.’‘

Processen

De taal van Sierens spat als een voetzoeker in het rond. Zelfs als je het op papier leest, kun je je er alleen maar personages bij voorstellen die roepen. Om de zoveel tijd valt er een staakt-het-vuren in de woordenvloed. Dan waagt er zich even iemand aan een alleenspraak, uitmondend in een bekentenis of een groot voornemen.

Yolande is de eerste in de rij met een aankondiging. Ze gaat trouwen met de zwarte asielzoeker die in de gevangenis op haar wacht en daarna zal ze zich vestigen aan zee. Het klinkt eerder als een verre wensdroom dan een plan dat weloverwogen is. Laat staan dat het kans op slagen heeft.

De inspiratie voor die alleenspraken haalde Sierens uit de assisenzaken die hij regelmatig volgt. ,,Het is een deel van mijn research. Mijn stukken zijn altijd assemblages van echte details. Ik heb dat een tijdlang gedaan aan de hand van dagboeken en brieven, bijvoorbeeld in Het vermoeden en de Soldaat-facteur en Rachel . Later heb ik dat uitgebreid naar interviews en documentaires. En recent naar rechtszaken. Van wat je daar hoort, is 98 procent oninteressant. Maar dan zijn er een paar minuten waarin je iets heel strafs naar binnen krijgt. Voor mij zit de schoonheid van een rechtbank in de afspiegeling van de maatschappij. Al na vijf minuten besef je dat klassenjustitie bestaat. Je voelt goed dat er een verrechtsing bezig is: de strafmaten worden groter en de jury’s zijn harder in hun oordeel.’‘

Rechtbanken houden er opmerkelijke rituelen op na. De klederdracht en geplogenheden alleen al vormen een wereld op zich. ,,Ook de plaatsing van de betrokkenen vind ik zeer merkwaardig. Het is toch raar dat een aanklager naast de rechter zit. Alsof ze het bij voorbaat samen al gezellig eens zijn. Ze zouden tegenover elkaar moeten zitten.’‘

,,De in de rechtbank gebruikte taal is een unicum. Wie ooit eens een cursus gezwollen retoriek wil volgen, kan gratis daar terecht. Het mooie is dat mensen er komen getuigen van hun mislukking. Ook mijn stukken zitten vol getuigenissen, net als die van Shakespeare. Als ik bij momenten de tijd stop en een exposé laat doen, dan is dat gebaseerd op de slotpleidooien. Iedereen heeft zijn zeg gehad en men maakt een round-up. De ene zegt: ‘Ik kon er niet aan doen’. De andere: ‘Ik ook niet’. Daar sla je natuurlijk een boer mee van zijn paard.’‘

Trouwfeesten

Sierens steekt niet onder stoelen of banken dat het vertrekpunt voor zijn stukken autobiografisch is. Ervaringen die hem de voorbije tijd bezighielden, vinden als vanzelf hun weg naar de speelvloer. Zo werd hij gevraagd om in Macedonië een productie op poten te zetten. Twijfel bekroop hem. Wat had hij die mensen tenslotte te vertellen? Toen kwam hij op het idee dat Vlamingen en Macedoniërs allebei goed zijn in trouwfeesten.

,,Ik kwam terecht in een land dat verkeerde tussen postcommunisme en prekapitalisme. Trouwfeesten duren er drie dagen en worden opgeluisterd door zigeunerorkesten. Het zijn werkelijk feestvirtuozen. Het zijn levende jukeboxen die zo’n zeshonderd tot achthonderd liedjes op hun repertoire hebben. Aan het eind van het feest springen ze met zijn allen in de rivier. Zo’n vaart loopt het niet bij ons, maar het thema van het huwelijk is wel overgebleven.’‘

Grote indruk maakte ook de zwarte versie van Martino , een van zijn stukken die in de KVS door Brusselse Afrikanen werd geënsceneerd. ,,Twee dagen voor de première werd ik pas gebeld. Ik viel bijna van mijn stoel. Als Roemenen een Vlaams stuk brengen, gaat dat wrikken. Het is voelbaar van een andere cultuur, maar het verrassende bij die groep Afrikanen was dat het wel een Afrikaans stuk leek. De verschillen waren opgeheven. Het portret van een snackbar, met een ijverige zus en een luie broer, zat blijkbaar in hun cultuur. Misschien zijn mijn teksten toch niet zo Vlaams. Ze hebben het aroma van de straat en de syntaxis van de volkstaal, maar dat is alleen maar het begin. Bertolt Brecht werkte ook zo. Die schreef op wat hij op straat gehoord had, om de ritmes en de muziekjes vast te krijgen. In de fase die volgt, verwerk ik dat en wordt het heel artificieel.’‘

Circusarena

De teksten van Sierens gedijen blijkbaar goed in alternatieve humus. Bernadetje speelde indertijd in een scootertent, en in Maria eeuwigdurende bijstand moesten de acteurs overeind zien te blijven op een ijspiste. Deze keer draven zijn personages op in een circusarena. Ze staan er onbewaakt en zonder rugdekking. Aan alle kanten zijn ze overgeleverd aan de blikken van de toeschouwers.

Wat is het mensbeeld van een schrijver die zijn personages situeert in een circus? ,,Die ijspiste van ons vorige stuk en nu de circusarena hebben iets ritueels. Wat je doet, krijgt de allures van een nummer in een show. Het gebied waar het clowneske en het tragische samenkomen, is fascinerend. Zoveel dingen die gebeuren, zijn zonder meer schofterig of grotesk. Het ligt eraan naar welke kant je overhelt. Wij zijn misschien meer geneigd het als clownesk te bekijken. Ik wil niet van tevoren naar een bepaalde balans toewerken. Laat het zijn gang maar gaan. Ik verkies het vage terrein waar de gevoelens klodderen. Het is niet het één of het ander. Net als een flikkerende TL-lamp. Gaat ze aan of uit? Voor de personages is dat: houden ze zich staande of vallen ze? Mijn personages zijn als die van de schilder Francis Bacon: hun portret is altijd vervormd. Of extreem belicht, zoals die van Caravaggio. Het is crapuul, maar tegelijk zijn het heiligen.’‘

http://www.standaard.Be