Arts Centre Vooruit, Ghent, Belgium

Wine Dierickx en Marijke Pinoy spelen “Apenverdriet”, hen op het lijf geschreven door Arne Sierens

Juliette is bijna vijftig. Mara is net dertig geworden. De ene vrouw blikt terug, de andere kijkt vooruit: beiden maken de balans op van waar ze nu staan in hun leven. Met “Apenverdriet” heeft regisseur Arne Sierens een tekst geschreven op het lijf van actrices Marijke Pinoy (50) en Wine Dierickx (31). “We moeten geen personage naar ons sleuren, het is omgekeerd: wij trekken naar ons personage.”

Wine Dierickx, actrice bij NTGent en het collectief Wunderbaum, zat in haar vierde jaar aan de Toneelschool Maastricht toen ze deelnam aan een “uitwisselingsproject” met Studio Herman Teirlinck en samen met acteur Bert Haelvoet het stuk Mouchette (Colette) speelde. Ze vroegen Marijke Pinoy als coach. “Ik kende haar alleen van zien spelen en was enorm onder de indruk van haar energie en lef”, vertelt Dierickx. “Ik zie haar nog staan in de Studio, wat ongemakkelijk leunend tegen een muur, zo’n onwaarschijnlijk schoon frêle meisje! Maar ik voelde bij Wine meteen ook haar goesting om uitgedaagd te worden”, herinnert Pinoy zich de eerste ontmoeting. Dierickx knikt: “Marijke leerde me om te durven doorgaan. Als je emoties speelt ga je tot een bepaalde hoogte, Marijke pushte me verder en dat was voor mij een bevrijding. In het echte leven ben ik misschien iets bedachtzamer dan Marijke, maar op scène zijn we allebei ongeleide projectielen.” Intussen zijn we acht jaar verder, speelde Dierickx de hoofdrol in Marijkes regie Yerma vraagt een toefeling en leerden ze elkaar ook persoonlijk goed kennen.

Apenkooi

“De wens was er om eens echt samen te spelen en Arne zag het meteen zitten om een tekst voor ons te schrijven”, vertelt Pinoy, die sinds 2006 samen met Johan Heldenbergh en Arne Sierens Compagnie Cecilia vormt. Apenverdriet speelt zich af na een feest, in een appartement in de stad, waar gastvrouw Juliette opgescheept blijft zitten met de ongenode jonge vrouw Mara. Het decor, bestaande uit verschillende kamers, heeft iets weg van een apenkooi. “Geen van beide wil de kooi verlaten: want naar buiten gaan betekent dat ze beslissingen moeten nemen,” zegt Dierickx.

Zoals steeds het geval is binnen het werkproces met Arne Sierens vertrok ook Apenverdriet vanuit improvisatie. Via foto”s, een stripverhaal (Faire semblant se mentir van Dominique Goblet), papiertjes met daarop een woord of een zin die de actrices op scène moesten gebruiken in een situatie, kregen de personages vorm. Net als Sierens” vorige productie Altijd prijs heeft het dansante ook nu een belangrijk aandeel. Choreograaf Ted Stoffer inspireerde zich daarvoor op de Japanse Butoh-dans.
In Apenverdriet maken Juliette en Mara, respectievelijk vijftig en dertig, de balans op van hun leven en liefdes. Komen de personages soms niet gevaarlijk dicht bij het echte leven van de actrices? “Het is een luxe om met heel je hebben en houden de scène op te stappen”, vindt Pinoy. “Je moet je personage niet naar je toe sleuren, het is omgekeerd: jij trekt naar het personage en verrijkt zo weer je eigen privéleven. Het vrouw zijn, onze leeftijd, onze liefdes: we hebben dat allemaal meegenomen in Apenverdriet. Ik durf onbeschaamd zeggen dat mijn huwelijk, dat enkele jaren geleden stukgelopen is, een ervaring is die ik constructief heb meegepakt in dit stuk. Het publiek moet dat niet weten maar het is voor mij wel belangrijk. Ik heb al vaak gedacht: ik zou nooit uit zware persoonlijke momenten geraakt zijn zonder theater. Theater als therapie: het klinkt zo vies, maar ik kan er niet omheen dat de scène inderdaad iets bevrijdends, iets zuiverends heeft.”

Voor de verandering zet Pinoy ditmaal eens geen opvallend kleurrijk en wat marginaal figuur neer, maar een gewone vrouw. “Mocht je Juliette op straat tegenkomen, ze zou je niet eens opvallen. Ze is een grijs muisje maar dan wel één die met grote existentiële problemen geconfronteerd wordt. Apenverdriet gaat over de liefde, over afscheid nemen en hoe om te gaan met vergankelijkheid. Juliette krijgt bruine plekken op haar handen, haar haren worden grijs, ze twijfelt aan haar relatie en ze vraagt zich af: is dit nu later? Dat is iets wat me op dit moment ook persoonlijk raakt: ik kan niet langer blind zijn voor het feit dat ik letterlijk middenin mijn leven sta en dat de helft van ervan – wellicht zelfs iets meer – al voorbij is. Wat doe je met dat besef?”
Dierickx vertolkt Mara, net dertig geworden. “Ik ben zelf 31, dus ik weet hoe die kaap voelt”, lacht Dierickx. “Mara wil alles anders, een andere job, een andere studio, een nieuw lief. Niets is gelopen zoals ze het zich ooit voorgesteld had. Dus is de vraag : aanvaardt ze die situatie, of slaat ze radicaal een andere weg in ? Uiteindelijk is zij net als iedereen op zoek naar geborgenheid en liefde. We willen allemaal groots leven en belangrijke dingen doen, maar als het er uiteindelijk op aankomt, willen we het liefst “s avonds onder een zacht, warm dekentje met een persoon naast je waar je je tegenaan kunt schurken.” Pinoy lacht. “Juliette en Mara zijn twee figuren die elkaar eventjes helend door elkaar schudden. Twee kleine mensjes van wie de levens elkaar toevallig en heel even raken. Zonder verleden of toekomst alleen maar in het nu. De vraag is: hoe ga je om met dergelijke toevalligheden? Doe je er iets mee of niet? Zelfs een niet-keuze is een vorm van kiezen want ook blijven stilstaan heeft gevolgen. Ik ben er zeker van dat hun ontmoeting aan hun handen blijft kleven. “

Ontvlooien

Voor Apenverdriet werken de actrices samen met choreograaf Ted Stoffer die zich inspireert op de Japanse Butohdans. “Er zit een enorme zintuiglijkheid in het stuk”, vindt Dierickx.. “Wat we met elkaar doen heeft soms bijna iets weg weg van een paringsdans, of een ontvlooiingsritueel. Het mooie aan de bewegingen die we maken, is dat de personages die zelf niet merken. Het gebeurt bijna vanuit het onderbewuste. Alsof ze zelf niet doorhebben hoe hard ze hunkeren naar een aanraking. Tijdens de repetities zijn we enorm vertrouwd geraakt aan elkaars lichaam. We hebben er nu allebei enkele weekjes vakantie opzitten en toen we vandaag weer voor het eerst samen speelden voelde het echt als thuiskomen, als een moule waarin je past. Je herkent elkaars lichaam. We gebruiken ook elkaars gewicht om te kunnen blijven staan: dat vraagt om vertrouwen in de steun van de andere, maar het vereist ook dat je jezelf volledig blijft geven.”
“En dat is een mooie metafoor voor dit stuk en het leven”, besluit Pinoy. “Als ik repeteer met acteurs, ga ik doorgaans op zoek naar het conflict. Bij Wine had ik dat helemaal niet nodig. Het leek soms meer een jamsessie onder muzikanten. Het is zo prettig om elkaar dingen te gunnen. Zonder dat je het uitspreekt, voel je: “Ah, die heeft nu goesting om totaal loos te gaan, laten we die nu even ondersteunen.” Voor mij is dat een heel nieuwe ervaring : om niet vanuit het conflict maar vanuit de uitnodiging te vertrekken. Wine is één van de weinige bij wie ik dat vertrouwen heb.”

www.demorgen.be