Arts Centre Vooruit, Ghent, Belgium

Gisterenavond vond in Kunstencentrum Vooruit in Gent “Press We Can” plaats, de slotavond van de actie “Press for More”, een initiatief van enkele cultuurjournalisten waarmee sinds eind januari aandacht gevraagd voor de toekomst van de kritische cultuurjournalistiek.

De actie ging gepaard met een petitie. Op dit moment hebben meer dan 7000 mensen die ondertekend. Daarmee scharen ze zich achter de bekommernis van de initiatiefnemers. Die pleiten ervoor dat kritische cultuurberichtgeving een plaats moet blijven krijgen in algemene media. De besparingsoperaties in de Vlaamse kwaliteitsmedia zorgen ervoor dat er steeds minder ruimte gemaakt wordt voor achtergrondjournalistiek en kritische beschouwing. De volledige argumentatie van de standpunten van Press for More kunt u hier lezen.

Diagnose en remedies
Het eerste deel van de slotavond focuste op diagnoses en remedies. Communicatiewetenschapster Caroline Pauwels (VUB) stelde in haar inleiding dat er over de evoluties in de cultuurberichtgeving heel weinig onderzoek bestaat. Ze betoogde dat er vandaag op veel meer verschillende manieren en in veel meer verschillende kanalen over cultuur bericht wordt dan vroeger. Wel is het cultuurbegrip verbreed, en zijn we in een moment van transitie aanbeland: het internet is in opgang, andere media worden minder belangrijk, maar verdwijnen niet; de traditionele media zijn nog aan het zoeken hoe ze met een en ander moeten omgaan. Niettemin is er nog steeds plaats voor cultuurjournalistiek. Er bestaan nog altijd tal van culturele tijdschriften die aan kritische cultuurberichtgeving doen. Maar het verhaal van de evolutie van de cultuurberichtgeving in de diverse media is hoe dan ook een complex verhaal, waar meer onderzoek voor nodig zou zijn.

Persagentschap voor de Kunsten
Dorian van der Brempt, directeur van het Vlaams-Nederlands Huis deBuren in Brussel, had het in zijn toespraak over een Persagentschap voor de Kunsten, dat hij wil oprichten. Dat persagentschap zou de vorm moeten krijgen van een virtueel platform, een website waarop stevige recensies en besprekingen gepubliceerd worden die geschreven zijn door gespecialiseerde cultuurjournalisten. De algemene kwaliteitsmedia (De Morgen, De Standaard, Knack) zouden deze teksten kunnen aankopen en op basis daarvan één keer per week een paar pagina’s vol cultuur samenstellen.

Han Soete van Indymedia, een reclamevrije en onafhankelijke webkrant die zijn lezers de berichtgeving mee laat maken, pleitte voor onafhankelijke media, die niet gebonden zijn aan de commerciële logica van de grote persgroepen en mediaconcerns.

Praktijk en genezing
In het tweede deel van de avond stonden praktijk en genezing centraal. Een panel van vijf sprekers discussieerde er over de stand van zaken en de toekomst van de cultuurberichtgeving in de reguliere media. Geert Buelens merkte op dat er geen kwantitatief probleem is – er is in de Vlaamse kranten nu meer ruimte voor cultuur dan vijftien jaar geleden -, maar wel een kwalitatief: voor diepgaande maar toegankelijke stukken is nu geen plaats meer in de kranten. Hij haalde het voorbeeld aan van een ongeveer twintig jaar oude aflevering van de boekenbijlage van De Morgen. Daarin introduceerde socioloog Rudi Laermans het oeuvre van de Franse socioloog Pierre Bourdieu in een helder krantenartikel van anderhalve pagina. Daarnaast stond een stuk van Herman de Coninck, waarin deze van leer trok tegen de leer van Bourdieu. Vandaag zou dat niet meer kunnen in een krant.

Kwaliteit moet betaald worden
Yves Desmet, voormalig hoofdredacteur en huidig politiek commentator van De Morgen, nuanceerde de negatieve berichten over de cultuurberichtgeving. Vele critici zijn selectief blind, meende hij. Ze hebben alleen aandacht voor wat zij willen zien, en merken intussen de kwaliteitsvolle stukken niet op die nog altijd gepubliceerd worden. Een ander punt dat hij maakte is dat kwaliteitsjournalistiek altijd betaald zal moeten worden. Als de lezer al zijn nieuwe gratis wil raadplegen op het internet, zal hij geen kwaliteitsjournalistiek meer krijgen.

Vlaams-Nederlandse synergieën?
Oud-minister van Media Geert Bourgeois antwoordde ontkennend op de vraag of de overheid niet moet bijspringen om cultuurberichtgeving in de kranten te handhaven. Ondanks de critici gaat het met de grote krantenconcerns goed. Zij maken winst en hebben dus geen behoefte aan geld van de overheid, zij zijn geen vragende partij. Wel hoopte hij dat door synergieën de kwaliteit van de media kan toenemen. Zo gaf hij het voorbeeld van De (Vlaamse) Persgroep, dat PCM heeft overgenomen, de belangrijkste Nederlandse krantenuitgever. Misschien kan De Morgen zo wel gebruik maken van het uitgebreide correspondentennetwerk van de Volkskrant, dat het zelf niet heeft.

Inzet en toegankelijkheid
Wouter Hillaert, freelance criticus voor De Standaard en voorheen voor De Morgen, Ons Erfdeel-medewerker en drijvende kracht achter Press for More, vatte helder samen hoe kritische cultuurberichtgeving eruit zou moeten zien. Het moet gaan om teksten waarin een criticus de relevantie van het kunstwerk bepaalt, met inzet van zijn eigen kennis en zijn ervaring. Om teksten die tegelijk inzicht willen bieden in het besproken kunstwerk, en die daarom toegankelijk geschreven moeten zijn en voor een zo groot mogelijk publiek begrijpelijk. Misschien is het zo dat zulke teksten niet meer voor de hand liggen in de algemene media. Maar ze zijn nog altijd te vinden in de kolommen van Ons Erfdeel, al meer dan vijftig jaar lang.

http://onserfdeel.blogspot.com