Arts Centre Vooruit, Ghent, Belgium

Ineke Nijssen en Chris Thys over ‘De Damen’ van Eric De Volder

“De repetities voelden aan als een veilig warm bad”, zegt Chris Thys over haar eerste kennismaking met De Volder als regisseur. Maar ook voor ouwe rot Ineke Nijssen was deze aanloop anders dan anders. Beide actrices joelen bijna als we ze laat in het interview vragen waar De Damen eigenlijk voor staat.

“En we deden nog zo ons best om die vraag te omzeilen!” Er volgen meerdere verklaringen en allemaal rakelen ze het Vlaams-katholieke erfgoed op. “Heel lang geleden waren ‘de damen’ die nonnen in het klooster die hun eigen dienstpersoneel hadden. Maar het woord verwijst ook naar katholieke meisjesscholen en in het West-Vlaams naar vrouwelijke leerkrachten in het algemeen.”

Dat De Volder met zijn Ceremonia graaft naar ’s lands godsdienstige wortels, is geen nieuws, maar het gebeurt nu abstracter.

Nijssen: “Er zijn nauwelijks familieverhoudingen. We zijn vertrokken van een oertekst waarin Eric de balans opmaakt van al zijn religieuze belevenissen. En dan eindigt hij: ‘Maar wat draag ik daar nu uit mee? Alles behalve God.’ Zo gaan de personages krampachtig op zoek naar wat ze nog aan rituelen hebben. Dat eindigt op een kaalslag, op het totale verval van die rituelen. Daar blijft enkel de arme mens over.”

Zonder God zijn we niks, dat klinkt bijna als een mis.

Nijssen: “Het gaat zeker niet alleen over God, maar meer over de onmogelijkheid van de liefde in het algemeen. ‘t Is wreed, de liefde: dat gevoel. De personages vormen vier vage koppels, met als sleutelfiguur de oude moeder, die Leen De Veirman speelt. Het is haar verlies van hoop en geloof waar alles om draait.”

Thys: “Ook de rituelen zijn eigenlijk heel universeel. Hoe waren ze nu weer? Wat brengt troost in een ritueel? Dat is wat we onderzocht hebben. De plaats van handeling heet heel mooi: ‘de ground zero van hun memorie’.”

In de Bol van de KVS wordt De Damen voor Ceremonia een nieuwe grotezaalproductie na de Au nom du père eerder dit seizoen bij Het Toneelhuis. Verandert die grotere zaal het werkproces?

Nijssen: “We blijven gewoon vrijuit improviseren als altijd en uiteindelijk ontstaat het resultaat wel. Dat is dus niet anders. Eric en Geert (Van Oorlé, licht, WH) zitten gewoon iets meer te smullen van de spots die ze mogen gebruiken. Maar ik vond die twee producties in één seizoen wel wat vermoeiend, door de grote groep waar je telkens een nieuwe band mee moet smeden. Hoe snel dat onder de schmink ook gaat.”

Hoe is het om als nieuweling ingewijd te worden in de stijl van Ceremonia?

Thys: “Heel ongedwongen. Vanaf dag één creëert Eric achter de gordijnen een eigen wereld, met zijn foto’s, zijn schmink en een muziekje op de achtergrond. Hij geeft wel opdrachten, maar eigenlijk heb je in je zoektocht naar je personage carte blanche. Het was wel schrikken om meteen op de vloer te gaan zonder al te veel tekst, terwijl we bij De Tijd net heel lang rond de tafel zitten. Maar nu vind ik het erg bevrijdend om enkel beelden te maken.”

Ook met de poppen in Au nom du père was er bij De Volder al een meer beeldende aandrang te zien.

Nijssen: “Ja, daar hebben we ook heel lang beeldend gerepeteerd, zonder te spreken. Maar plots zijn we daar op het eind toch beginnen pushen voor meer verhaal. Nu niet. ‘Laten we er toch eens voor gaan, zonder veel tekst’, hebben we gezegd. De Damen heeft minder de kleine anekdotiek van vorige voorstellingen.”