Arts Centre Vooruit, Ghent, Belgium

Het Roovershol is leeg. Op een permanentie na zit de hele ploeg in het Fort van Mortsel, waar All my sons in première gaat. Ze spelen er in een hangar, waarvan ze de grootte, de leegte en de ruwheid behouden hebben. Personages lopen er verloren. Ze horen van elkaar wat ze zeggen.

In All my sons van Arthur Miller is dat niet altijd even fraai. Er zijn in het verleden fouten en wonden geslagen (zie kader). Maar die worden door een onderling pact zo goed mogelijk toegedekt. Leven is een kunst en overleven de overtreffende trap.

,,Bij Miller zijn er geen helden’’, zegt Robbie Cleiren. ,,Wie uit het systeem stapt, kan het niet veranderen. En wie voortdoet, probeert krampachtig zijn hoofd boven water te houden. Uiteindelijk capituleert iedereen in dat systeem. Het is behoorlijk darwinistisch. Op en top overleven. Iedereen spreekt er zijn eigen trucs voor aan.’‘

Wat Joe Keller in het verleden uitgespookt heeft, is geen klein bier. Zijn bedrijf heeft oorlogsmateriaal met een constructiefout geleverd, en toen daar doden door vielen, heeft hij de verantwoordelijkheid op zijn medewerker afgeschoven. Dat was niet alleen zijn buurman, maar tevens de vader van zijn toekomstige schoondochter. Terwijl zijn vriend in de nor zit, geniet Joe in zijn nette villa van vijftienduizend dollar (Miller is nogal precies) van zijn vrijheid.

Veiligstellen

Joe houdt zich voor dat hij misschien het slechte heeft gedaan, maar dan om het goede na te streven. Wat hij uit de grond had gestampt, wou hij veiligstellen voor de opvolging.

,,Ik begrijp dat hij in die val is getrapt’’, zegt Peter Gorissen, die na de bedenkelijke mof in Mefisto for ever (Toneelhuis) met Joe opnieuw een dubieus personage speelt. ,,Maar zijn keuze is niet te vergeven. Voor geld jaagt hij zijn eigen zoon, die legerpiloot is, de dood in. Aberraties zijn zo oud als het bestaan van het geld. Dat het zo vanzelfsprekend is erin mee te stappen, is beangstigend. Alle buren zwijgen, hoewel ze weten dat de boel op ontploffen staat. Het geldsysteem is geïnstalleerd. ‘Het is nogal iets’, zeggen we, en we gaan naar huis. Er is toch niets aan te doen.’‘

De Roovers leggen het accent op het economische systeem, terwijl Arthur Miller toch sterk met het individu begaan is. Cleiren: ,,Het grote economische systeem heeft een impact op het familiale. Er is altijd een wisselwerking die moeilijk uit elkaar te halen is. Handelen families op hun manier omdat het systeem hen daartoe dwong? Of kwam het systeem er doordat families allemaal op dezelfde wijze handelden? The fish is in the water, and the water is in the fish, zei Miller.’‘

De druk van het geld laat zijn sporen na op familiaal vlak. Gorissen: ,,Om zich te kunnen handhaven in het economische spel, probeert deze familie haar schuld zoveel mogelijk af te dekken. Ze is erg beducht iets te verliezen. Het is bijna De Sade! We schamen ons niet om wat we doen, of omdat we perversiteiten lekker vinden, maar omdat het zou uitkomen.’‘

Heilig

Een van de morele stelregels in All my sons is dat je geen heilige kunt zijn in dit leven. Het doet denken aan Vuile handen van Sartre, een stuk dat De Roovers eerder al speelden en waarin een al te principiële opstelling nefast blijkt. Sara De Bosschere: ,,Je schippert altijd tussen eigenbelang en de ruimere verantwoordelijkheid. Het is niet het een of het ander, je zit er altijd tussenin. In het leven kun je geen heilige zijn, want je zit altijd in het vagevuur.’‘

In View from a bridge, die vorige Millerproductie van De Roovers, speelde Robbie Cleiren de rol van Eddie Carbone. Dat was een Italiaanse migrant in de States die de fout maakte verliefd te worden op zijn nichtje. ,,Keller en Carbone zijn twee mannen die de dood uitdagen. In alternatieven zijn ze niet geïnteresseerd. Carbone gaat duelleren met zijn neefje, wetend dat die hem zal neerknallen. Het zijn mannen die de consequenties van hun daad niet aanvaarden. Ze zijn niet in staat hun ware identiteit aan hun familie mee te delen.’‘

www.standaard.be