Arts Centre Vooruit, Ghent, Belgium

‘Double take’ is een buitenbeentje op het Filmfestival van Gent: een gelaagde film over massamedia, schijn en werkelijkheid. Maar het publiek is er dol op. ‘Mensen zijn tenslotte opgegroeid met beeldcultuur.’

Johan Grimonprez is bezig met de laatste voorbereidingen voor Shot by both sides, het symposium dat tijdens het Filmfestival Gent wordt gehouden naar aanleiding van zijn film Double take. Gastsprekers zijn onder meer Jodi Dean, politiek wetenschapster en schrijfster van boeken over de Koude Oorlog en de periode tussen het vallen van de Muur en 9/11. Of de literatuurfilosoof Dany Nobus, die over de Argentijnse schrijver Jorge Luis Borges en de regisseur Alfred Hitchcock komt vertellen. En Steven Jacobs, die schrijft over cinema, onder meer de decors in de films van Hitchcock. Als u het nog niet wist, dan vermoedt u het nu wel: Double take is niet zomaar een verfilmd verhaaltje.

‘Ik vind de film helemaal niet zo arty’, sputtert Grimonprez meteen. ‘Hollywood lijdt aan bloedarmoede. Het is tijd om op een andere manier naar de dingen te kijken, zonder daarom ontoegankelijk te zijn. Blijkbaar lukt dat, want de film is uitverkocht in Gent, en ook in Londen, waar hij volgende week in première gaat. Het publiek is niet dom, je mag het niet betuttelen. Alfred Hitchcock, de rode draad in de film, was een Hollywoodicoon, maar leverde ook al kritiek op de massamedia. Het publiek van nu weet dat, het is opgegroeid met de massamedia en met beeldcultuur.’

Dubbelgangers

Over Hitchcock hebben we het zo meteen, beloofd. Maar zoals de titel al aangeeft, gaat de film over dubbelgangers en verschillende versies van hetzelfde. Het verhaal van de film is gebaseerd op een verhaal van Borges. In de film speelt Ron Burrage, de Hitchcockimitator uit de Eurostar-reclame, de rol van de regisseur. Maar er treden nog meer Hitchcock-dubbelgangers aan, onder meer de vader van Grimonprez.

‘In Zuid-Amerika heerst een volksgeloof: als je een dubbelganger van jezelf tegenkomt, ga je sterven. Je moet hem proberen te vermoorden voor hij met je leven weg is, wat Hitchcock doet in de film. Maar natuurlijk verwijst die dubbelganger ook naar hedendaagse technologie, zoals cloning en de digitale revolutie. Met de digitale media kun je boeken, films, cd’s, kopiëren zonder ooit te verwijzen naar het origineel. Toevallig is Hitchcock daar een van de grootste slachtoffers van. Jongelui kennen zijn stijl, zijn personages, fragmenten uit zijn films door YouTube, door talloze imitaties van andere kunstenaars, maar ze weten vaak niet dat het om kopies van Hitchcock gaat. Dat is wel ironisch.’

Raketten en kleuren-tv

Maar Grimonprez wisselt het verhaal over de twee Hitchcocks af met fragmenten uit de televisiediscussie tussen Richard Nixon en Nikita Chroesjtsjov, nieuwsbeelden over de geslaagde lanceringen van de Spoetniks en de mislukte eerste raketlanceringen van de Amerikanen, over de invasie van de Varkensbaai op Cuba, dingen die weinig te maken hebben met de meester van de suspense.

‘O, maar de space race heeft de tv groot gemaakt, en de ruimtevaart bracht een technologische revolutie op gang die in elke huiskamer gevolgen had – en uiteindelijk tot de YouTube-cultuur heeft geleid. Bovendien deed Hitchcock niets liever dan een intiem verhaal tegen de achtergrond van de politieke actualiteit zetten: in North by northwest kunnen de twee geliefden niet bij elkaar komen door de Koude Oorlog. Het kleine naast het grote verhaal, dat wilde ik ook in mijn film. Vandaar de angst van de regisseur voor zijn dubbelganger naast de angst voor het communisme dat de gloednieuwe massamedia in de jaren 1960 aanwakkerden. En vandaar ook die onnozele, vrouwonvriendelijke koffiespots die ik in de film heb ingelast: al die mannen die maar geen raket konden lanceren, werkten dat thuis uit op hun vrouw.’

Hitchcock en Magritte

Om fondsen te werven voor deze film, maakte Grimonprez een paar jaar geleden al de kortfilm Looking for Alfred. Maar de bolhoed van de regisseur tuimelt in de film over de trappen van Bozar op een manier die aan Magritte doet denken. Heeft hij iets met burgermannetjes?

‘Toen ik zeven was, kende ik Hitchcock nog niet. Toen ik een boekje vond in mijn vaders kast met een foto van de man op de cover, vond ik het gewoon raar dat die zo op mijn pa leek. Vandaar dat mijn vader, die zelf amateurgoochelaar was en dus wel theatrale kantjes heeft, in de film belandde. En Magritte, die was geobsedeerd door dubbelspionnen. Dat is typisch voor de burgercultuur, het besef dat er achter de schijn altijd wel iets anders leeft, zoals in de films van Hitchcock en de schilderijen van Magritte – ‘Ceci n’est pas une pipe’, weet je wel. Ik vond het wel leuk dat er een paar links met België waren. En wat is er Belgischer dan die ironie?’

www.standaard.be